सेयं सीता महाभागा जाता जनकनन्दिनी। उमा नन्दीश्वरश्चापि रम्भा वरुणकन्यका
हीच सीता, फार भाग्यवान आणि जनकाची मुलगी आहे. जशी उमा, नंदीश्वर, रंभा आणि वरुणाची कन्या जन्माला आल्या, तशीच ही देखील जन्मली आहे.
यथोक्तास्तन्मया प्राप्तं न मिथ्या ऋषिभाषितम्। एतदेव समागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ
माझ्या सांगण्याप्रमाणे हे सर्व घडले आहे; ऋषींचे शब्द खोटे नाहीत. म्हणून तुम्ही सर्वांनी एकत्र येऊन पूर्ण प्रयत्न करावा.
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु। स चाप्रतिमगाम्भीर्यो देवदानवदर्पहा
राक्षसांनी दरवाजे आणि मनोऱ्यांवर पहारा द्यावा. कारण देव आणि दानवांचा गर्व मोडणारा, ज्याची गूढता अपार आहे, तो जवळ येतो आहे.
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्। समरे जितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम्
ब्रह्मदेवाच्या शापामुळे झोपेत असलेला कुम्भकर्ण जागा करा. प्रहस्त मारला गेला आहे आणि आपल्या सैन्याचा पराभव झाला आहे.
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः। द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकारश्चाधिरुह्यताम्
राक्षसांच्या भयंकर सैन्याची ताकद ओळखून त्या बलाढ्याने आज्ञा दिली—दरवाज्यांवर काळजीपूर्वक पहारा द्या आणि तटबंदीवर चढा.
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्। सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कामोपहतचेतनः
झोपेच्या प्रभावाखाली असलेला कुम्भकर्ण जागा करा. तो निर्धास्तपणे, सुखाने झोपलेला आहे, त्याचे मन वासनेने भरलेले आहे.
नव सप्त दशाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः। मन्त्रं कृत्वा प्रसुप्तोऽयमितस्तु नवमेऽहनि
हा राक्षस नव, सात, दहा किंवा आठ महिने झोपतो. विधी करून तो आता झोपला आहे, पण हे नववे दिवस आहे.
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्। स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्। वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव हनिष्यति
तो बलाढ्य कुम्भकर्ण लवकर जागा करा. कारण युद्धात तो दीर्घबाहू, सर्व राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, वानर आणि दोन्ही राजपुत्रांना पटकन मारून टाकेल.
एष केतुः परं संख्ये मुख्यो वै सर्वरक्षसाम्। कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः
तो युद्धात सर्व राक्षसांचा मुख्य ध्वज आहे, पण कुम्भकर्ण नेहमी झोपलेलाच असतो, मोहात पडलेला आणि इंद्रियसुखात रमलेला.
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे। भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते
रामाने या भयंकर युद्धात आपल्याला हरवले तरी, कुम्भकर्ण जागा झाला तर मला कोणतीही खंत राहणार नाही.
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि। ईदृशे व्यसने घोरे यो न साह्याय कल्पते
त्याची शक्ती इंद्रासारखी असली तरी, या भयंकर संकटात तो मदतीला येत नसेल तर माझ्यासाठी त्याचा काय उपयोग?
ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः। जग्मुः परमसम्भ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम्
राक्षसराजाच्या त्या शब्दांनी घाबरून, राक्षस मोठ्या घाईने कुम्भकर्णाच्या निवासाकडे गेले.
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः। गन्धं माल्यं महद्भक्ष्यमादाय सहसा ययुः
रावणाच्या आज्ञेने, मांस आणि रक्त खाणारे ते राक्षस सुवासिक फुले, मोठ्या प्रमाणात खाऊ घेऊन तडकाफडकी निघाले.
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्। कुम्भकर्णगुहां रम्यां पुष्पगन्धप्रवाहिनीम्
सर्व बाजूंनी एक योजन लांब असलेल्या, फुलांच्या सुवासाने भरलेल्या, मोठ्या दाराच्या रम्य कुम्भकर्णाच्या गुहेत ते शिरले.
कुम्भकर्णस्य निःश्वासादवधूता महाबलाः। प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर्गुहाम्
कुम्भकर्णाच्या श्वासामुळे हादरलेले ते बलाढ्य राक्षस, मोठ्या कष्टाने आणि प्रयत्नाने गुहेत आत गेले.
