योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु- रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्। गजं खरं गर्जति वै महात्मा महोदरो नाम स एष वीरः
जो हा नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखे तांबूस डोळे असलेला, घंटांच्या निनादासह खरा नावाच्या हत्तीवर बसलेला, मोठ्या आवाजात गर्जना करणारा, तो महात्मा महोदर नावाचा वीर आहे.
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड- मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्। प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः
जो हा सोन्याच्या सजावटीने मढवलेल्या घोड्यावर बसलेला, संध्याकाळच्या ढगासारखा चमकणारा, आणि सोन्याने मढवलेला भाला उंचावलेला, तो म्हणजे पिशाच, वीजेसारखा वेगवान आहे.
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्। वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश- मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी
जो हा धारदार, वीजेसारखा चमकणारा भाला हातात घेऊन, किंकराच्या वज्रासारखा वेग असलेला, बैलांच्या राजावर बसून, चंद्रासारखा तेजस्वी दिसतो, तो प्रसिद्ध त्रिशिरा आहे.
असौ च जीमूतनिकाशरूपः कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः। समाहितः पन्नगराजकेतु- र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन्
जो हा मेघासारखा काळा दिसतो, रुंद छातीचा आणि सुडौल शरीराचा, सर्पराजाचा ध्वज घेऊन, लक्ष केंद्रित करून धनुष्य ओढतो आणि फिरवतो, तो म्हणजे कुम्भ आहे.
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य। आयाति रक्षोबलकेतुभूतो योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा
जो हा सुवर्ण व वज्राने सजवलेला, धगधगणारा आणि धूर निघणारा गदा हातात घेऊन येतो, राक्षस सैन्याचा ध्वजधारक आहे, तो अद्भुत आणि भयानक कर्म करणारा निकुंभ आहे.
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं पताकिनं पावकदीप्तरूपम्। रथं समास्थाय विभात्युदग्रो नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी
जो हा धनुष्य, तलवार आणि बाणांच्या वर्षासह सजलेला, ध्वजांनी सजवलेल्या रथावर बसलेला, अग्निप्रमाणे तेजस्वी आणि भयंकर दिसतो, तो म्हणजे नरांतक, पर्वतशिखरांनी लढणारा आहे.
यश्चैष नानाविधघोररूपै- र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः । भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै- र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता
जो हा वेगवेगळ्या भयानक रूपातील, वाघ, उंट, हत्ती, हरिण आणि घोड्याच्या चेहऱ्यांसह असलेल्या भूतांनी वेढलेला, मोठ्या डोळ्यांनी चमकणारा, आणि देवांचाही गर्व मोडणारा आहे.
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्। अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति
जिथे हे चंद्रासारखे शुभ्र, नाजूक आणि सर्वश्रेष्ठ छत्र चमकत आहे, तिथे हा महात्मा राक्षसांचा राजा, भूतांनी वेढलेला, रुद्रासारखा तेजस्वी दिसतो.
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः। महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति
हा मुकुटधारी, हलणाऱ्या कुंडलांसह, हिमालय आणि विंध्य पर्वतासारखा भयंकर शरीर असलेला, इंद्र आणि यमाचा गर्व मोडणारा, राक्षसांचा राजा सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसतो.
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः। अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः
तेव्हा शत्रूंचा संहार करणारा राम विभीषणाला म्हणाला, 'अहो! रावण, राक्षसांचा राजा, किती प्रखर आणि महान तेजाचा आहे.'
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः। न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम्
रावण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी किरणांनी चमकत आहे, त्याच्याकडे नीट पाहवत नाही; त्याचे रूप मला स्पष्ट दिसत नाही, कारण ते तेजात झाकले गेले आहे.
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्। यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते
देव किंवा दानवांच्या वीरांमध्ये असे रूप कधीच दिसत नाही, जसे या राक्षसराजाचे तेजस्वी रूप येथे दिसत आहे.
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः। सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः
त्याचे सर्व योद्धे पर्वतासारखे, पर्वतावर लढणारे, आणि सर्वजण प्रखर शस्त्रधारी आहेत, हे त्या महात्म्याचे वीर आहेत.
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः। भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः
तो राक्षसांचा राजा, भयंकर आणि प्रखर अशा जीवांनी वेढलेला, अगदी मृत्यूसारखा सजीव रूपात तेजस्वी दिसतो.
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः। अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम्
आज या दुष्टाचा माझ्या नजरेत येणं हे माझं भाग्य आहे; आज मी सीतेच्या अपहरणामुळे मनात साठलेला राग सोडणार आहे.
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्। लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम्
असं म्हणून, रामानं आपलं धनुष्य उचललं आणि लक्ष्मणासोबत उभा राहिला, उत्तम बाण हातात घेतला.
