अद्य रामस्य पश्यन्तु निधनं सुमहत् प्रियम्। लङ्कायां राक्षसाः सर्वे ये ते निहतबान्धवाः
आज, लंकेत ज्या राक्षसांचे नातेवाईक मारले गेले आहेत, ते सर्व रामाचा मोठा आणि प्रिय मृत्यू पाहू देत.
अद्य शोकपरीतानां स्वबन्धुवधशोचिनाम्। शत्रोर्युधि विनाशेन करोम्यश्रुप्रमार्जनम्
आज, आपल्या आप्तांच्या मृत्यूमुळे शोकात बुडालेल्यांच्या डोळ्यातील अश्रू मी, रणात शत्रूंचा नाश करून, पुसून टाकीन.
अद्य पर्वतसंकाशं ससूर्यमिव तोयदम्। विकीर्णं पश्य समरे सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
आज रणभूमीत, पर्वतासारखा मोठा आणि सूर्यप्रकाशात विखुरलेल्या मेघासारखा सुग्रीव वानरांचा राजा मी पाडलेला पाहा.
कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिसान्त्वितः। जिघांसुभिर्दाशरथिं व्यथसे त्वं सदानघ
हे निष्पाप राजा, इतके राक्षस आणि मी स्वतः, दशरथपुत्राचा वध करण्यास उत्सुक असताना, तुला का काळजी वाटते?
मां निहत्य किल त्वां हि निहनिष्यति राघवः। नाहमात्मनि संतापं गच्छेयं राक्षसाधिप
राघवाने मला मारल्यावर तो तुलाही मारेलच; राक्षसाधिपती, मला स्वतःसाठी काहीही दुःख वाटणार नाही.
कामं त्विदानीमपि मां व्यादिश त्वं परंतप। न परः प्रेक्षणीयस्ते युद्धायातुलविक्रम
जर तुला हवं असेल, तर आत्ताही मला आज्ञा दे. युद्धासाठी तुझ्यासमोर दुसरा कोणीही योग्य नाही, हे शौर्यवान.
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव महाबलान्। यदि शक्रो यदि यमो यदि पावकमारुतौ
तुझे बलाढ्य शत्रू, मग ते इंद्र असो, यम असो, अग्नी किंवा वायू असो, मी त्यांचा नाश करीन.
तानहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि। गिरिमात्रशरीरस्य शितशूलधरस्य मे
माझ्या पर्वताएवढ्या देहाने आणि तीक्ष्ण भाल्याने मी कुबेर आणि वरुण यांच्याशीही लढेन.
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः। अथ वा त्यक्तशस्त्रस्य मृद्नतस्तरसा रिपून्
माझ्या तीक्ष्ण दातांनी डरकाळ्या फोडताना, अगदी इंद्रालाही भीती वाटली असती; किंवा मी शस्त्रं टाकून शत्रूंना वेगाने चिरडत असताना.
न मे प्रतिमुखः कश्चित् स्थातुं शक्तो जिजीविषुः। नैव शक्त्या न गदया नासिना निशितैः शरैः
जो कोणी जगू इच्छितो, तो माझ्यासमोर तोंड देऊन उभा राहूच शकत नाही—ना भाला, ना गदा, ना तलवार, ना धारदार बाण यांनीसुद्धा.
हस्ताभ्यामेव संरभ्य हनिष्यामि सवज्रिणम्। यदि मे मुष्टिवेगं स राघवोऽद्य सहिष्यति
माझ्या स्वतःच्या हातांनी, जोरात हल्ला करत मी वज्रधारीलाही ठार मारू शकतो, फक्त आज राघव माझ्या मुष्ट्यांचा जोर सहन करू शकेल तर.
ततः पास्यन्ति बाणौघा रुधिरं राघवस्य मे। चिन्तया तप्यसे राजन् किमर्थं मयि तिष्ठति
मग माझ्या बाणांच्या वर्षावाने राघवाचं रक्त पिऊन टाकीन; राजन, मी इथे असताना तू का उगाच काळजी करतोस?
सोऽहं शत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः। मुञ्च रामाद् भयं घोरं निहनिष्यामि संयुगे
म्हणूनच, मी तुझ्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सज्ज झालो आहे; रामाची भीती मनातून काढून टाक—मी त्याला युद्धात ठार मारीन.
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं च महाबलम्। हनूमन्तं च रक्षोघ्नं येन लङ्का प्रदीपिता
राघव, लक्ष्मण, बलवान सुग्रीव, आणि राक्षसांचा संहार करणारा हनुमान, ज्याने लंका पेटवली—
हरींश्च भक्षयिष्यामि संयुगे समुपस्थिते। असाधारणमिच्छामि तव दातुं महद् यशः
—आणि हे सगळे वानर, मी युद्धात त्यांना गिळून टाकीन; तुला मी अपूर्व आणि मोठं कीर्तिमान मिळवून देईन.
यदि चेन्द्राद् भयं राजन् यदि चापि स्वयंभुवः। ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान्
राजन, तुला इंद्राची भीती वाटत असेल, किंवा अगदी ब्रह्मदेवाचीही, तर मी त्यांनाही नष्ट करीन, जसा सूर्य रात्रीचं अंधार दूर करतो.
