यदि कार्यं ममैतत्ते हृदि कार्यतमं मतम्। स सुहृद् यो विपन्नार्थं दीनमभ्युपपद्यते
जर हे माझं काम तुझ्या मनात सर्वात मोठं कर्तव्य वाटत असेल, तर जो संकटात आणि दुःखात असलेल्या मित्राला साथ देतो, तोच खरा मित्र असतो.
स बन्धुर्योऽपनीतेषु साहाय्यायोपकल्पते। तमथैवं ब्रुवाणं स वचनं धीरदारुणम्
जेव्हा आपले इतर नातेवाईक दूर गेले असतील, तेव्हा जो मदतीला येतो तोच खरा आपला असतो. अशा कठोर आणि ठाम शब्दांत तो बोलू लागला.
रुष्टोऽयमिति विज्ञाय शनैः श्लक्ष्णमुवाच ह। अतीव हि समालक्ष्य भ्रातरं क्षुभितेन्द्रियम्
तो रागावला आहे हे ओळखून, त्याचा भाऊ खूप अस्वस्थ आहे हे पाहून, त्याने हळूवार आणि शांतपणे बोलायला सुरुवात केली.
कुम्भकर्णः शनैर्वाक्यं बभाषे परिसान्त्वयन्। शृणु राजन्नवहितो मम वाक्यमरिंदम
कुंभकर्णाने शांतपणे धीर देत असे म्हणत सांगितले, "राजा, शत्रूंना जिंकणाऱ्या, माझं बोलणं काळजीपूर्वक ऐक."
अलं राक्षसराजेन्द्र संतापमुपपद्य ते। रोषं च सम्परित्यज्य स्वस्थो भवितुमर्हसि
राक्षसांचा राजा, आता पुरे झालं हे दुःख आणि राग. राग सोड आणि मन शांत ठेवायला हवं.
नैतन्मनसि कर्तव्यं मयि जीवति पार्थिव। तमहं नाशयिष्यामि यत् कृते परितप्यते
राजा, मी जिवंत असताना हे तुझ्या मनात ठेवू नकोस. ज्याच्यामुळे तुला त्रास होतोय, त्याचा मी नाश करीन.
अवश्यं तु हितं वाच्यं सर्वावस्थं मया तव। बन्धुभावादभिहितं भ्रातृस्नेहाच्च पार्थिव
तरीही, नात्याच्या आणि भावाच्या प्रेमामुळे, सर्व काळ तुझ्यासाठी जे हिताचं आहे ते सांगणं माझं कर्तव्य आहे, राजा.
सदृशं यच्च कालेऽस्मिन् कर्तुं स्नेहेन बन्धुना। शत्रूणां कदनं पश्य क्रियमाणं मया रणे
या वेळी आप्ताने प्रेमाने जे करावं ते मी करीन; रणांगणात माझ्या हातून शत्रूंचा नाश होताना तू पाहा.
अद्य पश्य महाबाहो मया समरमूर्धनि। हते रामे सह भ्रात्रा द्रवन्तीं हरिवाहिनीम्
आज, महाबली, रणभूमीत मी राम आणि त्याचा भाऊ यांना मारल्यावर, वानरांची सेना पळताना तू पाहा.
अद्य रामस्य तद् दृष्ट्वा मयाऽऽनीतं रणाच्छिरः। सुखी भव महाबाहो सीता भवतु दुःखिता
आज, रणातून मी रामाचं शिर आणल्यावर, महाबली, तू आनंदी हो आणि सीतेला दुःखात बुडू दे.
अद्य रामस्य पश्यन्तु निधनं सुमहत् प्रियम्। लङ्कायां राक्षसाः सर्वे ये ते निहतबान्धवाः
आज, लंकेत ज्या राक्षसांचे नातेवाईक मारले गेले आहेत, ते सर्व रामाचा मोठा आणि प्रिय मृत्यू पाहू देत.
अद्य शोकपरीतानां स्वबन्धुवधशोचिनाम्। शत्रोर्युधि विनाशेन करोम्यश्रुप्रमार्जनम्
आज, आपल्या आप्तांच्या मृत्यूमुळे शोकात बुडालेल्यांच्या डोळ्यातील अश्रू मी, रणात शत्रूंचा नाश करून, पुसून टाकीन.
अद्य पर्वतसंकाशं ससूर्यमिव तोयदम्। विकीर्णं पश्य समरे सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
आज रणभूमीत, पर्वतासारखा मोठा आणि सूर्यप्रकाशात विखुरलेल्या मेघासारखा सुग्रीव वानरांचा राजा मी पाडलेला पाहा.
कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिसान्त्वितः। जिघांसुभिर्दाशरथिं व्यथसे त्वं सदानघ
हे निष्पाप राजा, इतके राक्षस आणि मी स्वतः, दशरथपुत्राचा वध करण्यास उत्सुक असताना, तुला का काळजी वाटते?
मां निहत्य किल त्वां हि निहनिष्यति राघवः। नाहमात्मनि संतापं गच्छेयं राक्षसाधिप
राघवाने मला मारल्यावर तो तुलाही मारेलच; राक्षसाधिपती, मला स्वतःसाठी काहीही दुःख वाटणार नाही.
