तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः। जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति
"तरीसुद्धा, मी सोडलेला आणि अस्त्राच्या शक्तीने भरलेला बाण, तुझ्या सर्व प्रयत्नांनंतरही, तुझे प्राण घेईलच."
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः। संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत्
असं म्हणून, बलवान रावणाने बाणाला अस्त्र लावून, तो आपल्या सैन्यप्रमुखावर सोडला.
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः। निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले
अस्त्रयुक्त बाणाने छातीवर मार लागल्यावर नील अचानक जळू लागला आणि तो जमिनीवर कोसळला.
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा। जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत
पित्याच्या महानतेमुळे आणि स्वतःच्या तेजामुळे, तो गुडघ्यांवर जमिनीवर पडला, पण त्याचे प्राण गेले नाहीत.
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः। रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे
माकड बेशुद्ध पडलेले पाहून, युद्धाची ओढ असलेला दशलोक रावण, मेघासारखा गडगडणाऱ्या रथातून सुमित्रपुत्राकडे धावला.
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्। धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
युद्धाच्या मध्यभागी पोहोचून, प्रज्वलित सुमित्रपुत्रासमोर उभा राहून, बलशाली राक्षसराजाने आपले धनुष्य ताणले.
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्। अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि
त्यावर सुमित्रपुत्र, निर्धास्त मनाने म्हणाला, "रात्री हिंडणाऱ्यांचा राजा, आता मला ओळख. तू माकडांशी लढू नकोस."
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा। आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः
त्याचे गडद आणि गूंजणारे शब्द आणि धनुष्याची तीव्र टणत्कार ऐकून, राजा रावण सुमित्रपुत्राजवळ आला आणि रागाने म्हणाला,
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः। अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं संसाद्यमानो मम बाणजालैः
"राघवा, सुदैवाने तू माझ्या नजरेस पडला आहेस, तुझा अंत जवळ आलाय आणि तुझे मन चुकीचे आहे. या क्षणीच, माझ्या बाणांच्या वर्षावाने तू मृत्यूच्या लोकात जाशील."
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्। राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ
सुमित्रपुत्राने, त्याच्या गडगडाटावर आणि उंचावलेल्या तीक्ष्ण दातांवर न घाबरता उत्तर दिले, "राजा, मोठ्या सामर्थ्याचे लोक कधीही गर्व करत नाहीत; तू फुकाचा डंका पिटतोस, दुष्टांमध्ये श्रेष्ठ आहेस."
जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र बलं प्रतापं च पराक्रमं च। अवस्थितोऽहं शरचापपाणि- रागच्छ किं मोघविकत्थनेन
"राक्षसराजा, तुझे सामर्थ्य, बळ, तेज आणि पराक्रम मला माहिती आहे. मी धनुष्य-बाण हातात घेऊन इथे उभा आहे; ये, फुकाचा गर्व कशाला करतोस?"
स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान्। ताँल्लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खै- श्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः
असं ऐकून, संतप्त राक्षसांचा राजा सात सुंदर पिसांच्या बाणांचा मारा सोडतो; पण लक्ष्मणाने आपल्या तीक्ष्ण आणि सोन्याच्या पिसांनी सजवलेल्या बाणांनी ते सहज तोडले.
तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान् निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान्। लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान्
आपले बाण अचानक तुटलेले पाहून, जणू मोठ्या सर्पांचे फणा तुटल्यासारखे, लंकेचा राजा रागाने भरला आणि त्याने पुन्हा तीक्ष्ण बाणांचा मारा केला.
स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम्। क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च
त्यावर रामाचा लहान भाऊ, आपल्या धनुष्यातून प्रचंड बाणांचा वर्षाव करतो; कात्री, अर्धचंद्र आणि मोठ्या पिसांच्या बाणांनी त्याने ते सर्व बाण सहज तोडले आणि तो हलला सुद्धा नाही.
स बाणजालान्यपि तानि तानि मोघानि पश्यंस्त्रिदशारिराजः। विसिस्मिये लक्ष्मणलाघवेन पुनश्च बाणान् निशितान् मुमोच
आपले बाण वारंवार निष्फळ होताना पाहून, राक्षसराज लक्ष्मणाच्या चपळाईवर अचंबित झाला आणि पुन्हा एकदा तीक्ष्ण बाण सोडले.
स लक्ष्मणश्चापि शिताञ् शिताग्रान् महेन्द्रतुल्योऽशनिभीमवेगान्। संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान् ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय
आणि लक्ष्मण, महेंद्रासारखा सामर्थ्यवान, आपल्या धनुष्याला प्रज्वलित आणि तीक्ष्ण टोकाचे, वज्रासारख्या वेगाचे बाण लावून, राक्षसराजाच्या वधासाठी सोडले.
