संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमावृत्य दक्षिणम्। पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान्
त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले, त्याने उजवा मुठ घट्ट आवळून, जोरात त्या बलवान वानराच्या छातीवर घाव घातला.
हनूमान् वक्षसि व्यूढे संचचाल पुनः पुनः। विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम्
हनुमानाच्या रुंद छातीवर तो प्रहार बसला आणि तो पुन्हा पुन्हा डळमळू लागला; त्या महाबलवान हनुमानाला असा हलताना पाहून—
रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्। राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान्
राक्षसांचा राजा, दहा डोकी असलेला, पराक्रमी रावण, आपल्या रथातून निळाकडे झपाट्याने धावला.
पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्माभिभेदनैः। शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम्
भयंकर, सर्पासारख्या, खोलवर भेद करणाऱ्या बाणांनी त्याने वानरसेनेच्या सेनापती निळाला जणू जाळून टाकले.
स शरौघसमायस्तो नीलो हरिचमूपतिः। करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोधिपतयेऽसृजत्
त्या बाणांच्या पावसात सापडलेला वानरसेनेचा सेनापती निळा, एकाच हाताने एक डोंगरशिखर उचलून राक्षसाधिपतीवर फेकले.
हनूमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः। विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत्
तेजस्वी, धैर्यवान हनुमानही, मन शांत करून, युद्धासाठी सज्ज होत, रागाने पाहत म्हणाला—
नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्। अन्येन युध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम्
"निळा आणि दुसऱ्याशी एकत्र लढत असताना राक्षसांचा राजा रावणावर हल्ला करणे योग्य नाही."
रावणोऽथ महातेजास्तं शृङ्गं सप्तभिः शरैः। आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद् विकीर्णं पपात ह
मग तेजस्वी रावणाने त्या डोंगरशिखरावर सात अत्यंत तीक्ष्ण बाण सोडले आणि ते शिखर तुकडे तुकडे होऊन खाली पडले.
तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः। कालाग्निरिव जज्वाल कोपेन परवीरहा
ते डोंगरशिखर तुटून पडताना पाहून वानरसेनेचा सेनापती शत्रूंचा संहार करणाऱ्या काळाग्नीप्रमाणे संतापाने पेटून उठला.
सोऽश्वकर्णद्रुमान् शालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान्। अन्यांश्च विविधान् वृक्षान् नीलश्चिक्षेप संयुगे
निळाने युद्धात अश्वकर्ण, शाल, फुलांनी डवरलेले आंबा आणि अनेक प्रकारचे झाडे उचलून फेकली.
स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः। अभ्यवर्षच्च घोरेण शरवर्षेण पावकिम्
रावणाने ती सर्व झाडे अडवून तुकडे तुकडे केली आणि नंतर भयानक, ज्वालायुक्त बाणांचा वर्षाव केला.
अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः। ह्रस्वं कृत्वा ततो रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह
त्या बाणांच्या पावसाने जणू एखाद्या मोठ्या डोंगरावर मेघ बरसावा तसे त्याच्यावर हल्ला झाला; मग त्याने आपले रूप लहान केले आणि ध्वजाच्या टोकावर पडला.
पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्। जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद च
पावकपुत्र निळा ध्वजाच्या टोकावर उभा आहे हे पाहून रावण संतापाने पेटून उठला, आणि मग निळा मोठ्याने गर्जना करू लागला.
ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्। लक्ष्मणोऽथ हनूमांश्च रामश्चापि सुविस्मिताः
ध्वजाच्या टोकावर, धनुष्याच्या टोकावर आणि मुकुटाच्या शिखरावर तो वानर उभा आहे हे पाहून लक्ष्मण, हनुमान आणि अगदी रामही अतीव आश्चर्यचकित झाले.
रावणोऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः। अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम्
रावणही त्या वानराच्या चपळाईने थक्क झाला आणि मग त्याने तेजस्वी, अद्भुत अशी अग्निबाणाची संजीवनी घेतली.
ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः। नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे
मग वानरांनी, आपले लक्ष्य साधल्याचा आनंदाने, मोठ्याने आरोळ्या ठोकल्या; निळाच्या चपळाईमुळे रावण युद्धात गोंधळलेला पाहून ते आनंदित झाले.
वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा। सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किंचित् प्रत्यपद्यत
त्या वेळी वानरांच्या गर्जनेमुळे रावण संतापला, त्याचे मन गोंधळले आणि तो काहीच करू शकला नाही.
आग्नेयेनापि संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्। ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः
रावणाने अग्निबाणाने संयुक्त असा एक बाण घेतला आणि ध्वजाच्या शिखरावर उभ्या असलेल्या निळाकडे पाहिले.
ततोऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः। कपे लाघवयुक्तोऽसि मायया परया सह
त्यावेळी प्रचंड तेजस्वी आणि राक्षसांचा राजा रावण म्हणाला, "माकडांनो, तुझ्यात फार चपळाई आहे आणि मोठी मायाही आहे."
जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तोऽसि वानर। तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः
"माकडा, जर तुला जमले तर आपले प्राण वाचव. तू पुन्हा पुन्हा वेगवेगळ्या रूपांत दिसतोस."
तथापि त्वां मया मुक्तः सायकोऽस्त्रप्रयोजितः। जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति
"तरीसुद्धा, मी सोडलेला आणि अस्त्राच्या शक्तीने भरलेला बाण, तुझ्या सर्व प्रयत्नांनंतरही, तुझे प्राण घेईलच."
एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः। संधाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत्
असं म्हणून, बलवान रावणाने बाणाला अस्त्र लावून, तो आपल्या सैन्यप्रमुखावर सोडला.
सोऽस्त्रमुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः। निर्दह्यमानः सहसा स पपात महीतले
अस्त्रयुक्त बाणाने छातीवर मार लागल्यावर नील अचानक जळू लागला आणि तो जमिनीवर कोसळला.
पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा। जानुभ्यामपतद् भूमौ न तु प्राणैर्वियुज्यत
पित्याच्या महानतेमुळे आणि स्वतःच्या तेजामुळे, तो गुडघ्यांवर जमिनीवर पडला, पण त्याचे प्राण गेले नाहीत.
विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः। रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे
माकड बेशुद्ध पडलेले पाहून, युद्धाची ओढ असलेला दशलोक रावण, मेघासारखा गडगडणाऱ्या रथातून सुमित्रपुत्राकडे धावला.
आसाद्य रणमध्ये तं वारयित्वा स्थितो ज्वलन्। धनुर्विस्फारयामास राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
युद्धाच्या मध्यभागी पोहोचून, प्रज्वलित सुमित्रपुत्रासमोर उभा राहून, बलशाली राक्षसराजाने आपले धनुष्य ताणले.
तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम्। अवेहि मामद्य निशाचरेन्द्र न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हसि
त्यावर सुमित्रपुत्र, निर्धास्त मनाने म्हणाला, "रात्री हिंडणाऱ्यांचा राजा, आता मला ओळख. तू माकडांशी लढू नकोस."
स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा। आसाद्य सौमित्रिमुपस्थितं तं रोषान्वितं वाचमुवाच रक्षः
त्याचे गडद आणि गूंजणारे शब्द आणि धनुष्याची तीव्र टणत्कार ऐकून, राजा रावण सुमित्रपुत्राजवळ आला आणि रागाने म्हणाला,
दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः। अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युलोकं संसाद्यमानो मम बाणजालैः
"राघवा, सुदैवाने तू माझ्या नजरेस पडला आहेस, तुझा अंत जवळ आलाय आणि तुझे मन चुकीचे आहे. या क्षणीच, माझ्या बाणांच्या वर्षावाने तू मृत्यूच्या लोकात जाशील."
तमाह सौमित्रिरविस्मयानो गर्जन्तमुद्वृत्तशिताग्रदंष्ट्रम्। राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ
सुमित्रपुत्राने, त्याच्या गडगडाटावर आणि उंचावलेल्या तीक्ष्ण दातांवर न घाबरता उत्तर दिले, "राजा, मोठ्या सामर्थ्याचे लोक कधीही गर्व करत नाहीत; तू फुकाचा डंका पिटतोस, दुष्टांमध्ये श्रेष्ठ आहेस."