जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र बलं प्रतापं च पराक्रमं च। अवस्थितोऽहं शरचापपाणि- रागच्छ किं मोघविकत्थनेन
"राक्षसराजा, तुझे सामर्थ्य, बळ, तेज आणि पराक्रम मला माहिती आहे. मी धनुष्य-बाण हातात घेऊन इथे उभा आहे; ये, फुकाचा गर्व कशाला करतोस?"
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्। ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै- श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः
असं ऐकून, संतप्त राक्षसांचा राजा सात सुंदर पिसांच्या बाणांचा मारा सोडतो; पण लक्ष्मणाने आपल्या तीक्ष्ण आणि सोन्याच्या पिसांनी सजवलेल्या बाणांनी ते सहज तोडले.
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान् निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्। लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान्
आपले बाण अचानक तुटलेले पाहून, जणू मोठ्या सर्पांचे फणा तुटल्यासारखे, लंकेचा राजा रागाने भरला आणि त्याने पुन्हा तीक्ष्ण बाणांचा मारा केला.
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्। क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च
त्यावर रामाचा लहान भाऊ, आपल्या धनुष्यातून प्रचंड बाणांचा वर्षाव करतो; कात्री, अर्धचंद्र आणि मोठ्या पिसांच्या बाणांनी त्याने ते सर्व बाण सहज तोडले आणि तो हलला सुद्धा नाही.
स बाणजालान्यपि तानि तानि मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः। विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच
आपले बाण वारंवार निष्फळ होताना पाहून, राक्षसराज लक्ष्मणाच्या चपळाईवर अचंबित झाला आणि पुन्हा एकदा तीक्ष्ण बाण सोडले.
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान् महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्। संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान् ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय
आणि लक्ष्मण, महेंद्रासारखा सामर्थ्यवान, आपल्या धनुष्याला प्रज्वलित आणि तीक्ष्ण टोकाचे, वज्रासारख्या वेगाचे बाण लावून, राक्षसराजाच्या वधासाठी सोडले.
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान। शरेण कालाग्निसमप्रभेण स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे
राक्षसांचा राजा त्याने ती तीक्ष्ण बाणे सहज तोडली आणि लक्ष्मणाच्या कपाळावर, साक्षात प्रलयाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, स्वयंभूने दिलेला एक बाण मारला.
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त- श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य। पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा- च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः
रावणाच्या बाणाने जखमी झालेला लक्ष्मण, शिथिल झालेलं धनुष्य हातात धरून डगमगला; पण मोठ्या कष्टाने शुद्धीवर येऊन त्याने देवांचा शत्रू असलेल्या रावणाचं धनुष्य तोडलं.
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः। स सायकार्तो विचचाल राजा कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद
दशरथपुत्राने त्याचं धनुष्य तुटल्यावर, तीक्ष्ण अशा तीन बाणांनी त्याच्यावर वार केला; त्या बाणांनी जखमी झालेला राजा डगमगला, पण कष्टाने पुन्हा शुद्धीवर आला.
स कृत्तचापः शरताडितश्च मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः। जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः
त्याचं धनुष्य तुटलं, बाणांनी जखमी झाला, शरीर रक्त आणि घामाने ओलावलं, तरी देवांचा शत्रू असलेला, स्वतःच्या सामर्थ्याने प्रखर असलेला रावण, युद्धात स्वयंभूने दिलेली एक भयंकर शक्ति उचलली.
स तां सधूमानलसंनिकाशां वित्रासनां संयति वानराणाम्। चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः
राक्षसांचा तो राजा, युद्धात वानरांना घाबरवणारी, धूर आणि अग्नीने प्रज्वलित झालेली ती शक्ति, मोठ्या वेगाने सौमित्रीकडे फेकली.
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै- र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः। तथापि सा तस्य विवेश शक्ति- र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम्
ती शक्ति झेपावत असताना, भरताचा भाऊ, यज्ञाग्नीप्रमाणे तेजस्वी बाणांनी आणि अस्त्रांनी तिला रोखू पाहिला; तरीही ती शक्ति दशरथपुत्राच्या विशाल छातीमध्ये घुसली.
