तमवध्यं मघवता यमेन वरुणेन वा। प्रेक्ष्य भीमाक्षमायान्तं वानरा विप्रदुद्रुवुः
इंद्र, यम किंवा वरुण यांच्याही दृष्टीने अजेय आणि भीषण डोळ्यांनी समोर येणारा तो पाहून वानर घाबरून पळू लागले.
तांस्तु विप्रद्रुतान् दृष्ट्वा राजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्। नलं नीलं गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम्
त्यांना घाबरून पळताना पाहून राजपुत्र अंगदाने नल, नील, गवाक्ष आणि बलवान कुमुद यांना हाक मारली.
आत्मनस्तानि विस्मृत्य वीर्याण्यभिजनानि च। क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा
आपली ताकद आणि कुल विसरून तुम्ही सर्व साध्या वानरांसारखे घाबरून कुठे पळता, असे त्याने विचारले.
साधु सौम्या निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ। नालं युद्धाय वै रक्षो महतीयं विभीषिका
मित्रांनो, परत या! फक्त जीव वाचविण्यात काय अर्थ? हा राक्षस लढाईसाठी पुरेसा नाही; ही भीती फार मोठी आहे.
महतीमुत्थितामेनां राक्षसानां विभीषिकाम्। विक्रमाद् विधमिष्यामो निवर्तध्वं प्लवङ्गमाः
राक्षसांची ही मोठी भीती निर्माण झाली आहे; आपण आपल्या शौर्याने ती दूर करू. वानरांनो, परत या!
कृच्छ्रेण तु समाश्वस्य संगम्य च ततस्ततः। वृक्षान् गृहीत्वा हरयः सम्प्रतस्थू रणाजिरे
कष्टाने धीर एकवटून, एकत्र येऊन वानरांनी झाडे उचलली आणि रणांगणात पुढे गेले.
ते निवर्त्य तु संरब्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः। निजघ्नुः परमक्रुद्धाः समदा इव कुञ्जराः
पुन्हा एकत्र होऊन, संतप्त झालेल्या वानरांनी प्रचंड रागाने कुम्भकर्णावर हल्ला केला, जणू मदमस्त हत्ती तुटून पडतात.
प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्च शिलाभिश्च महाबलाः। पादपैः पुष्पिताग्रैश्च हन्यमानो न कम्पते
पर्वतशिखरे, मोठमोठ्या शिळा आणि फुलांनी डवरलेली झाडांची टोपली याने त्याच्यावर फेकली गेली, पण तो महाबली हलला देखील नाही.
तस्य गात्रेषु पतिता भिद्यन्ते बहवः शिलाः। पादपाः पुष्पिताग्राश्च भग्नाः पेतुर्महीतले
त्याच्या अंगावर पडलेल्या अनेक शिळा तुटून पडल्या; फुलांनी डवरलेली झाडांची टोपली मोडून जमिनीवर कोसळली.
सोऽपि सैन्यानि संक्रुद्धौ वानराणां महौजसाम्। ममन्थ परमायत्तो वनान्यग्निरिवोत्थितः
तोही संतापून, पूर्ण शक्तीनिशी, वानरांच्या सैन्यात घुसून जणू वनात पेटलेली आगच पसरते तसा धुमाकूळ घालत होता.
लोहितार्द्रास्तु बहवः शेरते वानरर्षभाः। निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव द्रुमाः
अनेक वानरांचे सरदार रक्ताने माखून, हरलेले, जमिनीवर पडले होते, जणू तांबड्या फुलांनी डवरलेली झाडे तुटून पडली आहेत.
लङ्घयन्तः प्रधावन्तो वानरा नावलोकयन्। केचित् समुद्रे पतिताः केचिद् गगनमास्थिताः
वानर उड्या मारत, धावत, मागे न पाहता पळू लागले; काही समुद्रात पडले, काही आकाशात पोहोचले.
वध्यमानास्तु ते वीरा राक्षसेन च लीलया। सागरं येन ते तीर्णाः पथा तेनैव दुद्रुवुः
राक्षस सहजपणे त्यांना मारू लागला, तेव्हा हे वीर ज्या वाटेने समुद्र ओलांडून आले होते, त्याच वाटेने पळून गेले.
ते स्थलानि तदा निम्नं विवर्णवदना भयात्। ऋक्षा वृक्षान् समारूढाः केचित् पर्वतमाश्रिताः
त्या वेळी, भीतीने रंग उडालेल्या चेहऱ्याने असलेले रिक्षा जमिनी सोडून काही झाडांवर चढले, तर काही डोंगरावर जाऊन लपले.
ममज्जुरर्णवे केचिद् गुहाः केचित् समाश्रिताः। निपेतुः केचिदपरे केचिन्नैवावतस्थिरे। केचिद् भूमौ निपतिताः केचित् सुप्ता मृता इव
काही वानर समुद्रात बुडाले, काही गुहेत लपले, काही पडले, काही उभे राहू शकले नाहीत. काही जमिनीवर कोसळले, काही झोपले जणू काही मरण पावले आहेत.
तान् समीक्ष्याङ्गदो भग्नान् वानरानिदमब्रवीत्। अवतिष्ठत युध्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः
अंगदाने त्या थकलेल्या वानरांकडे पाहून म्हणाला, "ठाम उभे रहा! आपण लढूया! मागे फिरा वानरांनो!"
