उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम्। इति विज्ञाय हरयो भविष्यन्तीह निर्भयाः
सर्व वानरांना सांगा: हे मोठं यंत्र उभारलं आहे; हे समजून वानर इथे निर्भय होतील.
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखोद्गतम्। उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा
विभीषणाचं समजूतदार आणि मधुर बोलणं ऐकून, राघवाने त्या वेळी सेनापती नीलाला असे शब्द सांगितले.
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके। द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चास्याथ संक्रमान्
जा, सर्व सैन्यांची मांडणी करून तयार रहा, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी; लंकेची द्वारे आणि तिचे विविध मार्ग सांभाळ.
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहरन्। भवन्तः सायुधाः सर्वे वानराः शैलपाणयः
डोंगरशिखरे, झाडं आणि मोठमोठ्या शिळा गोळा करा; सर्व वानरांनी हातात डोंगर घेऊन शस्त्रांनी सज्ज व्हा.
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः। शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः
राघवाच्या आज्ञेने वानरसेनेचा सेनापती नीलाने, मोठ्या वानरप्रमाणे, योग्य त्या प्रकारे वानरसेनेला आदेश दिला.
ततो गवाक्षः शरभो हनूमानङ्गदस्तथा। शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः
मग गवाक्ष, शरभ, हनुमान आणि अंगद हे डोंगरासारखे भासणारे, डोंगरशिखरे उचलून द्वाराकडे गेले.
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः। पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम्
रामाचं आदेश ऐकून, विजयी वानरांनी मोठ्या धाडसाने झाडांनी शत्रूंच्या सैन्यावर हल्ला केला.
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं रराज शैलोद्यतवृक्षहस्तम्। गिरेः समीपानुगतं यथैव महन्महाम्भोधरजालमुग्रम्
मग त्या वानरांचं भयंकर सैन्य, हातात झाडं आणि डोंगरशिखरं घेऊन, डोंगराजवळ जणू काही मोठ्या काळ्या मेघांच्या गर्दीसारखं तेजस्वी दिसत होतं.
thumb|द्विषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः ॥६-
श्री वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील बासष्ठावा सर्ग आता ऐका.
स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः। राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः
तो राक्षसांचा वाघ, झोप आणि मद्याने मस्त झालेला, मोठ्या पराक्रमाचा, शोभेने सजलेल्या राजमार्गावर गेला.
राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः। गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कीर्यमाणस्तदा ययौ
अत्यंत जिंकता न येणाऱ्या हजारो राक्षसांनी वेढलेला तो, घरांमधून फुलांचा वर्षाव होत असताना पुढे गेला.
स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम्। ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
त्याने सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेलं, सूर्यासारखं तेजस्वी आणि भव्य असं राक्षसराजाचं सुंदर राजवाडं पाहिलं.
स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम्। ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं स्वयंभुवं शक्र इवासनस्थम्
मग तो सूर्य जसा मेघांच्या गटात शिरतो तसा, राक्षसाधिपतीच्या राजवाड्यात गेला आणि दूरवर सिंहासनावर बसलेला, इंद्रासारखा मोठा भाऊ पाहिला.
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोगणसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्
भाऊच्या राजवाड्याकडे जाताना, राक्षसांच्या झुंडींसह कुंभकर्णाच्या पावलांनी पृथ्वी हलली.
सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च। ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम्
भाऊच्या घराजवळ जाऊन, आतील भागात प्रवेश करून, त्याने पुष्पक विमानात बसलेला, चिंतेत असलेला आपला मोठा भाऊ पाहिला.
अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम्। तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत्
मग कुंभकर्ण आल्याचं पाहून, दशग्रीव आनंदाने पटकन उठला आणि त्याला जवळ घेतलं.
अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः। भ्रातुर्ववन्दे चरणौ किं कृत्यमिति चाब्रवीत्
मग महाबली कुंभकर्ण पलंगावर बसला, भावाच्या पायांना वंदन केलं आणि विचारलं, 'काय करावं?'
उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे। स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः
रावण आनंदाने उठून त्याला मिठी मारली; आणि भाऊच्या मिठीत कुंभकर्ण योग्य प्रकारे स्वागताला पात्र ठरला.
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम्। स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः
कुंभकर्णाने शुभ आणि दिव्य आसन स्वीकारलं; आणि तो महाबली त्या आसनावर बसला.
संरक्तनयनः क्रोधाद् रावणं वाक्यमब्रवीत्। किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः
रागाने डोळे लाल झालेले कुंभकर्ण रावणाला म्हणाला, 'राजा, एवढ्या घाईने मला का उठवलंस?'
शंस कस्माद् भयं तेऽत्र को वा प्रेतो भविष्यति। भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णमवस्थितम्
'कशामुळे तुला इथे भीती वाटते? कोणाचा मृत्यू होणार आहे?' असं रावणाने समोर उभ्या असलेल्या, रागावलेल्या कुंभकर्णाला विचारलं.
रोषेण परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यमब्रवीत्। अद्य ते सुमहान् कालः शयानस्य महाबल
रागाने वळलेल्या डोळ्यांनी तो म्हणाला, 'महाबली, झोपेत पडून तुला खूप मोठा काळ गेला.'
सुषुप्तस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम्। एष दाशरथिः श्रीमान् सुग्रीवसहितो बली
'गाढ झोपेत असताना, रामामुळे मला झालेली भीती तुला कळली नाही. हा दशरथपुत्र, तेजस्वी आणि बलवान, सुग्रीवासह आला आहे.'
समुद्रं लङ्घयित्वा तु मूलं नः परिकृन्तति। हन्त पश्यस्व लङ्कायां वनान्युपवनानि च
'समुद्र ओलांडून तो आपल्या मुळावर घाव घालत आहे. लंकेतली जंगलं आणि उपवनं बघ.'
सेतुना सुखमागत्य वानरैकार्णवं कृतम्। ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर्युधि
सेतूवरून सहजपणे येऊन, वानरांनी समुद्र भरून टाकला आहे. युद्धात वानरांनी राक्षसांचे मुख्य वीर मारले आहेत.
वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कथंचन। न चापि वानरा युद्धे जितपूर्वाः कदाचन
माझ्या दृष्टीने युद्धात वानरांचा संहार कुठेच दिसत नाही, आणि वानर कधीच युद्धात हरलेले नाहीत.
तदेतद् भयमुत्पन्नं त्रायस्वेह महाबल। नाशय त्वमिमानद्य तदर्थं बोधितो भवान्
म्हणूनच हे भीतीचे कारण निर्माण झाले आहे; हे महाबली, आम्हाला इथे वाचव. आजच या शत्रूंना नष्ट कर, ह्याचसाठी तुला जागे केले आहे.
सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्युपपद्य माम्। त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम्
माझ्या सर्व संपत्तीचा नाश झाल्यावर मी तुझ्याकडे आलो आहे. आता लंका नगरी फक्त लहान मुले आणि वृद्ध यांच्या भरवशावर राहिली आहे, तिला वाचव.
भ्रातुरर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम्। मयैवं नोक्तपूर्वो हि भ्राता कश्चित् परंतप
भावासाठी, हे महाबाहू, हे कठीण कार्य कर. मी कधीच कोणत्याही भावाला असे बोललो नव्हतो, हे शत्रूंचा नाश करणारा.
त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा सम्भावना च मे। देवासुरेषु युद्धेषु बहुशो राक्षसर्षभ
तुझ्यावर आणि माझ्यावर प्रेम आहे, आणि मला तुझ्यावर फार मोठा विश्वास आहे. देव आणि असुरांशी झालेल्या युद्धात, हे राक्षसश्रेष्ठ, तू अनेकदा जिंकला आहेस.