स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्। बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या
कुंभकर्णानं आपल्या भयंकर भाल्याने, जणू काही वीज चमकते तसा आणि ज्वलंत डोंगरशिखर भेदतो तसा, तो भाला मारुतीच्या दोन्ही बाहूंमध्ये घुसवला. हे अगदी तसं होतं जसं गुहाने आपल्या प्रचंड अस्त्राने क्रौंच पर्वतावर घाव घातला.
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् । ननाद भीमं हनुमान् महाहवे युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम्
त्या भाल्याने मोठ्या बाहूंमध्ये भेद पडल्यामुळे, हनुमान डगमगला, त्याच्या तोंडातून रक्त वाहू लागलं. त्या भयंकर युद्धात त्याने प्रचंड गर्जना केली, जणू युगाच्या शेवटी मेघांचा गडगडाट होत असतो तशी.
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य। प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात्
हनुमान व्याकुळ झालेला पाहून राक्षसांची टोळी अचानक आनंदली आणि मोठ्या आवाजात ओरडू लागली. पण वानर मात्र घाबरून, कुंभकर्णाच्या भीतीने रणांगणातून पळू लागले.
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्। प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते
तेव्हा बलवान नीलाने आपली फौज पुन्हा एकत्र केली आणि त्याने एक मोठं डोंगरशिखर हुशार कुंभकर्णावर फेकलं.
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह। मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत। सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले
ते डोंगरशिखर वेगाने येताना पाहून कुंभकर्णाने ते आपल्या मुठीने जबरदस्त मारले. त्या घावाने ते शिखर तुकडे तुकडे झाले आणि ठिणग्या उडवत, जळत पृथ्वीवर कोसळले.
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः। पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन्
ऋषभ, शरभ, नील, गवाक्ष आणि गंधमादन — हे पाच वानरांचे शूरवीर, वाघासारखे धाडसी, कुंभकर्णावर तुटून पडले.
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः। कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि
त्या बलाढ्य वानरांनी चारही बाजूंनी पर्वत, झाडं, तळहात, पाय आणि मुठीने त्या प्रचंड कुंभकर्णावर हल्ला केला.
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे। ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे
तो कुंभकर्ण त्या सर्व हल्ल्यांना जणू स्पर्शच झाल्यासारखा वाटू लागला, त्याला काहीच फरक पडला नाही. पण त्याने वेगवान ऋषभाला आपल्या दोन हातांनी पकडले.
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः। निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः
कुंभकर्णाच्या भुजांमध्ये दाबला गेल्याने तो भयंकर वानर ऋषभ रक्ताने माखलेल्या तोंडाने जमिनीवर कोसळला.
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे। आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा। पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम्
कुंभकर्णाने मुठीने शरभाला, गुडघ्याने नीलाला, तळहाताने गवाक्षाला आणि रागाने वेगाने पायाने गंधमादनाला मारले.
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः। निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः
त्या घावांनी जखमी होऊन, रक्ताने माखून, ते सर्व शूरवीर शुद्ध हरपले आणि जणू कापलेली किंशुक फुलं पडतात तशी पृथ्वीवर कोसळले.
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु। वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः
हे असे मोठ्या आत्म्याचे, श्रेष्ठ वानर रणांगणात पडले तेव्हा हजारो वानर कुंभकर्णाच्या भीतीने पळून गेले.
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः। समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः
ते सर्व बलाढ्य वानर, जे डोंगरासारखे दिसत होते, कुंभकर्णावर चढले, उडी मारली आणि त्याला चावू लागले.
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा। कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः
त्या प्रमुख वानरांनी आपल्या नखांनी, दातांनी, मुठीने आणि हातांनी त्या बलाढ्य कुंभकर्णावर हल्ला केला.
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः। रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव
हजारो वानरांनी वेढलेला, पर्वतासारखा दिसणारा तो राक्षसांचा वाघ कुंभकर्ण, जणू स्वतःच्या झाडांनी सजलेला डोंगर शोभून दिसत होता.
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः। भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव
त्या प्रचंड शक्तिमान कुंभकर्णाने सर्व वानरांना आपल्या हातांनी पकडले आणि रागाने, जसा गरुड सापांना गिळतो तसा, त्यांना खाऊ लागला.
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे। नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः
कुंभकर्णाने वानरांना आपल्या मोठ्या तोंडात टाकले, जे पाताळासारखे खोल होते. पण ते वानर त्याच्या नाकाच्या छिद्रातून आणि कानातून बाहेर पडले.
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः। बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः
तो पर्वतासारखा, श्रेष्ठ राक्षस प्रचंड रागाने वानरांना खात होता आणि आपल्या क्रोधात सर्व वानरांना तो मोडून टाकत होता.
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः। चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः
तो राक्षस जमिनीवर मांस आणि रक्त सांडत होता, आणि वानरांच्या सैन्यात उन्मत्त काळासारखा वावरत होता.
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः। शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः
कुंभकर्ण मोठ्या ताकदीने युद्धात भाला हातात घेऊन उभा होता, जणू वज्रधारी इंद्र किंवा फासधारी मृत्यूच.
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः। तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः
जसा उन्हाळ्यात वणवा कोरड्या जंगलांना जाळतो, तसा कुंभकर्ण वानरांच्या सैन्यांना जाळत होता.
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः। वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्यावेळी वानरांची कत्तल होत होती, त्यांच्या फौजा उद्ध्वस्त झाल्या, आणि घाबरलेल्या वानरांनी विचित्र आवाजात किंचाळायला सुरुवात केली.
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः। राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः
कुंभकर्णाच्या हल्ल्याने अनेक वानर मारले गेले, ते व्याकुळ झाले आणि मनाने खचलेले वानर राघवाकडे धावले.
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः। अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे
वज्रधारी पुत्रामुळे वानरांची फौज तुटली हे पाहून, वायुपुत्राचा मुलगा मोठ्या वेगाने कुंभकर्णावर चालून गेला.
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः। त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान्
त्याने मोठं डोंगरशिखर उचललं आणि पुन्हा पुन्हा गर्जना करत कुंभकर्णाचे सर्व अनुयायी राक्षस घाबरवले.
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि। स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा
त्याने ते डोंगरशिखर कुंभकर्णाच्या डोक्यावर फेकले; त्या डोंगराच्या जोरदार आघाताने इंद्राचा शत्रू घायाळ झाला.
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा। सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः
तेव्हा कुंभकर्ण प्रचंड रागाने पेटून उठला; संतप्त होऊन त्याने वेगाने वालीपुत्रावर झडप घातली.
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्। शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः
कुंभकर्णाने मोठ्या गर्जनेने सर्व वानरांना घाबरवले; मग रागाने त्याने आपला भाला बलाढ्य अंगदावर फेकला.
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः। लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः
तो भाला वेगाने येताना पाहून, युद्धात कुशल आणि चपळ वानरांचा प्रमुख त्याला चुकवून बाजूला झाला.
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्। स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः
मग तो झेपावत गेला आणि आपल्या तळहाताने छातीवर जोरदार मारला; त्या आघाताने तो रागाने बेशुद्ध पडला, जणू एखादा डोंगर कोसळावा.