रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च। पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि
रावणाचे बोल ऐकून आणि त्याचे गुणदोष विचारात घेऊन, महाबली, तू नंतरही युद्धात शत्रूंना हरवशील.
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः। कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः
महोदराचे शब्द ऐकून, राक्षसांनी वेढलेला तेजस्वी आणि बलवान कुंभकर्ण ताबडतोब निघाला.
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्। राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम्
भीषण डोळ्यांचा, भयंकर रूप आणि पराक्रम असलेल्या भीमाक्षाला झोपेतून उठवून, राक्षसांनी घाईघाईने दशग्रीवाच्या निवासाकडे धाव घेतली.
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने। ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः
सर्व निशाचर राक्षसांनी हात जोडून, उच्च आसनावर बसलेल्या दशग्रीवाजवळ जाऊन नम्रपणे असे सांगितले.
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर। कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम्
राक्षसांचा अधिपती असलेला तुझा भाऊ कुम्भकर्ण जागा झाला आहे; तो तिथेच जाऊन यावा का, की तू त्याला इथे येताना पाहशील?
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्। द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम्
रावणाने निर्भयपणे त्या जमलेल्या राक्षसांना सांगितले, 'मला तो इथेच पाहायचा आहे; त्याचा योग्य प्रकारे सन्मान करा.'
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः। कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः
'तसेच होईल' असे म्हणत सर्व राक्षस पुन्हा गेले आणि रावणाच्या सांगण्यावरून कुम्भकर्णाला हे शब्द सांगितले.
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः। गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय
'सर्व राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा तुला पाहू इच्छितो; जाण्याचा निर्धार कर आणि आपल्या भावाला आनंदी कर.'
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्। तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह
अपराजेय कुम्भकर्णाने भावाच्या आज्ञा ऐकून 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले आणि तो महाबली झोपेवरून उठून उभा राहिला.
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः। पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम्
मुख धुऊन, आनंदित होऊन, स्नान करून आणि अत्यंत हर्षित होऊन, तहान लागल्याने त्याने लगेचच बळ देणारे मद्य आणायला सांगितले.
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया। मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन्
मग रावणाच्या आज्ञेने त्या राक्षसांनी त्वरित विविध प्रकारचे मद्य आणि खाद्यपदार्थ आणून दिले.
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे। ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः
दोन हजार घागरी मद्य पिऊन, किंचित मद्यधुंद अवस्थेत, गर्जना करत, तेज आणि बळाने युक्त होऊन तो निघाला.
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः। भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्
कुम्भकर्ण रागाने अग्नीप्रलयासारखा दिसत होता; तो आपल्या भावाच्या राजवाड्याकडे राक्षससेनेसह जात असताना, त्याच्या पावलांच्या ठोक्याने पृथ्वी हादरली.
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः। जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः
तो आपल्या तेजस्वी देहाने राजमार्ग उजळवत होता, जणू हजार किरणांचा सूर्य पृथ्वीवर प्रकाश टाकतो; हातांची माळ घालून, तो तिथे गेला, जसा स्वयंभू इंद्राच्या घरात प्रवेश करतो.
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः। दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः
राजमार्गावर उभा असलेला, शत्रूंचा संहार करणारा, पर्वतशिखरासारखा विशाल आणि अमाप असलेला त्याला पाहून, बाहेर उभे असलेले वनवासी आणि त्यांच्या प्रमुखांनी भीतीने थरथर कापायला सुरुवात केली.
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति। केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म
काहीजण शरण शोधत रामाकडे धावले; काही घाबरून खाली कोसळले; काही भयाने जमिनीवर पडले; तर काही भीतीने जमिनीवरच पडून राहिले.
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा। वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः
मुकुटधारी, पर्वतशिखरासारखा, स्वतःच्या तेजाने सूर्यासारखा झळाळणारा त्याला पाहून, वनवासी त्याच्या अद्भुत आणि वाढलेल्या रूपाकडे पाहून भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
thumb|एकषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः ॥६-
आता एकसष्टावा सर्ग ऐका.
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्। किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह
मग महातेजस्वी, पराक्रमी रामाने धनुष्य उचलून, मुकुटधारी, विशालकाय कुम्भकर्णाला पाहिले.
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्। क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा
पर्वतासारखे रूप असलेला, आकाशात चालत असल्यासारखा वाटणारा, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला त्याला पाहून, जणू पूर्वीचा नारायणच पुढे येतो आहे असे भासले.
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्। दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः
पाण्यात भरलेल्या ढगासारखा दिसणारा, सोन्याच्या कड्यांनी मढवलेला तो पुन्हा दिसताच, वानरांची मोठी सेना घाबरून पळून गेली.
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्। सविस्मितमिदं रामो विभीषणमुवाच ह
सेना तुटून पळताना आणि राक्षस अधिक बलवान होताना पाहून, राम आश्चर्यचकित झाला आणि त्याने विभीषणाला म्हणाले,
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः। लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः
हा पर्वतासारखा, मुकुट घातलेला, सिंहासारखे डोळे असलेला, लंकेत दिसणारा हा वीर कोण आहे? तो विजेसह पावसाच्या ढगासारखा भासतो.
पृथिव्यां केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते। यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः
तो पृथ्वीवर जणू काही मोठा ध्वजासारखा, विशाल आणि अद्वितीय दिसतो; त्याला पाहताच सगळे वानर इकडेतिकडे पळू लागतात.
आचक्ष्व सुमहान् कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः। न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन
सांग, हा मोठा पुरुष कोण आहे—राक्षस की असुर? मी कधीच असा अद्भुत जीव पाहिलेला नाही.
सम्पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा। विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत्
राजपुत्र रामाने विचारल्यावर, निष्कलंक कर्म असलेल्या रामाला, मोठ्या बुद्धीचा विभीषण काकुत्स्थाला म्हणाला,
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः। सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्। अस्य प्रमाणसदृशो राक्षसोऽन्यो न विद्यते
ज्याने युद्धात वैवस्वत आणि इंद्राला हरवले—तो म्हणजे विश्रवाचा पुत्र, पराक्रमी कुम्भकर्ण. त्याच्या तोलाचा दुसरा राक्षस नाही.
एतेन देवा युधि दानवाश्च यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च। गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च सहस्रशो राघव सम्प्रभग्नाः
राघवा, त्याने युद्धात हजारो देव, दानव, यक्ष, नाग, मांसाहारी, गंधर्व, विद्याधर आणि किन्नर यांना हरवले आहे.
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्। हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः
त्रिदशांना म्हणजेच देवांना, शूल घेणारा, विचित्र डोळ्यांचा आणि प्रचंड बलवान कुम्भकर्ण मारता आला नाही; ते 'हीच वेळ आहे' असे समजून मोहात पडले.
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः। अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम्
कुम्भकर्ण हा स्वभावतः तेजस्वी आणि बलवान आहे; इतर राक्षस राजांना मिळालेले बळ हे वरदानामुळे आहे.