कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः। कुम्भकर्णमथाश्वास्तः स्वयंभूरिदमब्रवीत्
कुम्भकर्णाला पाहताच प्रजापती घाबरले; पण नंतर स्वतःला सावरून स्वयंभूने असे शब्द सांगितले.
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः। तस्मात् त्वमद्यप्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसे
नक्कीच, तुझी निर्मिती पुलस्त्यपुत्राने या लोकांचा विनाश व्हावा म्हणून केली आहे; म्हणून आजपासून तू मृतासारखा झोपून राहशील.
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः। ततः परमसम्भ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत्
मग ब्रह्मदेवाच्या शापामुळे तो प्रभूच्या पुढे कोसळला; त्यावर रावण फारच घाबरून बोलू लागला.
प्रवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते। न नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते
फुलांनी लगडलेलं सोन्याचं झाड फळ येण्याच्या वेळी तोडलं जातं; प्रजापती, आपल्या योग्य नातवाला अशा प्रकारे शाप देणं योग्य नाही.
न मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येव न संशयः। कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा
तुम्ही खोटं बोलत नाही, तो नक्कीच झोपेल यात शंका नाही. पण त्याच्या झोपण्याला आणि जागरणाला काही काळ ठरवावा.
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयंभूरिदमब्रवीत्। शयिता ह्येष षण्मासमेकाहं जागरिष्यति
रावणाचं बोलणं ऐकून स्वयंभू म्हणाले: हा सहा महिने झोपेल आणि एक दिवस जागा राहील.
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन् भूमिं बुभुक्षितः। व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् संवृद्ध इव पावकः
पण त्या एका दिवशी, हा वीर भुकेला राहून, मोठ्या तोंडाने पृथ्वीवर हिंडत जगाला जणू जळत्या आगीसारखा गिळून टाकेल.
सोऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत्। त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा सम्प्रति रावणः
अशा प्रकारे संकटात सापडलेल्या कुम्भकर्णाला जागं केलं; आणि आता रावण राजा तुझ्या पराक्रमामुळे घाबरलेला आहे.
स एष निर्गतो वीरः शिबिराद् भीमविक्रमः। वानरान् भृशसंक्रुद्धो भक्षयन् परिधावति
हा भीषण पराक्रमी वीर छावणीतून बाहेर आला आहे आणि अत्यंत रागाने वानरांना गिळत इधर-उधर धावत आहे.
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयोऽद्य प्रदुद्रुवुः। कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः
कुम्भकर्णाला पाहताच आज वानर पळाले; रणांगणात रागावलेल्या त्याला वानर कसे थांबवतील?
उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम्। इति विज्ञाय हरयो भविष्यन्तीह निर्भयाः
सर्व वानरांना सांगा: हे मोठं यंत्र उभारलं आहे; हे समजून वानर इथे निर्भय होतील.
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखोद्गतम्। उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा
विभीषणाचं समजूतदार आणि मधुर बोलणं ऐकून, राघवाने त्या वेळी सेनापती नीलाला असे शब्द सांगितले.
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके। द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चास्याथ संक्रमान्
जा, सर्व सैन्यांची मांडणी करून तयार रहा, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी; लंकेची द्वारे आणि तिचे विविध मार्ग सांभाळ.
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहरन्। भवन्तः सायुधाः सर्वे वानराः शैलपाणयः
डोंगरशिखरे, झाडं आणि मोठमोठ्या शिळा गोळा करा; सर्व वानरांनी हातात डोंगर घेऊन शस्त्रांनी सज्ज व्हा.
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः। शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः
राघवाच्या आज्ञेने वानरसेनेचा सेनापती नीलाने, मोठ्या वानरप्रमाणे, योग्य त्या प्रकारे वानरसेनेला आदेश दिला.
ततो गवाक्षः शरभो हनूमानङ्गदस्तथा। शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः
मग गवाक्ष, शरभ, हनुमान आणि अंगद हे डोंगरासारखे भासणारे, डोंगरशिखरे उचलून द्वाराकडे गेले.
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः। पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम्
रामाचं आदेश ऐकून, विजयी वानरांनी मोठ्या धाडसाने झाडांनी शत्रूंच्या सैन्यावर हल्ला केला.
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं रराज शैलोद्यतवृक्षहस्तम्। गिरेः समीपानुगतं यथैव महन्महाम्भोधरजालमुग्रम्
मग त्या वानरांचं भयंकर सैन्य, हातात झाडं आणि डोंगरशिखरं घेऊन, डोंगराजवळ जणू काही मोठ्या काळ्या मेघांच्या गर्दीसारखं तेजस्वी दिसत होतं.
thumb|द्विषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः ॥६-
श्री वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील बासष्ठावा सर्ग आता ऐका.
स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः। राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः
तो राक्षसांचा वाघ, झोप आणि मद्याने मस्त झालेला, मोठ्या पराक्रमाचा, शोभेने सजलेल्या राजमार्गावर गेला.
राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः। गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कीर्यमाणस्तदा ययौ
अत्यंत जिंकता न येणाऱ्या हजारो राक्षसांनी वेढलेला तो, घरांमधून फुलांचा वर्षाव होत असताना पुढे गेला.
स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम्। ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
त्याने सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेलं, सूर्यासारखं तेजस्वी आणि भव्य असं राक्षसराजाचं सुंदर राजवाडं पाहिलं.
स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम्। ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं स्वयंभुवं शक्र इवासनस्थम्
मग तो सूर्य जसा मेघांच्या गटात शिरतो तसा, राक्षसाधिपतीच्या राजवाड्यात गेला आणि दूरवर सिंहासनावर बसलेला, इंद्रासारखा मोठा भाऊ पाहिला.
भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोगणसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्
भाऊच्या राजवाड्याकडे जाताना, राक्षसांच्या झुंडींसह कुंभकर्णाच्या पावलांनी पृथ्वी हलली.
सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च। ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम्
भाऊच्या घराजवळ जाऊन, आतील भागात प्रवेश करून, त्याने पुष्पक विमानात बसलेला, चिंतेत असलेला आपला मोठा भाऊ पाहिला.
अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम्। तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत्
मग कुंभकर्ण आल्याचं पाहून, दशग्रीव आनंदाने पटकन उठला आणि त्याला जवळ घेतलं.
अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः। भ्रातुर्ववन्दे चरणौ किं कृत्यमिति चाब्रवीत्
मग महाबली कुंभकर्ण पलंगावर बसला, भावाच्या पायांना वंदन केलं आणि विचारलं, 'काय करावं?'
उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे। स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः
रावण आनंदाने उठून त्याला मिठी मारली; आणि भाऊच्या मिठीत कुंभकर्ण योग्य प्रकारे स्वागताला पात्र ठरला.
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम्। स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः
कुंभकर्णाने शुभ आणि दिव्य आसन स्वीकारलं; आणि तो महाबली त्या आसनावर बसला.
संरक्तनयनः क्रोधाद् रावणं वाक्यमब्रवीत्। किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः
रागाने डोळे लाल झालेले कुंभकर्ण रावणाला म्हणाला, 'राजा, एवढ्या घाईने मला का उठवलंस?'