तां प्रविश्य गुहां रम्यां रत्नकाञ्चनकुट्टिमाम्। ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्राः शयानं भीमविक्रमम्
रत्न आणि सोन्याने मढवलेल्या त्या सुंदर गुहेत शिरून, त्या राक्षस वाघांनी भयंकर पराक्रमी कुम्भकर्णाला झोपलेला पाहिला.
ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्। कुम्भकर्णं महानिद्रं समेताः प्रत्यबोधयन्
ते सर्व एकत्र येऊन, झोपेत असलेल्या, विकृत आणि पर्वतासारखा पसरलेल्या कुम्भकर्णाला जागे करू लागले.
ऊर्ध्वलोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्। भ्रामयन्तं विनिःश्वासैः शयानं भीमविक्रमम्
त्याचे अंग केसांनी उभे राहिलेले, नागासारखा श्वास घेत, श्वासाच्या झोताने हवा फिरवत, तो भयंकर पराक्रमाने झोपलेला होता.
भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्। शयने न्यस्तसर्वाङ्गं मेदोरुधिरगन्धिनम्
त्याची भीषण नाक आणि पाताळाएवढं मोठं तोंड, सगळं अंग पलंगावर पसरलेलं, मेद आणि रक्ताचा उग्र वास येणारा तो होता.
काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गं किरीटेनार्कवर्चसम्। ददृशुर्नैर्ऋतव्याघ्रं कुम्भकर्णमरिंदमम्
सोन्याच्या कड्यांनी सजलेलं अंग, डोक्यावर तेजस्वी मुकुट, सूर्यासारखा चमकणारा, राक्षसांमध्ये वाघासारखा आणि शत्रूंचा पराभव करणारा कुम्भकर्ण त्यांना दिसला.
ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णस्य चाग्रतः। भूतानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम्
मग त्या महात्म्यांनी कुम्भकर्णासमोर पर्वतासारखा मोठा नैवेद्याचा ढीग ठेवला, जो भूतांना अत्यंत तृप्त करणारा होता.
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्। चक्रुर्नैर्ऋतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम्
राक्षसांनी हरण, म्हैस आणि डुकरांचे मोठाले ढीग केले आणि अचंबित करणारा जेवणाचा साठा केला.
ततः शोणितकुम्भांश्च मांसानि विविधानि च। पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः
नंतर, कुम्भकर्णासमोर देवांचे शत्रू असलेल्या राक्षसांनी रक्ताने भरलेली मडकी आणि वेगवेगळ्या प्रकारचे मांस ठेवले.
लिलिपुश्च परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम्। दिव्यैराश्वासयामासुर्माल्यैर्गन्धैश्च गन्धिभिः
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या कुम्भकर्णाला त्यांनी मौल्यवान चंदन लावलं आणि दिव्य माळा व सुगंधी फुलांनी त्याला जागं करण्याचा प्रयत्न केला.
धूपगन्धांश्च ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्। जलदा इव चानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः
त्यांनी धुपाचा सुवास पसरवला आणि शत्रूंचा छळ करणाऱ्या कुम्भकर्णाची स्तुती केली; याक्षांनी ढगांसारखे इकडे तिकडे गडगडाट केला.
शङ्खांश्च पूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्। तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः
चंद्रासारखी चमकणारी शंख वाजवली आणि सगळ्यांनी एकदम प्रचंड आवाज केला.
नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः। कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वरम्
राक्षसांनी गडगडाट केला, टाळ्या वाजवल्या आणि आरडाओरडा केला; कुम्भकर्णाला उठवण्यासाठी त्यांनी मोठा गोंधळ घातला.
सशङ्खभेरीपणवप्रणादं सास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादम्। दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः
शंख, भेरी, पखवाजांचा मोठा गजर, टाळ्या, शिंक, आणि सिंहासारखे गर्जन यामुळे सगळीकडे उडणारे पक्षी घाबरून आकाशात पांगले आणि अचानक खाली पडले.
यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः। ततो भुशुण्डीर्मुसलानि सर्वे रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च
इतक्या मोठ्या गोंधळानंतरही तो महान कुम्भकर्ण गाढ झोपेतून जागा झाला नाही; मग सर्व राक्षसांनी गदा, मुसळ आणि मोठी काठ्यांची शस्त्रं उचलली.
तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि- र्वक्षःस्थले मुद्गरमुष्टिभिश्च। सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः
मग त्या भयंकर राक्षसांनी जमिनीवर सुखाने झोपलेल्या कुम्भकर्णाच्या छातीवर डोंगरशिखरं, मुसळ, गदा, मोठ्या काठ्या आणि मुठीने प्रहार केला.