सर्वाभरणसर्वाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः। त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ
संपूर्ण अंगावर दागिने घातलेला, हातात भाला असलेला तो राक्षस त्रिविक्रमासाठी सज्ज असलेल्या नारायणासारखा तेजस्वी दिसत होता.
भ्रातरं सम्परिष्वज्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। प्रणम्य शिरसा तस्मै प्रतस्थे स महाबलः
त्याने भावाला मिठी मारली, त्याची प्रदक्षिणा केली, मग डोकं टेकवून नमस्कार केला आणि तो बलाढ्य वीर निघून गेला.
तमाशीर्भिः प्रशस्ताभिः प्रेषयामास रावणः। शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सैन्यैश्चापि वरायुधैः
रावणाने त्याला शुभाशीर्वाद देऊन, शंख-डमरूंच्या गजरात आणि उत्तम शस्त्रांनी सज्ज सैन्यासह पाठवले.
तं गजैश्च तुरंगैश्च स्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः। अनुजग्मुर्महात्मानो रथिनो रथिनां वरम्
महात्मा रथी, रथांमध्ये बसलेले उत्तम योद्धे, हत्ती, घोडे आणि मेघगर्जनेसारख्या आवाज करणाऱ्या रथांसह त्याच्या मागे गेले.
सर्पैरुष्ट्रैः खरैश्चैव सिंहद्विपमृगद्विजैः। अनुजग्मुश्च तं घोरं कुम्भकर्णं महाबलम्
सर्प, उंट, गाढवे, सिंह, हत्ती, वन्य प्राणी आणि पक्षी असे सर्व त्या भयंकर, बलाढ्य कुम्भकर्णाच्या मागे गेले.
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणो धृतातपत्रः शितशूलपाणिः। मदोत्कटः शोणितगन्धमत्तो विनिर्ययौ दानवदेवशत्रुः
फुलांचा वर्षाव होत असताना, छत्र धरलेला, तीक्ष्ण भाला हातात असलेला, मदाने उन्मत्त आणि रक्ताच्या वासाने वेडावलेला, देव-दानवांचा शत्रू असा तो बाहेर पडला.
पदातयश्च बहवो महानादा महाबलाः। अन्वयू राक्षसा भीमा भीमाक्षाः शस्त्रपाणयः
अनेक बलाढ्य पायदळ सैनिक मोठ्या आवाजात, हातात शस्त्रे घेऊन, भयंकर डोळ्यांचे राक्षस त्याच्या मागे चालले.
रक्ताक्षाः सुबहुव्यामा नीलाञ्जनचयोपमाः। शूलानुद्यम्य खड्गांश्च निशितांश्च परश्वधान्
रक्तबंबाळ डोळे, मोठे खांदे, काळ्या काजळाच्या ढगांसारखे दिसणारे, भाले, तलवारी आणि तीक्ष्ण कुऱ्हाडी उंचावून उभे होते.
भिन्दिपालांश्च परिघान् गदाश्च मुसलानि च। तालस्कन्धांश्च विपुलान् क्षेपणीयान् दुरासदान्
त्यांच्या हातात गोफण, लोखंडी गदा, मोठ्या मुषळ्या आणि उखळासारखी भली मोठी शस्त्रे होती, जी अत्यंत भयंकर आणि थोपवता येणार नाहीत अशी होती.
अथान्यद्वपुरादाय दारुणं घोरदर्शनम्। निष्पपात महातेजाः कुम्भकर्णो महाबलः
मग कुम्भकर्णाने दुसरे एक भीषण आणि भयंकर रूप घेतले आणि तो तेजस्वी, बलवान असा खाली उतरला.
धनुःशतपरीणाहः स षट्शतसमुच्छ्रितः। रौद्रः शकटचक्राक्षो महापर्वतसंनिभः
त्याचा धनुष्य शंभर हात लांब, उंची सहाशे हात, डोळे गाड्याच्या चाकासारखे मोठे, आणि तो एखाद्या प्रचंड पर्वतासारखा भासणारा होता.
संनिपत्य च रक्षांसि दग्धशैलोपमो महान्। कुम्भकर्णो महावक्त्रः प्रहसन्निदमब्रवीत्
तो जणू जळणाऱ्या डोंगरासारखा मोठा, मोठ्या तोंडाचा कुम्भकर्ण राक्षसांना एकत्र करून हसत म्हणाला—
अद्य वानरमुख्यानां तानि यूथानि भागशः। निर्दहिष्यामि संक्रुद्धः पतङ्गानिव पावकः
आज मी रागाने वानरांच्या त्या मोठ्या सैन्यांना गटागटाने जाळून टाकीन, जसे अग्नी पतंगांना भस्म करतो.
नापराध्यन्ति मे कामं वानरा वनचारिणः। जातिरस्मद्विधानां सा पुरोद्यानविभूषणम्
माझ्याशी वानरांनी काहीही अपराध केलेला नाही; आमच्यासारख्या वीरांसाठी असे युद्ध हे रणभूमीचे अलंकारच असते.
पुररोधस्य मूलं तु राघवः सहलक्ष्मणः। हते तस्मिन् हतं सर्वं तं वधिष्यामि संयुगे
पण शत्रूचे मूळ म्हणजे राम आणि लक्ष्मण; त्यांना मारले की सर्वच संपेल. मी त्यांनाच युद्धात ठार मारीन.
