यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः। तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः
जसा उन्हाळ्यात वणवा कोरड्या जंगलांना जाळतो, तसा कुंभकर्ण वानरांच्या सैन्यांना जाळत होता.
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः। वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्यावेळी वानरांची कत्तल होत होती, त्यांच्या फौजा उद्ध्वस्त झाल्या, आणि घाबरलेल्या वानरांनी विचित्र आवाजात किंचाळायला सुरुवात केली.
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः। राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः
कुंभकर्णाच्या हल्ल्याने अनेक वानर मारले गेले, ते व्याकुळ झाले आणि मनाने खचलेले वानर राघवाकडे धावले.
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः। अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे
वज्रधारी पुत्रामुळे वानरांची फौज तुटली हे पाहून, वायुपुत्राचा मुलगा मोठ्या वेगाने कुंभकर्णावर चालून गेला.
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः। त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान्
त्याने मोठं डोंगरशिखर उचललं आणि पुन्हा पुन्हा गर्जना करत कुंभकर्णाचे सर्व अनुयायी राक्षस घाबरवले.
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि। स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा
त्याने ते डोंगरशिखर कुंभकर्णाच्या डोक्यावर फेकले; त्या डोंगराच्या जोरदार आघाताने इंद्राचा शत्रू घायाळ झाला.
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा। सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः
तेव्हा कुंभकर्ण प्रचंड रागाने पेटून उठला; संतप्त होऊन त्याने वेगाने वालीपुत्रावर झडप घातली.
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्। शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः
कुंभकर्णाने मोठ्या गर्जनेने सर्व वानरांना घाबरवले; मग रागाने त्याने आपला भाला बलाढ्य अंगदावर फेकला.
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः। लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः
तो भाला वेगाने येताना पाहून, युद्धात कुशल आणि चपळ वानरांचा प्रमुख त्याला चुकवून बाजूला झाला.
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्। स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः
मग तो झेपावत गेला आणि आपल्या तळहाताने छातीवर जोरदार मारला; त्या आघाताने तो रागाने बेशुद्ध पडला, जणू एखादा डोंगर कोसळावा.
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः। अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह
शुद्धीवर येताच, तो बलाढ्य राक्षस आपली मुठ आवळून डाव्या हाताने फेकली; त्या आघाताने तो बेशुद्ध होऊन खाली कोसळला.
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि। तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे
तो वानरांचा शूर खाली बेशुद्ध पडला असताना, कुंभकर्णाने आपला भाला उचलला आणि सुग्रीवाकडे धाव घेतली.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्। उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः
कुंभकर्ण मोठ्या ताकदीने धावत येताना पाहून, वानरांचा राजा सुग्रीव शूरपणे झेपावला.
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः। अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम्
तो महाकपी डोंगरशिखर उचलून ते फिरवत, मोठ्या वेगाने बलाढ्य कुंभकर्णावर चालून गेला.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्। तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः
वानर झडप घालताना पाहून, कुंभकर्ण आपले सर्व अंग फुगवून वानरराजाच्या समोर उभा राहिला.
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्। कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्
कुंभकर्ण उभा होता, त्याचे अंग वानरांच्या रक्ताने माखलेले होते आणि तो मोठ्या वानरांना खात होता, हे पाहून सुग्रीव बोलला.
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्। भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः
तू वीरांना मारलेस, फार कठीण काम केलेस, सैन्यांचा नाश केलास; त्यामुळे तुला मोठं यश मिळालं आहे.
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि। सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस
हे वानरांच्या सैन्याला सोडून दे; या साध्या लोकांवर काय करशील? माझ्याकडून या डोंगराचा एकटा आघात सहन कर.
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्। श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः
वानरराजाच्या धैर्याने भरलेल्या त्या शब्दांना ऐकून, राक्षसांचा वाघ कुंभकर्ण म्हणाला.
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः। धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर
तू प्रजापतींचा नातू आणि सूर्याच्या वंशातील आहेस; धीर आणि शौर्य तुझ्यात आहे, म्हणूनच तू गर्जना करतोस, वानरा.
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच। तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं शैलेन वज्राशनिसंनिभेन
कुंभकर्णाची वाणी ऐकून, त्याने डोंगर फिरवून जोरात फेकला आणि त्या वज्रासारख्या डोंगराने कुंभकर्णाच्या छातीवर प्रहार केला.
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले। ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः
तो डोंगरशिखर त्याच्या मोठ्या हातांमध्ये तुटून पडला; मग वानर घाबरून ओरडले आणि राक्षस आनंदाने गजर करू लागले.
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्। व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय
डोंगरशिखराचा प्रहार झाल्यावर तो रागावला, मोठ्याने गर्जला आणि संतापाने तोंड उघडले; विजेसारखा चमकणारा भाला फिरवून त्याने वानरराजाचा वध करण्यासाठी फेकला.
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्। क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य
कुंभकर्णाच्या हाताने फेकलेला, सोन्याच्या दांडीचा तीक्ष्ण भाला, मारुतीने पटकन उडी मारून दोन्ही हातांनी पकडला आणि जोरात मोडून टाकला.
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्। बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः
हजार भाराचा तो मोठा लोखंडी भाला, मारुतीने गुडघ्यावर ठेवून तुटला आणि तो आनंदित झाला.
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी। हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे
मारुतीने भाला मोडल्याचे पाहून वानरांची फौज आनंदली, वारंवार गर्जना केली आणि सर्वत्र पळू लागली.
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्। सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः। मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम्
मग राक्षस घाबरला आणि मागे फिरला; आनंदलेल्या वनवासींनी सिंहगर्जना केली, आणि भाला असं तुटल्यावर मारुतीचं पूजन केलं.
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा। उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन
भाला असं तुटलेला पाहून, मोठ्या मनाचा राक्षसांचा राजा रागावला; त्याने लंकेच्या पर्वतावरून एक शिखर उपटून, जवळ आलेल्या सुग्रीवावर फेकून प्रहार केला.
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्। जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः
अद्भुत आणि भयंकर सामर्थ्याचा कुंभकर्ण रणभूमीत वानरराजावर चालून गेला; त्याने सुग्रीवाला घट्ट पकडून, जसा प्रचंड वारा मेघाला उचलून नेतो तसा त्याला उचलून नेला.
स तं महामेघनिकाशरूप- मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः। रराज मेरुप्रतिमानरूपो मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः
महामेघासारखा काळा दिसणारा कुंभकर्ण रणात सुग्रीवाला उचलून गेला; त्याचा देह मेरू पर्वतासारखा भासत होता, आणि त्याचं भयंकर शिखर उंच उठलेलं होतं.