भग्नानां वो न पश्यामि परिक्रम्य महीमिमाम्। स्थानं सर्वे निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ
तुम्ही असे खचलेले असताना, या पृथ्वीवर फिरूनही मला कुठेच तुमच्यासाठी जागा दिसत नाही. सगळे परत या! प्राण वाचवून काय उपयोग?
निरायुधानां क्रमतामसङ्गगतिपौरुषाः। दारा ह्युपहसिष्यन्ति स वै घातः सुजीवताम्
हातात शस्त्र नाही, धैर्य नाही, आणि पराक्रमही नाही, मग तुमच्या पत्नी तुमची थट्टा करतील; हेच खरं अपयश आहे.
कुलेषु जाताः सर्वेऽस्मिन् विस्तीर्णेषु महत्सु च। क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा। अनार्याः खलु यद्भीतास्त्यक्त्वा वीर्यं प्रधावत
तुम्ही सगळे मोठ्या आणि थोर कुळात जन्मलेले आहात, मग साध्या वानरांसारखे घाबरून कुठे पळता? खरोखर, निर्लज्जच माणसं भीतीने धैर्य सोडून पळतात.
विकत्थनानि वो यानि भवद्भिर्जनसंसदि। तानि वः क्व नु यातानि सोदग्राणि हितानि च
लोकांसमोर तुम्ही केलेली मोठेपणाची आणि अभिमानाची वचने आता कुठे गेली?
भीरोः प्रवादाः श्रूयन्ते यस्तु जीवति धिक्कृतः। मार्गः सत्पुरुषैर्जुष्टः सेव्यतां त्यज्यतां भयम्
भीतीपोटी बोललेली वाक्ये ऐकू येतात; जो फक्त जगतो, त्याची निंदा होते. सज्जन लोकांनी चाललेला मार्ग स्वीकारा, भीती सोडा.
शयामहे वा निहताः पृथिव्यामल्पजीविताः। प्राप्नुयामो ब्रह्मलोकं दुष्प्रापं च कुयोधिभिः
आपण या पृथ्वीवर मारले गेलो तरी चालेल, आपले आयुष्य थोडेच आहे; पण अशा माणसांना मिळू न शकणारा ब्रह्मलोक आपल्याला मिळू शकतो.
अवाप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्वा शत्रुमाहवे। निहता वीरलोकस्य भोक्ष्यामो वसु वानराः
किंवा आपण शत्रूला युद्धात मारून कीर्ती मिळवू; आणि जर आपणच मारले गेलो, तर वीरांच्या लोकात जाऊ किंवा संपत्ती मिळवू, वानरांनो.
न कुम्भकर्णः काकुत्स्थं दृष्ट्वा जीवन् गमिष्यति। दीप्यमानमिवासाद्य पतङ्गो ज्वलनं यथा
कुंभकर्ण काकुत्स्थाला पाहिल्यावर जिवंत राहू शकणार नाही, जशी पतंग जळत्या आगीत पडली की नष्ट होते.
पलायनेन चोद्दिष्टाः प्राणान् रक्षामहे वयम्। एकेन बहवो भग्ना यशो नाशं गमिष्यति
पळून जाऊन आपण फक्त प्राण वाचवतो; एकाने कित्येकांना हरवले, आणि आपली कीर्ती संपुष्टात येईल.
एवं ब्रुवाणं तं शूरमङ्गदं कनकाङ्गदम्। द्रवमाणास्ततो वाक्यमूचुः शूरविगर्हितम्
अंगद हा सुवर्णाभरणांनी शोभलेला पराक्रमी वानर असे बोलत असताना, जे पळत होते त्यांनी शूरांना न शोभणारी वचने बोलली.
कृतं नः कदनं घोरं कुम्भकर्णेन रक्षसा। न स्थानकालो गच्छामो दयितं जीवितं हि नः
कुंभकर्ण या राक्षसाने आपल्यावर भयंकर संहार केला आहे; हे उभे राहण्याचे वेळ किंवा ठिकाण नाही—चला, कारण आपले प्राण आपल्याला प्रिय आहेत.
एतावदुक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे दिशः। भीमं भीमाक्षमायान्तं दृष्ट्वा वानरयूथपाः
हे शब्द बोलून सगळे वेगवेगळ्या दिशांना पळाले, कारण वानरांच्या प्रमुखांनी भीषण डोळ्यांचा भीम जवळ येताना पाहिला.
द्रवमाणास्तु ते वीरा अङ्गदेन बलीमुखाः। सान्त्वनैश्चानुमानैश्च ततः सर्वे निवर्तिताः
पण अंगद आणि त्याच्या सोबती असलेल्या त्या शूर वानरांना त्याच्या धीर देणाऱ्या आणि समजावणाऱ्या शब्दांनी परत बोलावले.
प्रहर्षमुपनीताश्च वालिपुत्रेण धीमता। आज्ञाप्रतीक्षास्तस्थुश्च सर्वे वानरयूथपाः
वालिपुत्र अंगदाच्या बुध्दीमत्तेने सगळ्या वानर प्रमुखांना आनंद मिळाला आणि ते सर्व आज्ञेची वाट पाहत उभे राहिले.