विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ। काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव
दोन्ही पराक्रमी, विजयी आणि रणभूमीत कधीही मागे न हटणारे, कीर्ती मिळवण्यासाठी उत्सुक होते, जसे वृत्र आणि इंद्र होते.
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः। प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम्
मग प्रहस्ताने संपूर्ण शक्तीने नीलाच्या कपाळावर गदेद्वारे प्रहार केला आणि त्यातून रक्त वाहू लागले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्। प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः
नंतर, रक्ताने माखलेला नील, मोठे झाड उचलून, संतापाने प्रहस्ताच्या छातीवर फेकून मारले.
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्। अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम्
तो अद्भुत प्रहार झाल्यावर, प्रहस्ताने मोठी गदा उचलली आणि बलवान वानर नीलावर जोरात धावून गेला.
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः। ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम्
प्रहस्ता प्रचंड वेगाने आणि संतापाने धावत येताना पाहून, महाकपी नीलाने वाऱ्यासारख्या वेगाने एक मोठी शिळा उचलली.
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः। प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत्
लढाईसाठी तयार असलेल्या, गदाधारी प्रहस्तावर नीलाने ती मोठी शिळा वेगाने त्याच्या डोक्यावर फेकली.
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला। बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा
कपिच्या प्रमुख नीलाने फेकलेली ती मोठी शिळा, प्रहस्ताच्या भयंकर डोक्याचे अनेक तुकडे करून टाकली.
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः। पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः
त्याचे प्राण, तेज, बळ आणि इंद्रिये नष्ट होऊन, प्रहस्ता अचानक जमिनीवर पडला, जणू मुळासकट तोडलेले झाड.
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्। शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा
त्याच्या फोडलेल्या डोक्यातून आणि शरीरातून भरपूर रक्त वाहू लागलं, जणू काही डोंगरातून झरा वाहतो तसं.
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्। राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह
नीलाने प्रहस्तासारखा बलाढ्य आणि अचल असलेला राक्षस मारल्यावर, आनंदी झालेले राक्षस लंकेत परत गेले.
हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसास्ते निरुद्यमाः। रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वमागताः
त्या सेनापतीचा वध झाल्यावर, थकलेले राक्षस राक्षसाधिपतीच्या घरात गेले आणि गप्प बसले.
प्राप्ताः शोकार्णवं तीव्रं विसंज्ञा इव तेऽभवन्
ते सगळे तीव्र शोकाच्या समुद्रात बुडाले आणि जणू भान हरपल्यासारखे झाले.
ततस्तु नीलो विजयी महाबलः प्रशस्यमानः सुकृतेन कर्मणा। समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः
मग विजय मिळवणारा, बलवान नील आपल्या उत्तम कृत्याबद्दल कौतुक मिळवत राम आणि लक्ष्मण यांच्याजवळ गेला आणि तो सेनापती आनंदाने उजळून निघाला.
thumb|एकोनषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकोणसाठावा सर्ग ऐका.
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले प्लवंगमानामृषभेण युद्धे। भीमायुधं सागरवेगतुल्यं विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम्
राक्षस सैन्याचा रक्षक प्रहस्त युद्धात वानरांच्या श्रेष्ठाने मारल्यावर, समुद्राच्या लाटेसारख्या वेगवान आणि भयंकर शस्त्रांनी सज्ज असलेलं राक्षस राजाचं सैन्य पळून गेलं.
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्। तच्चापि तेषां वचनं निशम्य रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम
ते राक्षसाधिपतीकडे गेले आणि सेनापती अग्निपुत्राने मारल्याची बातमी दिली. त्यांचं बोलणं ऐकून राक्षसांचा राजा संतापाने भरून गेला.
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः। उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या- निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान्
युद्धात प्रहस्त मारल्याचं ऐकून, राग आणि दुःखाने भरलेला तो राक्षसांचा राजा, अमरांच्या सेनापतींना जसा इंद्र बोलावं तसा, राक्षसांच्या सेनापतींना बोलला.
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः। सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः
शत्रूला कधीही कमी लेखू नये, कारण ज्याने इंद्राचं सैन्य नष्ट केलं, त्याने माझा सेनापती, त्याचा सारा समूह आणि हत्तीही ठार केले.
