ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया। मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन्
मग रावणाच्या आज्ञेने त्या राक्षसांनी त्वरित विविध प्रकारचे मद्य आणि खाद्यपदार्थ आणून दिले.
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे। ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः
दोन हजार घागरी मद्य पिऊन, किंचित मद्यधुंद अवस्थेत, गर्जना करत, तेज आणि बळाने युक्त होऊन तो निघाला.
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः। भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्
कुम्भकर्ण रागाने अग्नीप्रलयासारखा दिसत होता; तो आपल्या भावाच्या राजवाड्याकडे राक्षससेनेसह जात असताना, त्याच्या पावलांच्या ठोक्याने पृथ्वी हादरली.
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः। जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः
तो आपल्या तेजस्वी देहाने राजमार्ग उजळवत होता, जणू हजार किरणांचा सूर्य पृथ्वीवर प्रकाश टाकतो; हातांची माळ घालून, तो तिथे गेला, जसा स्वयंभू इंद्राच्या घरात प्रवेश करतो.
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः। दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः
राजमार्गावर उभा असलेला, शत्रूंचा संहार करणारा, पर्वतशिखरासारखा विशाल आणि अमाप असलेला त्याला पाहून, बाहेर उभे असलेले वनवासी आणि त्यांच्या प्रमुखांनी भीतीने थरथर कापायला सुरुवात केली.
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति। केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म
काहीजण शरण शोधत रामाकडे धावले; काही घाबरून खाली कोसळले; काही भयाने जमिनीवर पडले; तर काही भीतीने जमिनीवरच पडून राहिले.
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा। वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः
मुकुटधारी, पर्वतशिखरासारखा, स्वतःच्या तेजाने सूर्यासारखा झळाळणारा त्याला पाहून, वनवासी त्याच्या अद्भुत आणि वाढलेल्या रूपाकडे पाहून भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
thumb|एकषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः ॥६-
आता एकसष्टावा सर्ग ऐका.
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्। किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह
मग महातेजस्वी, पराक्रमी रामाने धनुष्य उचलून, मुकुटधारी, विशालकाय कुम्भकर्णाला पाहिले.
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्। क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा
पर्वतासारखे रूप असलेला, आकाशात चालत असल्यासारखा वाटणारा, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला त्याला पाहून, जणू पूर्वीचा नारायणच पुढे येतो आहे असे भासले.
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्। दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः
पाण्यात भरलेल्या ढगासारखा दिसणारा, सोन्याच्या कड्यांनी मढवलेला तो पुन्हा दिसताच, वानरांची मोठी सेना घाबरून पळून गेली.
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्। सविस्मितमिदं रामो विभीषणमुवाच ह
सेना तुटून पळताना आणि राक्षस अधिक बलवान होताना पाहून, राम आश्चर्यचकित झाला आणि त्याने विभीषणाला म्हणाले,
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः। लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः
हा पर्वतासारखा, मुकुट घातलेला, सिंहासारखे डोळे असलेला, लंकेत दिसणारा हा वीर कोण आहे? तो विजेसह पावसाच्या ढगासारखा भासतो.
पृथिव्यां केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते। यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः
तो पृथ्वीवर जणू काही मोठा ध्वजासारखा, विशाल आणि अद्वितीय दिसतो; त्याला पाहताच सगळे वानर इकडेतिकडे पळू लागतात.
आचक्ष्व सुमहान् कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः। न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन
सांग, हा मोठा पुरुष कोण आहे—राक्षस की असुर? मी कधीच असा अद्भुत जीव पाहिलेला नाही.
सम्पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा। विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत्
राजपुत्र रामाने विचारल्यावर, निष्कलंक कर्म असलेल्या रामाला, मोठ्या बुद्धीचा विभीषण काकुत्स्थाला म्हणाला,
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः। सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्। अस्य प्रमाणसदृशो राक्षसोऽन्यो न विद्यते
ज्याने युद्धात वैवस्वत आणि इंद्राला हरवले—तो म्हणजे विश्रवाचा पुत्र, पराक्रमी कुम्भकर्ण. त्याच्या तोलाचा दुसरा राक्षस नाही.
एतेन देवा युधि दानवाश्च यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च। गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च सहस्रशो राघव सम्प्रभग्नाः
राघवा, त्याने युद्धात हजारो देव, दानव, यक्ष, नाग, मांसाहारी, गंधर्व, विद्याधर आणि किन्नर यांना हरवले आहे.
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्। हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः
त्रिदशांना म्हणजेच देवांना, शूल घेणारा, विचित्र डोळ्यांचा आणि प्रचंड बलवान कुम्भकर्ण मारता आला नाही; ते 'हीच वेळ आहे' असे समजून मोहात पडले.
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः। अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम्
कुम्भकर्ण हा स्वभावतः तेजस्वी आणि बलवान आहे; इतर राक्षस राजांना मिळालेले बळ हे वरदानामुळे आहे.
बालेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना। भक्षितानि सहस्राणि प्रजानां सुबहून्यपि
हा महात्मा लहानपणी, जन्मताच उपाशी असताना, हजारो जीवांना गिळून टाकत असे.
तेषु सम्भक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः। यान्त स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन्
तेव्हा लोकांना खात असताना, भीतीने त्रस्त झालेले लोक इंद्राकडे गेले आणि त्याला आपली व्यथा सांगितली.
स कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो जघान वज्रेण शितेन वज्री। स शक्रवज्राभिहतो महात्मा चचाल कोपाच्च भृशं ननाद
मग संतप्त इंद्राने, आपल्या वज्राने कुम्भकर्णावर प्रहार केला; शक्राच्या वज्राचा आघात बसल्यावर तो महात्मा थरथरला आणि रागाने मोठ्याने गर्जना केली.
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः। श्रुत्वा निनादं वित्रस्ताः प्रजा भूयो वितत्रसुः
कुम्भकर्ण राक्षस मोठ्याने गर्जना करत असताना, त्याचा आवाज ऐकून भयभीत लोक अजूनच घाबरले.
ततः क्रुद्धो महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः। निष्कृष्यैरावताद् दन्तं जघानोरसि वासवम्
मग संतप्त आणि प्रचंड बलवान कुम्भकर्णाने ऐरावताचा सुळा उपसून वासवाच्या छातीवर प्रहार केला.
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विजज्वाल स वासवः। ततो विषेदुः सहसा देवा ब्रह्मर्षिदानवाः
कुम्भकर्णाच्या प्रहाराने वासव वेदनेने जळू लागला; मग अचानक देव, ब्रह्मर्षी आणि दानव निराश झाले.
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयंभुवः। कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः
लोकांसह शक्र स्वतःबरोबर स्वयंभूच्या स्थानी गेला; त्यांनी प्रजापतीला कुम्भकर्णाच्या दुष्टपणाची तक्रार केली.
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम्। आश्रमध्वंसनं चापि परस्त्रीहरणं भृशम्
लोकांना खाणे, देवांवर हल्ला करणे, आश्रमांचा नाश करणे आणि परस्त्रियांना वारंवार पळवून नेणे—
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः। अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति
जर तो अशा प्रकारे लोकांना नेहमीच गिळत राहिला, तर लवकरच हे जग ओकेल होईल.
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः। रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह
वासवाचं बोलणं ऐकून सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेवाने राक्षसांना बोलावलं आणि कुम्भकर्णाला पाहिलं.