स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रः शिताञ् शराल्ँ लक्ष्मणमाजघान। शरेण कालाग्निसमप्रभेण स्वयंभुदत्तेन ललाटदेशे
राक्षसांचा राजा त्याने ती तीक्ष्ण बाणे सहज तोडली आणि लक्ष्मणाच्या कपाळावर, साक्षात प्रलयाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, स्वयंभूने दिलेला एक बाण मारला.
स लक्ष्मणो रावणसायकार्त- श्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य। पुनश्च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्रा- च्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः
रावणाच्या बाणाने जखमी झालेला लक्ष्मण, शिथिल झालेलं धनुष्य हातात धरून डगमगला; पण मोठ्या कष्टाने शुद्धीवर येऊन त्याने देवांचा शत्रू असलेल्या रावणाचं धनुष्य तोडलं.
निकृत्तचापं त्रिभिराजघान बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रैः। स सायकार्तो विचचाल राजा कृच्छ्राच्च संज्ञां पुनराससाद
दशरथपुत्राने त्याचं धनुष्य तुटल्यावर, तीक्ष्ण अशा तीन बाणांनी त्याच्यावर वार केला; त्या बाणांनी जखमी झालेला राजा डगमगला, पण कष्टाने पुन्हा शुद्धीवर आला.
स कृत्तचापः शरताडितश्च मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः। जग्राह शक्तिं स्वयमुग्रशक्तिः स्वयंभुदत्तां युधि देवशत्रुः
त्याचं धनुष्य तुटलं, बाणांनी जखमी झाला, शरीर रक्त आणि घामाने ओलावलं, तरी देवांचा शत्रू असलेला, स्वतःच्या सामर्थ्याने प्रखर असलेला रावण, युद्धात स्वयंभूने दिलेली एक भयंकर शक्ति उचलली.
स तां सधूमानलसंनिकाशां वित्रासनां संयति वानराणाम्। चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः
राक्षसांचा तो राजा, युद्धात वानरांना घाबरवणारी, धूर आणि अग्नीने प्रज्वलित झालेली ती शक्ति, मोठ्या वेगाने सौमित्रीकडे फेकली.
तामापतन्तीं भरतानुजोऽस्त्रै- र्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः। तथापि सा तस्य विवेश शक्ति- र्भुजान्तरं दाशरथेर्विशालम्
ती शक्ति झेपावत असताना, भरताचा भाऊ, यज्ञाग्नीप्रमाणे तेजस्वी बाणांनी आणि अस्त्रांनी तिला रोखू पाहिला; तरीही ती शक्ति दशरथपुत्राच्या विशाल छातीमध्ये घुसली.
स शक्तिमाञ् शक्तिसमाहतः सन् जज्वाल भूमौ स रघुप्रवीरः। तं विह्वलन्तं सहसाभ्युपेत्य जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम्
शक्तीने घायाळ झालेला तो रघुकुलातील पराक्रमी वीर जमिनीवर जळू लागला; तो वेदनेने तडफडत असताना, राजा रावणाने वेगाने त्याला आपल्या हातांनी पकडलं.
हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः। शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तुं न शक्यो भरतानुजः
हिमालय, मंदार, मेरू पर्वत किंवा देवांसह तिन्ही लोकंही हातांनी उचलता येतील; पण भरताचा भाऊ मात्र उचलता येत नाही.
शक्त्या ब्राह्म्या तु सौमित्रिस्ताडितोऽपि स्तनान्तरे। विष्णोरमीमांस्यभागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत्
दैवी शक्तीने छातीवर घाव बसला तरी, सौमित्र लक्ष्मणाने आपण विष्णूचा अंश आहोत, हे स्मरणात आणलं.
ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः। तं पीडयित्वा बाहुभ्यां न प्रभुर्लङ्घनेऽभवत्
दैत्यमान्यतेचा अभिमान मोडणाऱ्या सौमित्राला, देवांचा छळ करणाऱ्या रावणाने हातांनी दाबून पाहिलं, पण त्याला उचलता आलं नाही.
ततः क्रुद्धो वायुसुतो रावणं समभिद्रवत्। आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना
मग वायुपुत्र हनुमान रागाने रावणावर झडप घालून, वज्रासारख्या मुठीने त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः। जानुभ्यामगमद् भूमौ चचाल च पपात च
त्या मुठीच्या प्रहाराने राक्षसांचा राजा रावण गुडघ्यावर खाली पडला, डगमगला आणि शेवटी कोसळला.
आस्यैश्च नेत्रैः श्रवणैः पपात रुधिरं बहु। विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत्
त्याच्या तोंडातून, डोळ्यांतून आणि कानांतून भरपूर रक्त वाहू लागलं; तो गरगर फिरत, हालचाल न करता रथात बसला.
विसंज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत्। विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम्
तो शुद्ध हरपला, बेशुद्ध झाला आणि स्वतःला सावरू शकला नाही; भीषण पराक्रम असलेला रावण रणांगणात शुद्ध हरपल्याचं सर्वांनी पाहिलं.