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः। नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम्
कुम्भकर्ण असे बोलत असताना राक्षसांनी प्रचंड भीषण गर्जना केली, जणू समुद्रालाच हादरवून टाकणारी.
तस्य निष्पततस्तूर्णं कुम्भकर्णस्य धीमतः। बभूवुर्घोररूपाणि निमित्तानि समन्ततः
शहाण्या कुम्भकर्णाने जेव्हा वेगाने पुढे झेप घेतली, तेव्हा सर्व बाजूंनी भयंकर अपशकुन दिसू लागले.
उल्काशनियुता मेघा बभूवुर्गर्दभारुणाः। ससागरवना चैव वसुधा समकम्पत
उल्का आणि वीजांनी भरलेले ढग गाढवाच्या रंगाचे झाले; समुद्र आणि जंगलांसह पृथ्वी थरथर कापू लागली.
घोररूपाः शिवा नेदुः सज्वालकवलैर्मुखैः। मण्डलान्यपसव्यानि बबन्धुश्च विहंगमाः
भीषण रूपाची कोल्ही त्यांच्या तोंडातून ज्वाळा निघवत ओरडू लागली; पक्षी वाईट चिन्ह दाखवत डावीकडे वळून गोल गोल उडू लागले.
निष्पपात च गृध्रोऽस्य शूले वै पथि गच्छतः। प्रास्फुरन्नयनं चास्य सव्यो बाहुरकम्पत
कुम्भकर्ण रस्त्यावर चालत असताना, त्याच्या भाल्यावर बसलेला गिधाड खाली पडला; त्याचे डावे डोळे फडफडू लागले आणि डावा हात थरथर कापू लागला.
निष्पपात तदा चोल्का ज्वलन्ती भीमनिःस्वना। आदित्यो निष्प्रभश्चासीन्न वाति च सुखोऽनिलः
तेव्हा एक प्रचंड जळणारी उल्का भीषण आवाज करत खाली पडली; सूर्याचा प्रकाश फिका पडला आणि वारा गोड वाहेनासा झाला.
अचिन्तयन् महोत्पातानुदितान् रोमहर्षणान्। निर्ययौ कुम्भकर्णस्तु कृतान्तबलचोदितः
उठलेल्या त्या अंगावर काटा आणणाऱ्या मोठ्या अपशकुनांचा विचार करत, कुम्भकर्ण मृत्यूच्या प्रेरणेने बाहेर पडला.
स लङ्घयित्वा प्राकारं पद्भ्यां पर्वतसंनिभः। ददर्शाभ्रघनप्रख्यं वानरानीकमद्भुतम्
तो पर्वतासारखा मोठा कुम्भकर्ण पायाने तट ओलांडून गेला आणि ढगांच्या गर्दीप्रमाणे दिसणारे अद्भुत वानरांचे सैन्य पाहिले.
ते दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं वानराः पर्वतोपमम्। वायुनुन्ना इव घना ययुः सर्वा दिशस्तदा
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कुम्भकर्णाला पाहून, पर्वतासारखे वानर वाऱ्याने उडणाऱ्या ढगांसारखे सर्व दिशांना पांगले.
तद् वानरानीकमतिप्रचण्डं दिशो द्रवद्भिन्नमिवाभ्रजालम्। स कुम्भकर्णः समवेक्ष्य हर्षा- न्ननाद भूयो घनवद्घनाभः
ती अतिशय भयंकर वानरांची फौज सर्व दिशांना पळत जणू ढगांचा समूह तुटून जातो तशी विखुरली; ते पाहून ढगासारखा दिसणारा कुम्भकर्ण आनंदाने पुन्हा गडगडाटासारखा मोठा आवाज करत हसला.
ते तस्य घोरं निनदं निशम्य यथा निनादं दिवि वारिदस्य। पेतुर्धरण्यां बहवः प्लवङ्गा निकृत्तमूला इव शालवृक्षाः
त्याचा तो भीषण गडगडाट ऐकून, जसा आकाशातील मेघांचा गडगडाट असतो, तसे अनेक वानर जणू मुळापासून तुटलेले शालवृक्ष पृथ्वीवर कोसळतात तसे खाली पडले.
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णो रिपुनिधनाय विनिःसृतो महात्मा। कपिगणभयमाददत् सुभीमं प्रभुरिव किंकरदण्डवान् युगान्ते
महाकाय, प्रचंड गदा घेऊन तो कुम्भकर्ण आपल्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी बाहेर पडला. त्याच्या भीषण रूपामुळे वानरांच्या सैन्यात मोठी भीती पसरली, जणू युगाच्या शेवटी एखादा प्रभू शिक्षा देणारा दंड उगारतो तशी.
thumb|षट्षष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील साठाव्या सहाव्या सर्गाचे ऐका.
स लङ्घयित्वा प्राकारं गिरिकूटोपमो महान्। निर्ययौ नगरात् तूर्णं कुम्भकर्णो महाबलः
महाकाय आणि पर्वतासारखा दिसणारा कुम्भकर्ण प्राकार ओलांडून झपाट्याने नगरातून बाहेर पडला.
ननाद च महानादं समुद्रमभिनादयन्। विजयन्निव निर्घातान् विधमन्निव पर्वतान्
त्याने असा प्रचंड गर्जना केला की, समुद्रही दणाणून गेला; जणू तो वज्रावर विजय मिळवतोय आणि पर्वत उडवून लावत आहे.