स तां सधूमानलसंनिकाशां वित्रासनां संयति वानराणाम्। चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः
राक्षसांचा तो राजा, युद्धात वानरांना घाबरवणारी, धूर आणि अग्नीने प्रज्वलित झालेली ती शक्ति, मोठ्या वेगाने सौमित्रीकडे फेकली.
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै- र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः। तथापि सा तस्य विवेश शक्ति- र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम्
ती शक्ति झेपावत असताना, भरताचा भाऊ, यज्ञाग्नीप्रमाणे तेजस्वी बाणांनी आणि अस्त्रांनी तिला रोखू पाहिला; तरीही ती शक्ति दशरथपुत्राच्या विशाल छातीमध्ये घुसली.
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन् जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः। तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम्
शक्तीने घायाळ झालेला तो रघुकुलातील पराक्रमी वीर जमिनीवर जळू लागला; तो वेदनेने तडफडत असताना, राजा रावणाने वेगाने त्याला आपल्या हातांनी पकडलं.
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः। शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः
हिमालय, मंदार, मेरू पर्वत किंवा देवांसह तिन्ही लोकंही हातांनी उचलता येतील; पण भरताचा भाऊ मात्र उचलता येत नाही.
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे। विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत्
दैवी शक्तीने छातीवर घाव बसला तरी, सौमित्र लक्ष्मणाने आपण विष्णूचा अंश आहोत, हे स्मरणात आणलं.
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः। तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत्
दैत्यमान्यतेचा अभिमान मोडणाऱ्या सौमित्राला, देवांचा छळ करणाऱ्या रावणाने हातांनी दाबून पाहिलं, पण त्याला उचलता आलं नाही.
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्। आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना
मग वायुपुत्र हनुमान रागाने रावणावर झडप घालून, वज्रासारख्या मुठीने त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः। जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च
त्या मुठीच्या प्रहाराने राक्षसांचा राजा रावण गुडघ्यावर खाली पडला, डगमगला आणि शेवटी कोसळला.
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु। विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत्
त्याच्या तोंडातून, डोळ्यांतून आणि कानांतून भरपूर रक्त वाहू लागलं; तो गरगर फिरत, हालचाल न करता रथात बसला.
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्। विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम्
तो शुद्ध हरपला, बेशुद्ध झाला आणि स्वतःला सावरू शकला नाही; भीषण पराक्रम असलेला रावण रणांगणात शुद्ध हरपल्याचं सर्वांनी पाहिलं.
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः। हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम्
ऋषी, वानर आणि देव-दानव सगळ्यांनी एकत्र जल्लोष केला; तेव्हा तेजस्वी हनुमानाने, रावणाने जखमी केलेला लक्ष्मण पाहिला.
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्। वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः। शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः
वायुपुत्र हनुमानाने गाढ मैत्री आणि परम भक्तीने लक्ष्मणाला हातात उचलून, त्याला रामाजवळ नेलं; शत्रूंना देखील हलवता न येणारा लक्ष्मण, हनुमानासाठी हलका झाला.
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्। रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत्
ती शक्ति, युद्धात सौमित्राला हरवून, पुन्हा रावणाच्या रथात आपल्या जागी परत गेली.
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे। आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः
महातेजस्वी रावण, मोठ्या युद्धात शुद्धीवर येताच, तीक्ष्ण बाण उचलले आणि मोठं धनुष्य हातात घेतलं.
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः। विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन्
शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, शस्त्राच्या वेदनेतून मुक्त होऊन आणि धीर मिळवून, स्वतःच्या विष्णूच्या अंशाची आठवण काढू लागला.
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्। राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत्
रणात वानरांची बलाढ्य सेना पडलेली पाहून, रामाने रावणावर तडाखा दिला.
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्। मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि
मग हनुमान त्याच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझ्या पाठीवर बस, राक्षसाला जिंक.'
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्। तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम्
'जसा विष्णू गरुडावर बसून देवांचा शत्रू जिंकतो, तसंच.' वायुपुत्राने हे बोलल्यावर,
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्। रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः
राम झटकन महाकपी हनुमानाच्या पाठीवर बसला आणि रणभूमीत रथावर उभा असलेला रावण त्याने पाहिला.
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्। वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः
रामाने रावणाकडे पाहून, जसा क्रोधाने भरलेला विष्णू वैरोचनावर शस्त्र उगारतो, तसा त्याच्यावर झेप घेतली.
ज्याशब्दमकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम्। गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह
रामाने धनुष्याची प्रत्यंचा जोरात वाजवली, जणू काही वज्राच्या आघातासारखी ती आवाज करत होती, आणि गंभीर आवाजात राक्षसांच्या राजाला म्हणाला:
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीदृशम्। क्व नु राक्षसशार्दूल गत्वा मोक्षमवाप्स्यसि
'थांब, थांब! माझ्यावर असा अन्याय करून, रे राक्षससिंह, कुठे जाऊन तू सुटका मिळवशील?'
यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा स्वयंभुवैश्वानरशंकरान् वा। गमिष्यसि त्वं दशधा दिशो वा तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे
'तू इंद्र, यम, सूर्य, ब्रह्मा, अग्नी, शंकर यांच्याकडे किंवा दहा दिशांना कुठेही गेलास, तरी आज माझ्या हातून सुटका होणार नाही.'
यश्चैष शक्त्या निहतस्त्वयाद्य गच्छन् विषादं सहसाभ्युपेत्य। स एष रक्षोगणराज मृत्युः सपुत्रपौत्रस्य तवाद्य युद्धे
'ज्याला तू आज शस्त्राने घायाळ केलेस आणि जो दुःखाने भरला, तोच, रे राक्षसांचा राजा, आजच्या युद्धात तुझ्या, तुझ्या मुलांच्या आणि नातवंडांच्या मृत्यूचे कारण ठरेल.'
एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि शरैर्जनस्थानकृतालयानि। चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि रक्षःसहस्राणि निषूदितानि
'आणि ह्याच्याच हातून, ज्याने अद्भुत रूपे घेतली, जनस्थानात तुझे किल्ले बाणांनी उद्ध्वस्त झाले, आणि चौदा हजार उत्तम शस्त्रधारी राक्षस मारले गेले.'
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाबलः। वायुपुत्रं महावेगं वहन्तं राघवं रणे
रामाचे शब्द ऐकून, बलाढ्य राक्षसराजाने रणात वायुपुत्र हनुमानाच्या पाठीवर रामाला जाताना पाहिले.
रोषेण महताऽऽविष्टः पूर्ववैरमनुस्मरन्। आजघान शरैर्दीप्तैः कालानलशिखोपमैः
मोठ्या रागाने भरून, जुनी वैरभावना आठवून, त्याने मृत्यूच्या ज्वाळेसारख्या तेजस्वी बाणांनी हल्ला केला.
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः। स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस्तेजोऽभ्यवर्धत
राक्षसाच्या बाणांनी जरी हनुमान जखमी झाला, तरी त्याच्या अंगभूत तेजात अजूनच भर पडली.
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्। दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशमेयिवान्
मग रावणाने जखमी केलेल्या रामाने, महाकपीला पाहून, प्रचंड रागाने भरून गेला.
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्। ससारथिं साशनिशूलखड्गं रामः प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः
रामाने रावणाच्या रथावर, त्याच्या चाकांवर, घोड्यांवर, ध्वजावर, छत्रावर, मोठ्या पताकांवर, सारथ्यावर, वज्र, शूल, तलवार अशा सर्वांवर हल्ला केला आणि ती सर्व तीक्ष्ण बाणांनी छेदली.