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा रक्षांसि तान्याह महाबलानि। द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः
मग तो राक्षसांचा राजा, मोठ्या आत्म्याचा, बलवान राक्षसांना म्हणाला, "दरवाज्यांवर, पहाऱ्याच्या जागीं आणि मनोऱ्यांवर निर्धास्तपणे, निश्चिंत राहा."
इहागतं मां सहितं भवद्भि- र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा। शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः
"मी आणि तुम्ही हे वनवासी इथे आलोय हे समजून, शत्रू या रिकाम्या, जिंकायला कठीण अशा नगरीवर अचानक हल्ला करू शकतात."
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान् गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्। व्यदारयद् वानरसागरौघं महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम्
मग त्यानं आपल्या मंत्र्यांना सोडून दिलं, आणि राक्षस आपापल्या कामावर गेले. त्यानंतर तो मोठा मासा जसा समुद्रात पोहतो तसा, वानरांच्या गर्दीतून वाट काढू लागला.
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्। महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः
युद्धात राक्षसांचा राजा वेगानं येताना, जळणारे बाण आणि धनुष्य घेऊन, बघून वानरांचा राजा मोठा डोंगराचा कडा उपटून त्याच्यावर धावला.
तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय। तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य चिच्छेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः
त्या डोंगराच्या कड्याला, ज्यावर अनेक झाडं होती, त्यानं उचलून त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसावर फेकलं; ते वेगानं येताना पाहून, रावणानं सोन्याच्या टोकाच्या बाणांनी ते तुकडे तुकडे केलं.
तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे शृङ्गे विदीर्णे पतिते पृथिव्याम्। महाहिकल्पं शरमन्तकाभं समादधे राक्षसलोकनाथः
तो मोठा डोंगराचा कडा, झाडांसह, तुटून जमिनीवर पडला तेव्हा, राक्षसांचा स्वामी मृत्यूसारखा, मोठ्या सर्पासारखा एक भयंकर बाण उचलला.
स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्। बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः
तो वाऱ्यासारखा वेगवान, ठिणग्यांसारखा जळणारा, इंद्राच्या वज्रासारखा वेग असलेला बाण रावणानं रागानं सुग्रीवाला मारण्यासाठी फेकला.
स सायको रावणबाहुमुक्तः शक्राशनिप्रख्यवपुःप्रकाशम्। सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद् गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः
रावणाच्या हातून सुटलेला तो बाण वज्रासारखा तेजस्वी दिसत होता; त्यानं सुग्रीवालाच जोरात घाव घातला आणि तीक्ष्ण शस्त्राने बगळ्याला जसं भेदावं तसं त्याला भेदलं.
स सायकार्तो विपरीतचेताः कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः। तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः
त्या बाणानं जखमी झालेला, मन गोंधळलेला तो वीर ओरडत जमिनीवर कोसळला; त्याला बेशुद्ध पडलेला पाहून, युद्धात आनंदित झालेले राक्षस मोठ्याने गर्जना करू लागले.
ततो गवाक्षो गवयः सुषेण- स्त्वथर्षभो ज्योतिमुखो नलश्च। शैलान् समुत्पाट्य विवृद्धकायाः प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम्
मग गवाक्ष, गवय, सुसेन, ऋषभ, ज्योतिमुख आणि नल — हे बलाढ्य वानर — डोंगर उपटून राक्षसांच्या राजाकडे धावले.
तेषां प्रहारान् स चकार मोघान् रक्षोधिपो बाणशतैः शिताग्रैः। तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालै- र्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः
राक्षसांचा राजा त्यांच्या सर्व हल्ल्यांना शेकडो तीक्ष्ण बाणांनी निष्फळ केलं; आणि त्या वानरराजांना सोन्याच्या पिसांनी सजवलेल्या बाणांच्या वर्षावाने भेदलं.
ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणै- र्भिन्ना निपेतुर्भुवि भीमकायाः। ततस्तु तद् वानरसैन्यमुग्रं प्रच्छादयामास स बाणजालैः
ती बलाढ्य वानरराजे, देवेंद्राच्या बाणांनी जखमी होऊन, जमिनीवर पडले; मग त्या भयंकर वानरसेनेवर बाणांचा मारा झाला.
ते वध्यमानाः पतिताश्च वीरा नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः। शाखामृगा रावणसायकार्ता जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम्
रावणाच्या बाणांनी जखमी झालेले, भीतीने व्याकुळ झालेले, मारले गेलेले आणि पडलेले ते वानर, मोठ्याने ओरडत, शरण येण्यासाठी रामाकडे धावले.
ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मा- नादाय रामः सहसा जगाम। तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य उवाच रामं परमार्थयुक्तम्
मग मोठ्या आत्म्याचा राम, धनुष्य घेऊन, पटकन पुढे गेला; लक्ष्मण जोडलेल्या हातांनी त्याच्याकडे आला आणि गहन अर्थ असणारे शब्द रामाला म्हणाला.