स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्। प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः
असं म्हणून, देवेंद्राचा शत्रू अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसणाऱ्या, उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या आणि झळाळत्या रथावर चढला.
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै- रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः । पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान- स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः
तेव्हा त्या राक्षस राजाने, शंख, भेरी, पणवे यांच्या गजरात, जयजयकार, टाळ्या, शिट्या आणि सिंहगर्जना यांच्यात, शुभ स्तोत्रांनी गौरव मिळवत, प्रस्थान केलं.
स शैलजीमूतनिकाशरूपै- र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः। बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः
तो राक्षसांचा प्रमुख राजा, डोंगर आणि मेघासारखी रूपं असलेल्या, मांसभक्षक आणि अग्निसारख्या डोळ्यांनी तेजस्वी असलेल्या भूतांनी वेढलेला, जणू अमरांचा स्वामी रुद्र वेढला गेला तसा तेजस्वी दिसत होता.
ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श समुद्यतं पादपशैलहस्तम्
मग तो बलाढ्य राजा अचानक नगरातून बाहेर पडला आणि वानरांचं ते भयंकर सैन्य पाहिलं, जे मोठ्या समुद्राच्या मेघासारखी गडगडाट करत होतं आणि झाडं व डोंगर उचलून हातात घेतलं होतं.
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड- मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः। विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ- मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः
ते अतिशय भयंकर राक्षसांचं सैन्य पाहून, भुजंगराजासारख्या भुजा असलेला राम, आपल्या सैन्यासह आणि तेजाने उजळलेला, शस्त्रधारी श्रेष्ठ विभीषणाला म्हणाला.
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्। कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम्
ही सेना विविध पताका, ध्वज आणि छत्रांनी सजलेली, भाले, तलवारी, शूल आणि इतर शस्त्रांनी सुसज्ज, अचल आणि निर्भय आहे, जणू महेंद्राच्या सैन्यासारखी आहे — ही कुणाची आहे?
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं विभीषणः शक्रसमानवीर्यः। शशंस रामस्य बलप्रवेकं महात्मनां राक्षसपुंगवानाम्
रामाच्या शब्दांनी प्रभावित होऊन, इंद्रासारखी ताकद असलेला विभीषण, त्या बलाढ्य राक्षसांच्या सैन्यातील प्रमुख योद्ध्यांची माहिती रामाला सांगू लागला.
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः। संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन्
जो हा मोठ्या हत्तीवर बसलेला, नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखा तांबूस चेहरा असलेला, आणि ज्या येताना हत्तीचे डोके थरथरते, तो म्हणजे अकंपन आहे, हे राजन, तू जाण.
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु- र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्। करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः
जो हा रथावर उभा आहे, सिंहध्वज घेऊन, इंद्रधनुष्याप्रमाणे तेजस्वी धनुष्य हातात आहे, आणि मोठ्या, वाकड्या दातांसारखा भासतो, तो म्हणजे इंद्रजित, निवडकांचा प्रमुख आहे.
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः। विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः
जो हा विंध्य किंवा महेंद्र पर्वतासारखा भासतो, धनुर्धारी, रथावर उभा, अत्यंत पराक्रमी आणि वीर आहे, आणि अतुलनीय धनुष्य ओढतो, त्याचे नाव आहे अतिकाय, ज्याचे शरीर फार मोठे आहे.
योऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षु- रारुह्य घण्टानिनदप्रणादम्। गजं खरं गर्जति वै महात्मा महोदरो नाम स एष वीरः
जो हा नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखे तांबूस डोळे असलेला, घंटांच्या निनादासह खरा नावाच्या हत्तीवर बसलेला, मोठ्या आवाजात गर्जना करणारा, तो महात्मा महोदर नावाचा वीर आहे.
योऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्ड- मारुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्। प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं पिशाच एषोऽशनितुल्यवेगः
जो हा सोन्याच्या सजावटीने मढवलेल्या घोड्यावर बसलेला, संध्याकाळच्या ढगासारखा चमकणारा, आणि सोन्याने मढवलेला भाला उंचावलेला, तो म्हणजे पिशाच, वीजेसारखा वेगवान आहे.
यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्। वृषेन्द्रमास्थाय शशिप्रकाश- मायाति योऽसौ त्रिशिरा यशस्वी
जो हा धारदार, वीजेसारखा चमकणारा भाला हातात घेऊन, किंकराच्या वज्रासारखा वेग असलेला, बैलांच्या राजावर बसून, चंद्रासारखा तेजस्वी दिसतो, तो प्रसिद्ध त्रिशिरा आहे.
असौ च जीमूतनिकाशरूपः कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः। समाहितः पन्नगराजकेतु- र्विस्फारयन् याति धनुर्विधुन्वन्
जो हा मेघासारखा काळा दिसतो, रुंद छातीचा आणि सुडौल शरीराचा, सर्पराजाचा ध्वज घेऊन, लक्ष केंद्रित करून धनुष्य ओढतो आणि फिरवतो, तो म्हणजे कुम्भ आहे.
यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य। आयाति रक्षोबलकेतुभूतो योऽसौ निकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा
जो हा सुवर्ण व वज्राने सजवलेला, धगधगणारा आणि धूर निघणारा गदा हातात घेऊन येतो, राक्षस सैन्याचा ध्वजधारक आहे, तो अद्भुत आणि भयानक कर्म करणारा निकुंभ आहे.
यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं पताकिनं पावकदीप्तरूपम्। रथं समास्थाय विभात्युदग्रो नरान्तकोऽसौ नगशृङ्गयोधी
जो हा धनुष्य, तलवार आणि बाणांच्या वर्षासह सजलेला, ध्वजांनी सजवलेल्या रथावर बसलेला, अग्निप्रमाणे तेजस्वी आणि भयंकर दिसतो, तो म्हणजे नरांतक, पर्वतशिखरांनी लढणारा आहे.
यश्चैष नानाविधघोररूपै- र्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः । भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रै- र्योऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता
जो हा वेगवेगळ्या भयानक रूपातील, वाघ, उंट, हत्ती, हरिण आणि घोड्याच्या चेहऱ्यांसह असलेल्या भूतांनी वेढलेला, मोठ्या डोळ्यांनी चमकणारा, आणि देवांचाही गर्व मोडणारा आहे.
यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम्। अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति
जिथे हे चंद्रासारखे शुभ्र, नाजूक आणि सर्वश्रेष्ठ छत्र चमकत आहे, तिथे हा महात्मा राक्षसांचा राजा, भूतांनी वेढलेला, रुद्रासारखा तेजस्वी दिसतो.
असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः। महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति
हा मुकुटधारी, हलणाऱ्या कुंडलांसह, हिमालय आणि विंध्य पर्वतासारखा भयंकर शरीर असलेला, इंद्र आणि यमाचा गर्व मोडणारा, राक्षसांचा राजा सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसतो.
प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिंदमः। अहो दीप्तमहातेजा रावणो राक्षसेश्वरः
तेव्हा शत्रूंचा संहार करणारा राम विभीषणाला म्हणाला, 'अहो! रावण, राक्षसांचा राजा, किती प्रखर आणि महान तेजाचा आहे.'
आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर्भाति रावणः। न व्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजःसमावृतम्
रावण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी किरणांनी चमकत आहे, त्याच्याकडे नीट पाहवत नाही; त्याचे रूप मला स्पष्ट दिसत नाही, कारण ते तेजात झाकले गेले आहे.
देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत्। यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतद् विराजते
देव किंवा दानवांच्या वीरांमध्ये असे रूप कधीच दिसत नाही, जसे या राक्षसराजाचे तेजस्वी रूप येथे दिसत आहे.
सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः। सर्वे दीप्तायुधधरा योधास्तस्य महात्मनः
त्याचे सर्व योद्धे पर्वतासारखे, पर्वतावर लढणारे, आणि सर्वजण प्रखर शस्त्रधारी आहेत, हे त्या महात्म्याचे वीर आहेत.
विभाति रक्षोराजोऽसौ प्रदीप्तैर्भीमदर्शनैः। भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः
तो राक्षसांचा राजा, भयंकर आणि प्रखर अशा जीवांनी वेढलेला, अगदी मृत्यूसारखा सजीव रूपात तेजस्वी दिसतो.
दिष्ट्यायमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः। अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम्
आज या दुष्टाचा माझ्या नजरेत येणं हे माझं भाग्य आहे; आज मी सीतेच्या अपहरणामुळे मनात साठलेला राग सोडणार आहे.
एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान्। लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम्
असं म्हणून, रामानं आपलं धनुष्य उचललं आणि लक्ष्मणासोबत उभा राहिला, उत्तम बाण हातात घेतला.
ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा रक्षांसि तान्याह महाबलानि। द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः
मग तो राक्षसांचा राजा, मोठ्या आत्म्याचा, बलवान राक्षसांना म्हणाला, "दरवाज्यांवर, पहाऱ्याच्या जागीं आणि मनोऱ्यांवर निर्धास्तपणे, निश्चिंत राहा."
इहागतं मां सहितं भवद्भि- र्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा। शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः
"मी आणि तुम्ही हे वनवासी इथे आलोय हे समजून, शत्रू या रिकाम्या, जिंकायला कठीण अशा नगरीवर अचानक हल्ला करू शकतात."
विसर्जयित्वा सचिवांस्ततस्तान् गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्। व्यदारयद् वानरसागरौघं महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम्
मग त्यानं आपल्या मंत्र्यांना सोडून दिलं, आणि राक्षस आपापल्या कामावर गेले. त्यानंतर तो मोठा मासा जसा समुद्रात पोहतो तसा, वानरांच्या गर्दीतून वाट काढू लागला.
तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्। महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः
युद्धात राक्षसांचा राजा वेगानं येताना, जळणारे बाण आणि धनुष्य घेऊन, बघून वानरांचा राजा मोठा डोंगराचा कडा उपटून त्याच्यावर धावला.