अपि देवाः शयिष्यन्ते मयि क्रुद्धे महीतले। यमं च शमयिष्यामि भक्षयिष्यामि पावकम्
जर मी रागावलो, तर देवसुद्धा पृथ्वीवर पडून राहतील; यमालाही मी शांत करीन आणि अग्नीला गिळून टाकीन.
आदित्यं पातयिष्यामि सनक्षत्रं महीतले। शतक्रतुं वधिष्यामि पास्यामि वरुणालयम्
सूर्याला आणि तारकांसह मी पृथ्वीवर खाली पाडीन; शतक्रतुला ठार मारीन आणि वरुणाचं घर पिऊन टाकीन.
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम्। दीर्घकालं प्रसुप्तस्य कुम्भकर्णस्य विक्रमम्
पर्वत चूर्ण करीन, पृथ्वी फाडून टाकीन—कुंभकर्णाच्या या दीर्घ झोपेत असलेल्या सामर्थ्याला तोड नाही.
अद्य पश्यन्तु भूतानि भक्ष्यमाणानि सर्वशः। न त्विदं त्रिदिवं सर्वमाहारो मम पूर्यते
आज सर्व जीव मला खाताना पाहू देत; पण तरीही, हे त्रैलोक्यसुद्धा माझ्या भुकेला पुरेसं नाही.
वधेन ते दाशरथेः सुखावहं सुखं समाहर्तुमहं व्रजामि। निहत्य रामं सह लक्ष्मणेन खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान्
दशरथपुत्रा, तुला मारून मला मोठं सुख मिळेल; राम आणि लक्ष्मणाला ठार मारून मी सर्व वानर सेनापतींना गिळून टाकीन.
रमस्व राजन् पिब चाद्य वारुणीं कुरुष्व कृत्यानि विनीय दुःखम्। मयाद्य रामे गमिते यमक्षयं चिराय सीता वशगा भविष्यति
राजा, आज आनंद कर, दारू प्या; दुःख बाजूला ठेवून हवी ती कामं पूर्ण कर. कारण मी आज रामाला यमाच्या घरी पाठवीन, आणि सीता दीर्घकाळ तुझ्या अधीन राहील.
thumb|चतुष्षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुष्षष्ठितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणाच्या युद्धकांडातील चवसष्टावा सर्ग ऐका.
तदुक्तमतिकायस्य बलिनो बाहुशालिनः। कुम्भकर्णस्य वचनं श्रुत्वोवाच महोदरः
बलवान आणि बळकट हातांचा अतिकाय याने जे काही सांगितलं, ते ऐकून महोदराने कुंभकर्णाला उत्तर दिलं.
कुम्भकर्ण कुले जातो धृष्टः प्राकृतदर्शनः। अवलिप्तो न शक्नोषि कृत्यं सर्वत्र वेदितुम्
कुंभकर्णाच्या कुळात जन्मलास, धाडसी आहेस, पण साध्या समजुतीचा आहेस; गर्विष्ठ असल्यामुळे तुला प्रत्येक वेळी काय करावं हे समजत नाही.
नहि राजा न जानीते कुम्भकर्ण नयानयौ। त्वं तु कैशोरकाद् धृष्टः केवलं वक्तुमिच्छसि
राजाला योग्य-अयोग्य कळत नाही असं नाही, कुंभकर्णा; पण तू लहानपणापासून धाडसी असल्यामुळे फक्त बोलायचं तुला आवडतं.
स्थानं वृद्धिं च हानिं च देशकालविधानवित्। आत्मनश्च परेषां च बुध्यते राक्षसर्षभः
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला माणूस, आपल्यासाठी आणि इतरांसाठी, कुठे, कधी, कसं वाढतं, कसं कमी होतं, योग्य वेळ आणि जागा काय आहे हे ओळखतो.
यत् त्वशक्यं बलवता वक्तुं प्राकृतबुद्धिना। अनुपासितवृद्धेन कः कुर्यात् तादृशं बुधः
ज्याने वडिलधाऱ्यांची सेवा केली नाही, ज्याचं मन साधं आहे, आणि जो विचार न करता बोलतो, असा शहाणा माणूस तुझ्यासारखं वागेल का?
यांस्तु धर्मार्थकामांस्त्वं ब्रवीषि पृथगाश्रयान्। अवबोद्धुं स्वभावेन नहि लक्षणमस्ति तान्
धर्म, अर्थ आणि काम हे वेगळे आहेत असं तू म्हणतोस, पण त्यांचे खरे गुणधर्म समजून घेण्याची क्षमता तुझ्या स्वभावात नाही.
कर्म चैव हि सर्वेषां कारणानां प्रयोजनम्। श्रेयः पापीयसां चात्र फलं भवति कर्मणाम्
सर्व कारणांचा हेतू म्हणजे कृतीच असते; आणि त्या कृतींचं फळ चांगलं की वाईट, हे त्यांच्या स्वरूपावर अवलंबून असतं.