न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन। मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते
आपल्याला कधीही देवांकडून कोणतीही भीती नाही; पण राजन, आता माणसांकडून मोठा धोका आपल्यावर आला आहे.
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्। यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम्
दैत्य किंवा दानव यांच्यापासून आपल्याला कधीच भीती नव्हती; पण राजन, माणसाकडून जी भीती आली आहे ती वेगळीच आहे.
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता। सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम्
लंकाभर मोठमोठ्या पर्वतासारख्या वानरांनी वेढली आहे; सीतेच्या अपहरणामुळे रामाकडून आपल्याला मोठी भीती वाटते.
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी। कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः
पूर्वी एका वानरानेच ही मोठी नगरी जाळली होती; आणि अक्षकुमार आपल्या सैन्यासह व हत्तींसह मारला गेला.
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः। व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा
स्वतः राक्षसांचा राजा, देवांचा शत्रू पौलस्त्य, हाही रामाच्या तेजाने युद्धात मागे हटावा लागला.
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः। कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात्
देव, दैत्य किंवा दानव ज्यांना कधीच हरवू शकले नाहीत, त्या राजाला रामाने आता पराभूत केले आणि त्याच्या प्राणांची भीती दूर केली.
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्। कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत्
यूपाक्षाने आपल्या भावाच्या युद्धातील पराभवाची गोष्ट सांगितली तेव्हा कुंभकर्णाच्या डोळ्यांत रागाने ज्वाळा उठल्या आणि तो यूपाक्षाला म्हणाला:
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्। राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम्
यूपाक्षा, आजच मी लक्ष्मणासह सर्व वानरसेना आणि राघवाला युद्धात जिंकून मग रावणाला भेटेन.
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः। रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम्
मी राक्षसांना वानरांचे मांस आणि रक्त देऊन तृप्त करीन आणि स्वतः राम व लक्ष्मण यांचे रक्त पिऊन तृप्त होईन.
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्। महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे
त्याने गर्वाने आणि रागाने फुगून असे बोलताना ऐकून, राक्षसांमध्ये प्रमुख असलेल्या महोदराने हात जोडून असे उत्तर दिले:
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च। पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि
रावणाचे बोल ऐकून आणि त्याचे गुणदोष विचारात घेऊन, महाबली, तू नंतरही युद्धात शत्रूंना हरवशील.
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः। कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः
महोदराचे शब्द ऐकून, राक्षसांनी वेढलेला तेजस्वी आणि बलवान कुंभकर्ण ताबडतोब निघाला.
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्। राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम्
भीषण डोळ्यांचा, भयंकर रूप आणि पराक्रम असलेल्या भीमाक्षाला झोपेतून उठवून, राक्षसांनी घाईघाईने दशग्रीवाच्या निवासाकडे धाव घेतली.
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने। ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः
सर्व निशाचर राक्षसांनी हात जोडून, उच्च आसनावर बसलेल्या दशग्रीवाजवळ जाऊन नम्रपणे असे सांगितले.
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर। कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम्
राक्षसांचा अधिपती असलेला तुझा भाऊ कुम्भकर्ण जागा झाला आहे; तो तिथेच जाऊन यावा का, की तू त्याला इथे येताना पाहशील?
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्। द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम्
रावणाने निर्भयपणे त्या जमलेल्या राक्षसांना सांगितले, 'मला तो इथेच पाहायचा आहे; त्याचा योग्य प्रकारे सन्मान करा.'
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः। कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः
'तसेच होईल' असे म्हणत सर्व राक्षस पुन्हा गेले आणि रावणाच्या सांगण्यावरून कुम्भकर्णाला हे शब्द सांगितले.
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः। गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय
'सर्व राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा तुला पाहू इच्छितो; जाण्याचा निर्धार कर आणि आपल्या भावाला आनंदी कर.'
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्। तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह
अपराजेय कुम्भकर्णाने भावाच्या आज्ञा ऐकून 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले आणि तो महाबली झोपेवरून उठून उभा राहिला.
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः। पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम्
मुख धुऊन, आनंदित होऊन, स्नान करून आणि अत्यंत हर्षित होऊन, तहान लागल्याने त्याने लगेचच बळ देणारे मद्य आणायला सांगितले.
ततस्ते त्वरितास्तत्र राक्षसा रावणाज्ञया। मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन्
मग रावणाच्या आज्ञेने त्या राक्षसांनी त्वरित विविध प्रकारचे मद्य आणि खाद्यपदार्थ आणून दिले.
पीत्वा घटसहस्रे द्वे गमनायोपचक्रमे। ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः
दोन हजार घागरी मद्य पिऊन, किंचित मद्यधुंद अवस्थेत, गर्जना करत, तेज आणि बळाने युक्त होऊन तो निघाला.
कुम्भकर्णो बभौ रुष्टः कालान्तकयमोपमः। भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्
कुम्भकर्ण रागाने अग्नीप्रलयासारखा दिसत होता; तो आपल्या भावाच्या राजवाड्याकडे राक्षससेनेसह जात असताना, त्याच्या पावलांच्या ठोक्याने पृथ्वी हादरली.
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः। जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः शतक्रतुर्गेहमिव स्वयंभुवः
तो आपल्या तेजस्वी देहाने राजमार्ग उजळवत होता, जणू हजार किरणांचा सूर्य पृथ्वीवर प्रकाश टाकतो; हातांची माळ घालून, तो तिथे गेला, जसा स्वयंभू इंद्राच्या घरात प्रवेश करतो.
तं राजमार्गस्थममित्रघातिनं वनौकसस्ते सहसा बहिःस्थिताः। दृष्ट्वाप्रमेयं गिरिशृङ्गकल्पं वितत्रसुस्ते सह यूथपालैः
राजमार्गावर उभा असलेला, शत्रूंचा संहार करणारा, पर्वतशिखरासारखा विशाल आणि अमाप असलेला त्याला पाहून, बाहेर उभे असलेले वनवासी आणि त्यांच्या प्रमुखांनी भीतीने थरथर कापायला सुरुवात केली.
केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं व्रजन्ति केचिद् व्यथिताः पतन्ति। केचिद् दशश्च व्यथिताः पतन्ति केचिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म
काहीजण शरण शोधत रामाकडे धावले; काही घाबरून खाली कोसळले; काही भयाने जमिनीवर पडले; तर काही भीतीने जमिनीवरच पडून राहिले.
तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा। वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं भयार्दिता दुद्रुविरे यतस्ततः
मुकुटधारी, पर्वतशिखरासारखा, स्वतःच्या तेजाने सूर्यासारखा झळाळणारा त्याला पाहून, वनवासी त्याच्या अद्भुत आणि वाढलेल्या रूपाकडे पाहून भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
thumb|एकषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः ॥६-
आता एकसष्टावा सर्ग ऐका.
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्। किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह
मग महातेजस्वी, पराक्रमी रामाने धनुष्य उचलून, मुकुटधारी, विशालकाय कुम्भकर्णाला पाहिले.
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्। क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा
पर्वतासारखे रूप असलेला, आकाशात चालत असल्यासारखा वाटणारा, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला त्याला पाहून, जणू पूर्वीचा नारायणच पुढे येतो आहे असे भासले.