दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः। निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः
त्या घावांनी जखमी होऊन, रक्ताने माखून, ते सर्व शूरवीर शुद्ध हरपले आणि जणू कापलेली किंशुक फुलं पडतात तशी पृथ्वीवर कोसळले.
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु। वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः
हे असे मोठ्या आत्म्याचे, श्रेष्ठ वानर रणांगणात पडले तेव्हा हजारो वानर कुंभकर्णाच्या भीतीने पळून गेले.
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः। समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः
ते सर्व बलाढ्य वानर, जे डोंगरासारखे दिसत होते, कुंभकर्णावर चढले, उडी मारली आणि त्याला चावू लागले.
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा। कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः
त्या प्रमुख वानरांनी आपल्या नखांनी, दातांनी, मुठीने आणि हातांनी त्या बलाढ्य कुंभकर्णावर हल्ला केला.
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः। रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव
हजारो वानरांनी वेढलेला, पर्वतासारखा दिसणारा तो राक्षसांचा वाघ कुंभकर्ण, जणू स्वतःच्या झाडांनी सजलेला डोंगर शोभून दिसत होता.
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः। भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव
त्या प्रचंड शक्तिमान कुंभकर्णाने सर्व वानरांना आपल्या हातांनी पकडले आणि रागाने, जसा गरुड सापांना गिळतो तसा, त्यांना खाऊ लागला.
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे। नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः
कुंभकर्णाने वानरांना आपल्या मोठ्या तोंडात टाकले, जे पाताळासारखे खोल होते. पण ते वानर त्याच्या नाकाच्या छिद्रातून आणि कानातून बाहेर पडले.
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः। बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः
तो पर्वतासारखा, श्रेष्ठ राक्षस प्रचंड रागाने वानरांना खात होता आणि आपल्या क्रोधात सर्व वानरांना तो मोडून टाकत होता.
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः। चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः
तो राक्षस जमिनीवर मांस आणि रक्त सांडत होता, आणि वानरांच्या सैन्यात उन्मत्त काळासारखा वावरत होता.
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः। शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः
कुंभकर्ण मोठ्या ताकदीने युद्धात भाला हातात घेऊन उभा होता, जणू वज्रधारी इंद्र किंवा फासधारी मृत्यूच.
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः। तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः
जसा उन्हाळ्यात वणवा कोरड्या जंगलांना जाळतो, तसा कुंभकर्ण वानरांच्या सैन्यांना जाळत होता.
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः। वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्यावेळी वानरांची कत्तल होत होती, त्यांच्या फौजा उद्ध्वस्त झाल्या, आणि घाबरलेल्या वानरांनी विचित्र आवाजात किंचाळायला सुरुवात केली.
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः। राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः
कुंभकर्णाच्या हल्ल्याने अनेक वानर मारले गेले, ते व्याकुळ झाले आणि मनाने खचलेले वानर राघवाकडे धावले.
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः। अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे
वज्रधारी पुत्रामुळे वानरांची फौज तुटली हे पाहून, वायुपुत्राचा मुलगा मोठ्या वेगाने कुंभकर्णावर चालून गेला.
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः। त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान्
त्याने मोठं डोंगरशिखर उचललं आणि पुन्हा पुन्हा गर्जना करत कुंभकर्णाचे सर्व अनुयायी राक्षस घाबरवले.
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि। स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा
त्याने ते डोंगरशिखर कुंभकर्णाच्या डोक्यावर फेकले; त्या डोंगराच्या जोरदार आघाताने इंद्राचा शत्रू घायाळ झाला.
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा। सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः
तेव्हा कुंभकर्ण प्रचंड रागाने पेटून उठला; संतप्त होऊन त्याने वेगाने वालीपुत्रावर झडप घातली.
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्। शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः
कुंभकर्णाने मोठ्या गर्जनेने सर्व वानरांना घाबरवले; मग रागाने त्याने आपला भाला बलाढ्य अंगदावर फेकला.
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः। लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः
तो भाला वेगाने येताना पाहून, युद्धात कुशल आणि चपळ वानरांचा प्रमुख त्याला चुकवून बाजूला झाला.
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्। स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः
मग तो झेपावत गेला आणि आपल्या तळहाताने छातीवर जोरदार मारला; त्या आघाताने तो रागाने बेशुद्ध पडला, जणू एखादा डोंगर कोसळावा.
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः। अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह
शुद्धीवर येताच, तो बलाढ्य राक्षस आपली मुठ आवळून डाव्या हाताने फेकली; त्या आघाताने तो बेशुद्ध होऊन खाली कोसळला.
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि। तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे
तो वानरांचा शूर खाली बेशुद्ध पडला असताना, कुंभकर्णाने आपला भाला उचलला आणि सुग्रीवाकडे धाव घेतली.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्। उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः
कुंभकर्ण मोठ्या ताकदीने धावत येताना पाहून, वानरांचा राजा सुग्रीव शूरपणे झेपावला.
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः। अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम्
तो महाकपी डोंगरशिखर उचलून ते फिरवत, मोठ्या वेगाने बलाढ्य कुंभकर्णावर चालून गेला.
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्। तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः
वानर झडप घालताना पाहून, कुंभकर्ण आपले सर्व अंग फुगवून वानरराजाच्या समोर उभा राहिला.
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्। कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्
कुंभकर्ण उभा होता, त्याचे अंग वानरांच्या रक्ताने माखलेले होते आणि तो मोठ्या वानरांना खात होता, हे पाहून सुग्रीव बोलला.
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्। भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः
तू वीरांना मारलेस, फार कठीण काम केलेस, सैन्यांचा नाश केलास; त्यामुळे तुला मोठं यश मिळालं आहे.
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि। सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस
हे वानरांच्या सैन्याला सोडून दे; या साध्या लोकांवर काय करशील? माझ्याकडून या डोंगराचा एकटा आघात सहन कर.
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्। श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः
वानरराजाच्या धैर्याने भरलेल्या त्या शब्दांना ऐकून, राक्षसांचा वाघ कुंभकर्ण म्हणाला.
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः। धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर
तू प्रजापतींचा नातू आणि सूर्याच्या वंशातील आहेस; धीर आणि शौर्य तुझ्यात आहे, म्हणूनच तू गर्जना करतोस, वानरा.