ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः। हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम्
ऋषी, वानर आणि देव-दानव सगळ्यांनी एकत्र जल्लोष केला; तेव्हा तेजस्वी हनुमानाने, रावणाने जखमी केलेला लक्ष्मण पाहिला.
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्। वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः। शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः
वायुपुत्र हनुमानाने गाढ मैत्री आणि परम भक्तीने लक्ष्मणाला हातात उचलून, त्याला रामाजवळ नेलं; शत्रूंना देखील हलवता न येणारा लक्ष्मण, हनुमानासाठी हलका झाला.
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्। रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत्
ती शक्ति, युद्धात सौमित्राला हरवून, पुन्हा रावणाच्या रथात आपल्या जागी परत गेली.
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे। आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः
महातेजस्वी रावण, मोठ्या युद्धात शुद्धीवर येताच, तीक्ष्ण बाण उचलले आणि मोठं धनुष्य हातात घेतलं.
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः। विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन्
शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, शस्त्राच्या वेदनेतून मुक्त होऊन आणि धीर मिळवून, स्वतःच्या विष्णूच्या अंशाची आठवण काढू लागला.
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्। राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत्
रणात वानरांची बलाढ्य सेना पडलेली पाहून, रामाने रावणावर तडाखा दिला.
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्। मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि
मग हनुमान त्याच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझ्या पाठीवर बस, राक्षसाला जिंक.'
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्। तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम्
'जसा विष्णू गरुडावर बसून देवांचा शत्रू जिंकतो, तसंच.' वायुपुत्राने हे बोलल्यावर,
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्। रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः
राम झटकन महाकपी हनुमानाच्या पाठीवर बसला आणि रणभूमीत रथावर उभा असलेला रावण त्याने पाहिला.
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्। वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः
रामाने रावणाकडे पाहून, जसा क्रोधाने भरलेला विष्णू वैरोचनावर शस्त्र उगारतो, तसा त्याच्यावर झेप घेतली.
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्। गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह
रामाने धनुष्याची प्रत्यंचा जोरात वाजवली, जणू काही वज्राच्या आघातासारखी ती आवाज करत होती, आणि गंभीर आवाजात राक्षसांच्या राजाला म्हणाला:
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्। क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि
'थांब, थांब! माझ्यावर असा अन्याय करून, रे राक्षससिंह, कुठे जाऊन तू सुटका मिळवशील?'
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा। गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे
'तू इंद्र, यम, सूर्य, ब्रह्मा, अग्नी, शंकर यांच्याकडे किंवा दहा दिशांना कुठेही गेलास, तरी आज माझ्या हातून सुटका होणार नाही.'
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य। स एष रक्षोगणराज मृत्युः सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे
'ज्याला तू आज शस्त्राने घायाळ केलेस आणि जो दुःखाने भरला, तोच, रे राक्षसांचा राजा, आजच्या युद्धात तुझ्या, तुझ्या मुलांच्या आणि नातवंडांच्या मृत्यूचे कारण ठरेल.'
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि शरैर्जनस्थानकृतालयानि। चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि रक्षःसहस्राणि निषूदितानि
'आणि ह्याच्याच हातून, ज्याने अद्भुत रूपे घेतली, जनस्थानात तुझे किल्ले बाणांनी उद्ध्वस्त झाले, आणि चौदा हजार उत्तम शस्त्रधारी राक्षस मारले गेले.'
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः। वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे
रामाचे शब्द ऐकून, बलाढ्य राक्षसराजाने रणात वायुपुत्र हनुमानाच्या पाठीवर रामाला जाताना पाहिले.
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्। आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः
मोठ्या रागाने भरून, जुनी वैरभावना आठवून, त्याने मृत्यूच्या ज्वाळेसारख्या तेजस्वी बाणांनी हल्ला केला.
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः। स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत
राक्षसाच्या बाणांनी जरी हनुमान जखमी झाला, तरी त्याच्या अंगभूत तेजात अजूनच भर पडली.
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्। दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान्
मग रावणाने जखमी केलेल्या रामाने, महाकपीला पाहून, प्रचंड रागाने भरून गेला.