कामं त्विदानीमपि मां व्यादिश त्वं परंतप। न परः प्रेक्षणीयस्ते युद्धायातुलविक्रम
जर तुला हवं असेल, तर आत्ताही मला आज्ञा दे. युद्धासाठी तुझ्यासमोर दुसरा कोणीही योग्य नाही, हे शौर्यवान.
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव महाबलान्। यदि शक्रो यदि यमो यदि पावकमारुतौ
तुझे बलाढ्य शत्रू, मग ते इंद्र असो, यम असो, अग्नी किंवा वायू असो, मी त्यांचा नाश करीन.
तानहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि। गिरिमात्रशरीरस्य शितशूलधरस्य मे
माझ्या पर्वताएवढ्या देहाने आणि तीक्ष्ण भाल्याने मी कुबेर आणि वरुण यांच्याशीही लढेन.
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः। अथ वा त्यक्तशस्त्रस्य मृद्नतस्तरसा रिपून्
माझ्या तीक्ष्ण दातांनी डरकाळ्या फोडताना, अगदी इंद्रालाही भीती वाटली असती; किंवा मी शस्त्रं टाकून शत्रूंना वेगाने चिरडत असताना.
न मे प्रतिमुखः कश्चित् स्थातुं शक्तो जिजीविषुः। नैव शक्त्या न गदया नासिना निशितैः शरैः
जो कोणी जगू इच्छितो, तो माझ्यासमोर तोंड देऊन उभा राहूच शकत नाही—ना भाला, ना गदा, ना तलवार, ना धारदार बाण यांनीसुद्धा.
हस्ताभ्यामेव संरभ्य हनिष्यामि सवज्रिणम्। यदि मे मुष्टिवेगं स राघवोऽद्य सहिष्यति
माझ्या स्वतःच्या हातांनी, जोरात हल्ला करत मी वज्रधारीलाही ठार मारू शकतो, फक्त आज राघव माझ्या मुष्ट्यांचा जोर सहन करू शकेल तर.
ततः पास्यन्ति बाणौघा रुधिरं राघवस्य मे। चिन्तया तप्यसे राजन् किमर्थं मयि तिष्ठति
मग माझ्या बाणांच्या वर्षावाने राघवाचं रक्त पिऊन टाकीन; राजन, मी इथे असताना तू का उगाच काळजी करतोस?
सोऽहं शत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः। मुञ्च रामाद् भयं घोरं निहनिष्यामि संयुगे
म्हणूनच, मी तुझ्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सज्ज झालो आहे; रामाची भीती मनातून काढून टाक—मी त्याला युद्धात ठार मारीन.
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं च महाबलम्। हनूमन्तं च रक्षोघ्नं येन लङ्का प्रदीपिता
राघव, लक्ष्मण, बलवान सुग्रीव, आणि राक्षसांचा संहार करणारा हनुमान, ज्याने लंका पेटवली—
हरींश्च भक्षयिष्यामि संयुगे समुपस्थिते। असाधारणमिच्छामि तव दातुं महद् यशः
—आणि हे सगळे वानर, मी युद्धात त्यांना गिळून टाकीन; तुला मी अपूर्व आणि मोठं कीर्तिमान मिळवून देईन.
यदि चेन्द्राद् भयं राजन् यदि चापि स्वयंभुवः। ततोऽहं नाशयिष्यामि नैशं तम इवांशुमान्
राजन, तुला इंद्राची भीती वाटत असेल, किंवा अगदी ब्रह्मदेवाचीही, तर मी त्यांनाही नष्ट करीन, जसा सूर्य रात्रीचं अंधार दूर करतो.
अपि देवाः शयिष्यन्ते मयि क्रुद्धे महीतले। यमं च शमयिष्यामि भक्षयिष्यामि पावकम्
जर मी रागावलो, तर देवसुद्धा पृथ्वीवर पडून राहतील; यमालाही मी शांत करीन आणि अग्नीला गिळून टाकीन.
आदित्यं पातयिष्यामि सनक्षत्रं महीतले। शतक्रतुं वधिष्यामि पास्यामि वरुणालयम्
सूर्याला आणि तारकांसह मी पृथ्वीवर खाली पाडीन; शतक्रतुला ठार मारीन आणि वरुणाचं घर पिऊन टाकीन.
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम्। दीर्घकालं प्रसुप्तस्य कुम्भकर्णस्य विक्रमम्
पर्वत चूर्ण करीन, पृथ्वी फाडून टाकीन—कुंभकर्णाच्या या दीर्घ झोपेत असलेल्या सामर्थ्याला तोड नाही.
अद्य पश्यन्तु भूतानि भक्ष्यमाणानि सर्वशः। न त्विदं त्रिदिवं सर्वमाहारो मम पूर्यते
आज सर्व जीव मला खाताना पाहू देत; पण तरीही, हे त्रैलोक्यसुद्धा माझ्या भुकेला पुरेसं नाही.