तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि। तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे
तो वानरांचा शूर खाली बेशुद्ध पडला असताना, कुंभकर्णाने आपला भाला उचलला आणि सुग्रीवाकडे धाव घेतली.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्। उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः
कुंभकर्ण मोठ्या ताकदीने धावत येताना पाहून, वानरांचा राजा सुग्रीव शूरपणे झेपावला.
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः। अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम्
तो महाकपी डोंगरशिखर उचलून ते फिरवत, मोठ्या वेगाने बलाढ्य कुंभकर्णावर चालून गेला.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्। तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः
वानर झडप घालताना पाहून, कुंभकर्ण आपले सर्व अंग फुगवून वानरराजाच्या समोर उभा राहिला.
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्। कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्
कुंभकर्ण उभा होता, त्याचे अंग वानरांच्या रक्ताने माखलेले होते आणि तो मोठ्या वानरांना खात होता, हे पाहून सुग्रीव बोलला.
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्। भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः
तू वीरांना मारलेस, फार कठीण काम केलेस, सैन्यांचा नाश केलास; त्यामुळे तुला मोठं यश मिळालं आहे.
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि। सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस
हे वानरांच्या सैन्याला सोडून दे; या साध्या लोकांवर काय करशील? माझ्याकडून या डोंगराचा एकटा आघात सहन कर.
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्। श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः
वानरराजाच्या धैर्याने भरलेल्या त्या शब्दांना ऐकून, राक्षसांचा वाघ कुंभकर्ण म्हणाला.
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः। धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर
तू प्रजापतींचा नातू आणि सूर्याच्या वंशातील आहेस; धीर आणि शौर्य तुझ्यात आहे, म्हणूनच तू गर्जना करतोस, वानरा.
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच। तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं शैलेन वज्राशनिसंनिभेन
कुंभकर्णाची वाणी ऐकून, त्याने डोंगर फिरवून जोरात फेकला आणि त्या वज्रासारख्या डोंगराने कुंभकर्णाच्या छातीवर प्रहार केला.
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले। ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः
तो डोंगरशिखर त्याच्या मोठ्या हातांमध्ये तुटून पडला; मग वानर घाबरून ओरडले आणि राक्षस आनंदाने गजर करू लागले.
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्। व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय
डोंगरशिखराचा प्रहार झाल्यावर तो रागावला, मोठ्याने गर्जला आणि संतापाने तोंड उघडले; विजेसारखा चमकणारा भाला फिरवून त्याने वानरराजाचा वध करण्यासाठी फेकला.
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्। क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य
कुंभकर्णाच्या हाताने फेकलेला, सोन्याच्या दांडीचा तीक्ष्ण भाला, मारुतीने पटकन उडी मारून दोन्ही हातांनी पकडला आणि जोरात मोडून टाकला.
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्। बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः
हजार भाराचा तो मोठा लोखंडी भाला, मारुतीने गुडघ्यावर ठेवून तुटला आणि तो आनंदित झाला.
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी। हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे
मारुतीने भाला मोडल्याचे पाहून वानरांची फौज आनंदली, वारंवार गर्जना केली आणि सर्वत्र पळू लागली.
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्। सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः। मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम्
मग राक्षस घाबरला आणि मागे फिरला; आनंदलेल्या वनवासींनी सिंहगर्जना केली, आणि भाला असं तुटल्यावर मारुतीचं पूजन केलं.
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा। उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन
भाला असं तुटलेला पाहून, मोठ्या मनाचा राक्षसांचा राजा रागावला; त्याने लंकेच्या पर्वतावरून एक शिखर उपटून, जवळ आलेल्या सुग्रीवावर फेकून प्रहार केला.
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्। जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः
अद्भुत आणि भयंकर सामर्थ्याचा कुंभकर्ण रणभूमीत वानरराजावर चालून गेला; त्याने सुग्रीवाला घट्ट पकडून, जसा प्रचंड वारा मेघाला उचलून नेतो तसा त्याला उचलून नेला.
स तं महामेघनिकाशरूप- मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः। रराज मेरुप्रतिमानरूपो मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः
महामेघासारखा काळा दिसणारा कुंभकर्ण रणात सुग्रीवाला उचलून गेला; त्याचा देह मेरू पर्वतासारखा भासत होता, आणि त्याचं भयंकर शिखर उंच उठलेलं होतं.
ततस्तमादाय जगाम वीरः संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः। शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम्
मग तो वीर राक्षसराज रणभूमीत स्तुती होत सुग्रीवाला घेऊन गेला; वानरराज पकडल्यामुळे आश्चर्यचकित झालेल्या देवांनी केलेला गजर तो ऐकत होता.
ततस्तमादाय तदा स मेने हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः। अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात् सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः
मग सुग्रीवाला पकडून, इंद्रासारख्या सामर्थ्यवान कुंभकर्णाने विचार केला – 'या वानरराजाचा वध केला तर, रामासकट हे सगळं सैन्य नष्ट होईल.'
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः। कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम्
कुंभकर्णाने सुग्रीवाला पकडल्यामुळे, आणि वानरांची फौज इकडे तिकडे पळताना पाहून, वानर घाबरले.
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः। एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत्
मंद बुद्धीचा वायुपुत्र मारुती विचार करू लागला – 'सुग्रीव असं पकडला गेला आहे, आता मी काय करावं?'
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्। भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम्
माझ्या हातून जे योग्य आहे, ते मी नक्कीच करीन; पर्वतासारखा आकार घेऊन मी त्या राक्षसाचा नाश करीन.
मया हते संयति कुम्भकर्णे महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे। विमोचिते वानरपार्थिवे च भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः
मी युद्धात बलवान कुम्भकर्णाचा पराभव केला, त्याचा देह मुठीने फोडला आणि वानरराजाला सोडवले, तर सर्व वानर आनंदी होतील.
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः। गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः
किंवा हा वानर स्वतःच सुटू शकेल, जर त्याला देव, असुर किंवा सर्प यांनी पकडले असेल.
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः। शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे
माझ्या मते, वानरांचा राजा अजूनही शुद्धीवर आलेला नाही, कारण युद्धात कुम्भकर्णाच्या पर्वतासारख्या प्रहाराने तो बधिर झाला आहे.
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे। आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति
थोड्याच वेळात या मोठ्या युद्धात सुग्रीव शुद्धीवर येईल आणि स्वतःसाठी व वानरांसाठी जे योग्य असेल ते करील.
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः। अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः
पण जर मी या महात्मा सुग्रीवाला सोडवले, तर त्याला यात दुःख वाटेल आणि त्याची कीर्ती कायमची कमी होईल.
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु। भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम्
म्हणून मी थोडा वेळ थांबून सुटलेल्या वीराचा पराक्रम पाहीन; तोपर्यंत मी विखुरलेल्या वानर सैन्याला धीर देईन.