तस्य निःश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः। राक्षसाः कुम्भकर्णस्य स्थातुं शेकुर्न चाग्रतः
कुम्भकर्णाच्या श्वासाच्या जोरामुळे राक्षसांना त्याच्या समोर उभं राहता येईना.
ततः परिहिता गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः। मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा
मग ते भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांनी एकत्र येऊन मृदंग, पखवाज, भेरी, शंख आणि जलकुंभांचा मोठा गट तयार केला.
दश राक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवारयत्। नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन्
दहा हजार राक्षसांनी एकाच वेळी काळ्या अंजनासारख्या दिसणाऱ्या त्याला वेढलं आणि त्याला उठवण्याचा प्रयत्न केला.
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च न च सम्बुबुधे तदा। यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा
त्यांनी त्याला मारलं, ओरडले, तरी तो जागा झाला नाही; आणि जेव्हा त्याला उठवता आलं नाही,
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्। अश्वानुष्ट्रान् खरान् नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः
मग त्यांनी आणखी कठोर प्रयत्न केला; घोडे, उंट, गाढव आणि हत्ती यांना काठी आणि शिंगाने मारलं.
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्। निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटंकरैः
सर्वांनी मिळून भेरी, शंख, मृदंग मोठ्या आवाजात वाजवले आणि मोठ्या लाकडी काठ्यांनी त्याच्या अंगावर प्रहार केला.
मुद्गरैर्मुसलैश्चापि सर्वप्राणसमुद्यतैः। तेन नादेन महता लङ्का सर्वा प्रपूरिता। सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते
मोठ्या मुसळांनी आणि गजांनी सगळी ताकद लावून इतका मोठा गोंधळ केला की लंका, तिचे डोंगर आणि जंगलांसकट, सगळीकडे तो आवाज भरून गेला — पण तरीही तो जागा झाला नाही.
ततो भेरीसहस्रं तु युगपत् समहन्यत। मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः
नंतर, सोन्याच्या कडांनी मढवलेल्या हजारो भेरी एकाच वेळी जोरात वाजवल्या गेल्या आणि सगळीकडे त्यांचा आवाज घुमला.
एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यते। शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः
असं असूनही, जास्त झोपेमुळे तो अजूनही जागा झाला नाही; शापाच्या प्रभावाखाली असलेला तो, आणि रागाने भरलेले रात्रीचे राक्षस,
ततः कोपसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः। तद् रक्षो बोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम्
मग सगळे भयंकर आणि बलवान राक्षस रागाने भरून, त्या राक्षसाला उठवण्यासाठी अजून प्रयत्न करू लागले.
अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्। केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णानन्ये दशन्ति च
काहींनी भेरी वाजवल्या, काहींनी मोठा गोंधळ केला; काहींनी त्याचे केस ओढले, तर काहींनी त्याचे कान चावले.
उदकुम्भशतानन्ये समसिञ्चन्त कर्णयोः। न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः
काहींनी त्याच्या कानांवर शंभरभर पाण्याचे कलश ओतले, पण गाढ झोपेत गेलेल्या कुम्भकर्णाने काहीच हालचाल केली नाही.
अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः। मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान्
इतर बलवान राक्षसांनी लोखंडी मुसळ हातात घेऊन, त्याच्या डोक्यावर, छातीवर आणि अंगावर ते मुसळ घातले.
रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः। वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः
दोऱ्यांनी बांधलेल्या शतघ्नीने सगळीकडून मारले तरी, तो मोठ्या देहाचा राक्षस जागा झाला नाही.
वारणानां सहस्रं च शरीरेऽस्य प्रधावितम्। कुम्भकर्णस्तदा बुद्ध्वा स्पर्शं परमबुध्यत
हजारो हत्ती त्याच्या अंगावरून धावले; तेव्हा कुम्भकर्णाला तो स्पर्श जाणवला आणि तो थोडासा जागा झाला.
स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै- रचिन्तयंस्तान् विपुलान् प्रहारान्। निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश्च विजृम्भमाणः सहसोत्पपात
डोंगरशिखरे आणि झाडे त्याच्यावर फेकली जात असताना, तो त्या जोरदार माराचा विचार करू लागला; झोप कमी होत गेली, भूक आणि भीतीने त्रस्त होऊन तो तोंड वासून अचानक उठून बसला.
