ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्। वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः
मग त्याने अनेक प्रकारचे विविध पदार्थ दाखवले आणि तो बलवान राक्षस अनेक डुकरे आणि म्हशी खात होता.
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्। मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा
भुकेला असताना त्याने मांस उचलले; तहान लागली म्हणून रक्त प्यायला; आणि त्या वेळी इंद्राचा शत्रू असलेल्या त्याने मेदाचे कलश आणि मद्य प्यायले.
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः। शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन्
तो तृप्त झाला हे कळताच, रात्रभर हिंडणारे राक्षस उठले आणि त्यांनी आपली माने वाकवून त्याला सर्व बाजूंनी वेढून घेतले.
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः। चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान्
त्याच्या डोळ्यांत अजूनही झोप भरलेली होती, दृष्टीही धूसर झाली होती; तो सगळीकडे पाहू लागला आणि त्या रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांना पाहिले.
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः। बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत्
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने सर्व राक्षसांना धीर दिला आणि झोपेतून उठवल्यामुळे आश्चर्यचकित होऊन त्याने राक्षसांना असे विचारले.
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः। कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन
माझ्या इतक्या घाईने उठवण्याचे कारण काय? राजाला सर्व काही ठिक आहे ना? इथे काही धोका तर नाही ना?
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्। यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः
किंवा नक्कीच कुठेतरी मोठा धोका उभा राहिला आहे म्हणूनच तुम्ही मला इतक्या घाईने उठवले असावे.
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्। दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम्
आज मी राक्षसराजाच्या मनातील भीती पूर्णपणे दूर करीन; हवे तर महेंद्रालाही फाडून टाकीन किंवा अग्नीच शांत करीन.
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्। तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम्
माझ्यासारख्या माणसाला किरकोळ कारणासाठी झोपेतून उठवले जाणार नाही; म्हणून मला खरी कारण सांगा की मला का उठवले.
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्। यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत
कुंभकर्ण हा शत्रूंचा संहार करणारा, असे संतप्तपणे बोलत असताना, राजाचे मंत्री यूपाक्ष दोन्ही हात जोडून म्हणाले.
न नो देवकृतं किंचिद् भयमस्ति कदाचन। मानुषान्नो भयं राजंस्तुमुलं सम्प्रबाधते
आपल्याला कधीही देवांकडून कोणतीही भीती नाही; पण राजन, आता माणसांकडून मोठा धोका आपल्यावर आला आहे.
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति न नः क्वचित्। यादृशं मानुषं राजन् भयमस्मानुपस्थितम्
दैत्य किंवा दानव यांच्यापासून आपल्याला कधीच भीती नव्हती; पण राजन, माणसाकडून जी भीती आली आहे ती वेगळीच आहे.
वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता। सीताहरणसंतप्ताद् रामान्नस्तुमुलं भयम्
लंकाभर मोठमोठ्या पर्वतासारख्या वानरांनी वेढली आहे; सीतेच्या अपहरणामुळे रामाकडून आपल्याला मोठी भीती वाटते.
एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी। कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः
पूर्वी एका वानरानेच ही मोठी नगरी जाळली होती; आणि अक्षकुमार आपल्या सैन्यासह व हत्तींसह मारला गेला.
स्वयं रक्षोधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः। व्रजेति संयुगे मुक्तो रामेणादित्यवर्चसा
स्वतः राक्षसांचा राजा, देवांचा शत्रू पौलस्त्य, हाही रामाच्या तेजाने युद्धात मागे हटावा लागला.
यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः। कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात्
देव, दैत्य किंवा दानव ज्यांना कधीच हरवू शकले नाहीत, त्या राजाला रामाने आता पराभूत केले आणि त्याच्या प्राणांची भीती दूर केली.
स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराभवम्। कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत्
यूपाक्षाने आपल्या भावाच्या युद्धातील पराभवाची गोष्ट सांगितली तेव्हा कुंभकर्णाच्या डोळ्यांत रागाने ज्वाळा उठल्या आणि तो यूपाक्षाला म्हणाला:
सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्। राघवं च रणे जित्वा ततो द्रक्ष्यामि रावणम्
यूपाक्षा, आजच मी लक्ष्मणासह सर्व वानरसेना आणि राघवाला युद्धात जिंकून मग रावणाला भेटेन.
राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः। रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम्
मी राक्षसांना वानरांचे मांस आणि रक्त देऊन तृप्त करीन आणि स्वतः राम व लक्ष्मण यांचे रक्त पिऊन तृप्त होईन.
तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्। महोदरो नैर्ऋतयोधमुख्यः कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे
त्याने गर्वाने आणि रागाने फुगून असे बोलताना ऐकून, राक्षसांमध्ये प्रमुख असलेल्या महोदराने हात जोडून असे उत्तर दिले:
रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषौ विमृश्य च। पश्चादपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि
रावणाचे बोल ऐकून आणि त्याचे गुणदोष विचारात घेऊन, महाबली, तू नंतरही युद्धात शत्रूंना हरवशील.
महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः। कुम्भकर्णो महातेजाः सम्प्रतस्थे महाबलः
महोदराचे शब्द ऐकून, राक्षसांनी वेढलेला तेजस्वी आणि बलवान कुंभकर्ण ताबडतोब निघाला.
सुप्तमुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्। राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम्
भीषण डोळ्यांचा, भयंकर रूप आणि पराक्रम असलेल्या भीमाक्षाला झोपेतून उठवून, राक्षसांनी घाईघाईने दशग्रीवाच्या निवासाकडे धाव घेतली.
तेऽभिगम्य दशग्रीवमासीनं परमासने। ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः
सर्व निशाचर राक्षसांनी हात जोडून, उच्च आसनावर बसलेल्या दशग्रीवाजवळ जाऊन नम्रपणे असे सांगितले.
कुम्भकर्णः प्रबुद्धोऽसौ भ्राता ते राक्षसेश्वर। कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम्
राक्षसांचा अधिपती असलेला तुझा भाऊ कुम्भकर्ण जागा झाला आहे; तो तिथेच जाऊन यावा का, की तू त्याला इथे येताना पाहशील?
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो राक्षसांस्तानुपस्थितान्। द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूज्यताम्
रावणाने निर्भयपणे त्या जमलेल्या राक्षसांना सांगितले, 'मला तो इथेच पाहायचा आहे; त्याचा योग्य प्रकारे सन्मान करा.'
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः। कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः
'तसेच होईल' असे म्हणत सर्व राक्षस पुन्हा गेले आणि रावणाच्या सांगण्यावरून कुम्भकर्णाला हे शब्द सांगितले.
द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुङ्गवः। गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं सम्प्रहर्षय
'सर्व राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा तुला पाहू इच्छितो; जाण्याचा निर्धार कर आणि आपल्या भावाला आनंदी कर.'
कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्। तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह
अपराजेय कुम्भकर्णाने भावाच्या आज्ञा ऐकून 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले आणि तो महाबली झोपेवरून उठून उभा राहिला.
प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमहर्षितः। पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम्
मुख धुऊन, आनंदित होऊन, स्नान करून आणि अत्यंत हर्षित होऊन, तहान लागल्याने त्याने लगेचच बळ देणारे मद्य आणायला सांगितले.