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन् जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः। तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम्
शक्तीने घायाळ झालेला तो रघुकुलातील पराक्रमी वीर जमिनीवर जळू लागला; तो वेदनेने तडफडत असताना, राजा रावणाने वेगाने त्याला आपल्या हातांनी पकडलं.
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः। शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः
हिमालय, मंदार, मेरू पर्वत किंवा देवांसह तिन्ही लोकंही हातांनी उचलता येतील; पण भरताचा भाऊ मात्र उचलता येत नाही.
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे। विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत्
दैवी शक्तीने छातीवर घाव बसला तरी, सौमित्र लक्ष्मणाने आपण विष्णूचा अंश आहोत, हे स्मरणात आणलं.
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः। तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत्
दैत्यमान्यतेचा अभिमान मोडणाऱ्या सौमित्राला, देवांचा छळ करणाऱ्या रावणाने हातांनी दाबून पाहिलं, पण त्याला उचलता आलं नाही.
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्। आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना
मग वायुपुत्र हनुमान रागाने रावणावर झडप घालून, वज्रासारख्या मुठीने त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः। जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च
त्या मुठीच्या प्रहाराने राक्षसांचा राजा रावण गुडघ्यावर खाली पडला, डगमगला आणि शेवटी कोसळला.
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु। विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत्
त्याच्या तोंडातून, डोळ्यांतून आणि कानांतून भरपूर रक्त वाहू लागलं; तो गरगर फिरत, हालचाल न करता रथात बसला.
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्। विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम्
तो शुद्ध हरपला, बेशुद्ध झाला आणि स्वतःला सावरू शकला नाही; भीषण पराक्रम असलेला रावण रणांगणात शुद्ध हरपल्याचं सर्वांनी पाहिलं.
ऋषयो वानराश्चैव नेदुर्देवाश्च सासुराः। हनूमानथ तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम्
ऋषी, वानर आणि देव-दानव सगळ्यांनी एकत्र जल्लोष केला; तेव्हा तेजस्वी हनुमानाने, रावणाने जखमी केलेला लक्ष्मण पाहिला.
आनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्। वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः। शत्रूणामप्यकम्प्योऽपि लघुत्वमगमत् कपेः
वायुपुत्र हनुमानाने गाढ मैत्री आणि परम भक्तीने लक्ष्मणाला हातात उचलून, त्याला रामाजवळ नेलं; शत्रूंना देखील हलवता न येणारा लक्ष्मण, हनुमानासाठी हलका झाला.
तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि निर्जितम्। रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागमत्
ती शक्ति, युद्धात सौमित्राला हरवून, पुन्हा रावणाच्या रथात आपल्या जागी परत गेली.
रावणोऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे। आददे निशितान् बाणाञ्जग्राह च महद्धनुः
महातेजस्वी रावण, मोठ्या युद्धात शुद्धीवर येताच, तीक्ष्ण बाण उचलले आणि मोठं धनुष्य हातात घेतलं.
आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः। विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन्
शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, शस्त्राच्या वेदनेतून मुक्त होऊन आणि धीर मिळवून, स्वतःच्या विष्णूच्या अंशाची आठवण काढू लागला.
निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्। राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत्
रणात वानरांची बलाढ्य सेना पडलेली पाहून, रामाने रावणावर तडाखा दिला.
अथैनमनुसंक्रम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्। मम पृष्ठं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि
मग हनुमान त्याच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'माझ्या पाठीवर बस, राक्षसाला जिंक.'
विष्णुर्यथा गरुत्मन्तमारुह्यामरवैरिणम्। तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम्
'जसा विष्णू गरुडावर बसून देवांचा शत्रू जिंकतो, तसंच.' वायुपुत्राने हे बोलल्यावर,
अथारुरोह सहसा हनूमन्तं महाकपिम्। रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः
राम झटकन महाकपी हनुमानाच्या पाठीवर बसला आणि रणभूमीत रथावर उभा असलेला रावण त्याने पाहिला.
तमालोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स रावणम्। वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः
रामाने रावणाकडे पाहून, जसा क्रोधाने भरलेला विष्णू वैरोचनावर शस्त्र उगारतो, तसा त्याच्यावर झेप घेतली.