स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ विक्षिप्य बाहू जितवज्रसारौ। विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे
त्याचे हात नागाच्या वेटोळ्यासारखे किंवा डोंगरशिखरांसारखे भासले; ते दोन्ही हात वज्रासारखे मजबूत पसरले. त्याने घोड्याच्या तोंडासारखे मोठे तोंड उघडले आणि तो राक्षस भयंकरपणे जांभई देऊ लागला.
तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्। ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः
तो जांभई देताना त्याचे तोंड पाताळासारखे खोल दिसत होते, आणि तो मेरू पर्वताच्या शिखरावर उगवणाऱ्या सूर्यासारखा भासला.
स जृम्भमाणोऽतिबलः प्रबुद्धस्तु निशाचरः। निःश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः
तो अतिशय बलवान राक्षस जागा होऊन जांभई देत असताना, त्याचा श्वास डोंगरावरून वाहणाऱ्या वाऱ्यासारखा बाहेर पडला.
तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी। ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ
त्याच्या दोन मोठ्या डोळ्यांत जणू प्रज्वलित अग्नीसारखी ज्वाळा आणि वीजेसारखा तेज होता; ते दोन्ही डोळे तेजस्वी ग्रहांसारखे भासत होते.
ततस्त्वदर्शयन् सर्वान् भक्ष्यांश्च विविधान् बहून्। वराहान् महिषांश्चैव बभक्ष स महाबलः
मग त्याने अनेक प्रकारचे विविध पदार्थ दाखवले आणि तो बलवान राक्षस अनेक डुकरे आणि म्हशी खात होता.
आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्। मेदःकुम्भांश्च मद्यांश्च पपौ शक्ररिपुस्तदा
भुकेला असताना त्याने मांस उचलले; तहान लागली म्हणून रक्त प्यायला; आणि त्या वेळी इंद्राचा शत्रू असलेल्या त्याने मेदाचे कलश आणि मद्य प्यायले.
ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः। शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन्
तो तृप्त झाला हे कळताच, रात्रभर हिंडणारे राक्षस उठले आणि त्यांनी आपली माने वाकवून त्याला सर्व बाजूंनी वेढून घेतले.
निद्राविशदनेत्रस्तु कलुषीकृतलोचनः। चारयन् सर्वतो दृष्टिं तान् ददर्श निशाचरान्
त्याच्या डोळ्यांत अजूनही झोप भरलेली होती, दृष्टीही धूसर झाली होती; तो सगळीकडे पाहू लागला आणि त्या रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांना पाहिले.
स सर्वान् सान्त्वयामास नैर्ऋतान् नैर्ऋतर्षभः। बोधनाद् विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत्
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने सर्व राक्षसांना धीर दिला आणि झोपेतून उठवल्यामुळे आश्चर्यचकित होऊन त्याने राक्षसांना असे विचारले.
किमर्थमहमादृत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः। कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन
माझ्या इतक्या घाईने उठवण्याचे कारण काय? राजाला सर्व काही ठिक आहे ना? इथे काही धोका तर नाही ना?
अथवा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्। यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः
किंवा नक्कीच कुठेतरी मोठा धोका उभा राहिला आहे म्हणूनच तुम्ही मला इतक्या घाईने उठवले असावे.
अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्। दारयिष्ये महेन्द्रं वा शीतयिष्ये तथानलम्
आज मी राक्षसराजाच्या मनातील भीती पूर्णपणे दूर करीन; हवे तर महेंद्रालाही फाडून टाकीन किंवा अग्नीच शांत करीन.
न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मादृशम्। तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम्
माझ्यासारख्या माणसाला किरकोळ कारणासाठी झोपेतून उठवले जाणार नाही; म्हणून मला खरी कारण सांगा की मला का उठवले.
एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्। यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरभाषत
कुंभकर्ण हा शत्रूंचा संहार करणारा, असे संतप्तपणे बोलत असताना, राजाचे मंत्री यूपाक्ष दोन्ही हात जोडून म्हणाले.