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्। स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम्
म्हणून शत्रूंचा नाश आणि विजय मिळवण्यासाठी, मी स्वतः कोणतीही शंका न ठेवता त्या अद्भुत युद्धभूमीवर पुढे जाईन.
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्। निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः। अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः
आज मी त्या वानरांच्या सैन्याला, राम आणि लक्ष्मणासह, जणू वनात आग लागावी तशा ज्वालामय बाणांच्या वर्षावाने जाळून टाकीन; आज मी पृथ्वीला वानरांच्या रक्ताने तृप्त करीन.
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्। प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः
असं म्हणून, देवेंद्राचा शत्रू अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसणाऱ्या, उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या आणि झळाळत्या रथावर चढला.
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै- रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः । पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान- स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः
तेव्हा त्या राक्षस राजाने, शंख, भेरी, पणवे यांच्या गजरात, जयजयकार, टाळ्या, शिट्या आणि सिंहगर्जना यांच्यात, शुभ स्तोत्रांनी गौरव मिळवत, प्रस्थान केलं.
स शैलजीमूतनिकाशरूपै- र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः। बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः
तो राक्षसांचा प्रमुख राजा, डोंगर आणि मेघासारखी रूपं असलेल्या, मांसभक्षक आणि अग्निसारख्या डोळ्यांनी तेजस्वी असलेल्या भूतांनी वेढलेला, जणू अमरांचा स्वामी रुद्र वेढला गेला तसा तेजस्वी दिसत होता.
ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श समुद्यतं पादपशैलहस्तम्
मग तो बलाढ्य राजा अचानक नगरातून बाहेर पडला आणि वानरांचं ते भयंकर सैन्य पाहिलं, जे मोठ्या समुद्राच्या मेघासारखी गडगडाट करत होतं आणि झाडं व डोंगर उचलून हातात घेतलं होतं.
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड- मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः। विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ- मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः
ते अतिशय भयंकर राक्षसांचं सैन्य पाहून, भुजंगराजासारख्या भुजा असलेला राम, आपल्या सैन्यासह आणि तेजाने उजळलेला, शस्त्रधारी श्रेष्ठ विभीषणाला म्हणाला.
नानापताकाध्वजछत्रजुष्टं प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम्। कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टं सैन्यं महेन्द्रोपमनागजुष्टम्
ही सेना विविध पताका, ध्वज आणि छत्रांनी सजलेली, भाले, तलवारी, शूल आणि इतर शस्त्रांनी सुसज्ज, अचल आणि निर्भय आहे, जणू महेंद्राच्या सैन्यासारखी आहे — ही कुणाची आहे?
ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं विभीषणः शक्रसमानवीर्यः। शशंस रामस्य बलप्रवेकं महात्मनां राक्षसपुंगवानाम्
रामाच्या शब्दांनी प्रभावित होऊन, इंद्रासारखी ताकद असलेला विभीषण, त्या बलाढ्य राक्षसांच्या सैन्यातील प्रमुख योद्ध्यांची माहिती रामाला सांगू लागला.
योऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः। संकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैति ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन्
जो हा मोठ्या हत्तीवर बसलेला, नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखा तांबूस चेहरा असलेला, आणि ज्या येताना हत्तीचे डोके थरथरते, तो म्हणजे अकंपन आहे, हे राजन, तू जाण.
योऽसौ रथस्थो मृगराजकेतु- र्धुन्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्। करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः
जो हा रथावर उभा आहे, सिंहध्वज घेऊन, इंद्रधनुष्याप्रमाणे तेजस्वी धनुष्य हातात आहे, आणि मोठ्या, वाकड्या दातांसारखा भासतो, तो म्हणजे इंद्रजित, निवडकांचा प्रमुख आहे.
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो धन्वी रथस्थोऽतिरथोऽतिवीरः। विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः
जो हा विंध्य किंवा महेंद्र पर्वतासारखा भासतो, धनुर्धारी, रथावर उभा, अत्यंत पराक्रमी आणि वीर आहे, आणि अतुलनीय धनुष्य ओढतो, त्याचे नाव आहे अतिकाय, ज्याचे शरीर फार मोठे आहे.