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्। ससारथिं साशनिशूलखड्गं रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः
रामाने रावणाच्या रथावर, त्याच्या चाकांवर, घोड्यांवर, ध्वजावर, छत्रावर, मोठ्या पताकांवर, सारथ्यावर, वज्र, शूल, तलवार अशा सर्वांवर हल्ला केला आणि ती सर्व तीक्ष्ण बाणांनी छेदली.
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान बाणेन वज्राशनिसंनिभेन। भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे वज्रेण मेरुं भगवानिवेन्द्रः
मग रामाने वेगाने, वज्रासारख्या बाणाने, रावणाच्या सुंदर बांध्याच्या दोन्ही भुजांमध्ये, जसा इंद्र वज्राने मेरू पर्वत फोडतो, तसा घाव घातला.
यो वज्रपाताशनिसंनिपाता- न्न चुक्षुभे नापि चचाल राजा। स रामबाणाभिहतो भृशार्त- श्चचाल चापं च मुमोच वीरः
जो राजा वज्र आणि विजेच्या आघातानेही हलला नव्हता, तो रामाच्या बाणांनी फारच व्यथित झाला, डगमगला आणि धनुष्य खाली सोडले.
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः समाददे दीप्तमथार्धचन्द्रम्। तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं चिच्छेद रक्षोधिपतेर्महात्मा
रावण गोंधळलेला पाहून, रामाने तेजस्वी अर्धचंद्राकार बाण उचलला आणि त्या बाणाने राक्षसांचा राजाचा सूर्यासारखा चमकणारा मुकुट क्षणार्धात छेदून टाकला.
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं शान्तार्चिषं सूर्यमिवाप्रकाशम्। गतश्रियं कृत्तकिरीटकूट- मुवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम्
मुकुट गेला, कीर्तीही गेली, जणू विष नसलेल्या सापासारखा, शांत तेजाचा, प्रकाश नसलेल्या सूर्यासारखा तो राक्षसांचा राजा उभा राहिला. युद्धात रामाने त्याला संबोधले.
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं हतप्रवीरश्च कृतस्त्वयाहम्। तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य न त्वां शरैर्मृत्युवशं नयामि
तू मोठं आणि भयंकर कृत्य केलं आहेस; तुझ्या वीरांना मी मारलं. त्यामुळे तू थकला आहेस—म्हणून मी तुला आता बाणांनी मृत्यूच्या अधीन करणार नाही.
प्रयाहि जानामि रणार्दितस्त्वं प्रविश्य रात्रिंचरराज लङ्काम्। आश्वस्य निर्याहि रथी च धन्वी तदा बलं प्रेक्ष्यसि मे रथस्थः
जा, मला माहीत आहे की युद्धामुळे तू त्रस्त झाला आहेस. लंकेत जा, रात्रभर विश्रांती घे, मग पुन्हा सज्ज होऊन, रथावर बसून ये. तेव्हा माझं सामर्थ्य प्रत्यक्ष पाहशील.
स एवमुक्तो हतदर्पहर्षो निकृत्तचापः स हताश्वसूतः। शरार्दितो भग्नमहाकिरीटो विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा
रामाने असं म्हटल्यावर, त्याचा गर्व व आनंद संपला, धनुष्य तुटलं, घोडे व सारथी मारले गेले, बाणांनी जखमी झाला, मोठा मुकुटही तुटला. मग तो राजा पटकन लंकेत गेला.
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे महाबले दानवदेवशत्रौ। हरीन् विशल्यान् सह लक्ष्मणेन चकार रामः परमाहवाग्रे
तो बलाढ्य राक्षसांचा राजा, देव व दानवांचा शत्रू, लंकेत गेला. तेव्हा रामाने युद्धाच्या अग्रभागी असताना सर्व वानर व लक्ष्मण यांच्या जखमा भरून काढल्या.
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ सुरासुरा भूतगणा दिशश्च। ससागराः सर्षिमहोरगाश्च तथैव भूम्यम्बुचराः प्रहृष्टाः
देवताधिपतींचा शत्रू पराभूत झाल्यावर, देव, दानव, भूतगण, सर्व दिशा, समुद्र, ऋषी, महानाग आणि पृथ्वी-जलातील सर्व प्राणी आनंदित झाले.
thumb|षष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षष्टितमः सर्गः ॥६-
श्रीवाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील साठावा सर्ग ऐका.