रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्। प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः
त्या बाणांच्या वर्षावामुळे संतापून, बलाढ्य नीलाने मोठ्या साळाच्या झाडाने प्रहस्ताच्या घोड्यांवर जबरदस्त प्रहार केला.
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः। बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः
मग रागाने भरलेल्या नीलाने त्या दुष्ट प्रहस्ताचे धनुष्य वेगाने तोडले आणि पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जना केली.
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः। प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे
नीलाने धनुष्य तोडल्यानंतर, सेनापती प्रहस्ताने भयंकर गदा उचलली आणि आपल्या रथातून उडी मारली.
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ। स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ
दोन्ही सैन्यांचे प्रमुख, आता एकमेकांचे शत्रू, दोघेही रक्ताने माखलेले, तुटलेल्या दातांच्या दोन हत्तींसारखे समोरासमोर उभे राहिले.
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्। सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ
दोघेही अत्यंत तीक्ष्ण दातांनी एकमेकांना फाडू लागले, सिंह आणि वाघासारखे दिसत आणि तसेच वागत होते.
विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ। काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव
दोन्ही पराक्रमी, विजयी आणि रणभूमीत कधीही मागे न हटणारे, कीर्ती मिळवण्यासाठी उत्सुक होते, जसे वृत्र आणि इंद्र होते.
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः। प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम्
मग प्रहस्ताने संपूर्ण शक्तीने नीलाच्या कपाळावर गदेद्वारे प्रहार केला आणि त्यातून रक्त वाहू लागले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्। प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः
नंतर, रक्ताने माखलेला नील, मोठे झाड उचलून, संतापाने प्रहस्ताच्या छातीवर फेकून मारले.
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्। अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम्
तो अद्भुत प्रहार झाल्यावर, प्रहस्ताने मोठी गदा उचलली आणि बलवान वानर नीलावर जोरात धावून गेला.
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः। ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम्
प्रहस्ता प्रचंड वेगाने आणि संतापाने धावत येताना पाहून, महाकपी नीलाने वाऱ्यासारख्या वेगाने एक मोठी शिळा उचलली.
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः। प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत्
लढाईसाठी तयार असलेल्या, गदाधारी प्रहस्तावर नीलाने ती मोठी शिळा वेगाने त्याच्या डोक्यावर फेकली.
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला। बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा
कपिच्या प्रमुख नीलाने फेकलेली ती मोठी शिळा, प्रहस्ताच्या भयंकर डोक्याचे अनेक तुकडे करून टाकली.
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः। पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः
त्याचे प्राण, तेज, बळ आणि इंद्रिये नष्ट होऊन, प्रहस्ता अचानक जमिनीवर पडला, जणू मुळासकट तोडलेले झाड.
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्। शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा
त्याच्या फोडलेल्या डोक्यातून आणि शरीरातून भरपूर रक्त वाहू लागलं, जणू काही डोंगरातून झरा वाहतो तसं.
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्। राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह
नीलाने प्रहस्तासारखा बलाढ्य आणि अचल असलेला राक्षस मारल्यावर, आनंदी झालेले राक्षस लंकेत परत गेले.
हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसास्ते निरुद्यमाः। रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वमागताः
त्या सेनापतीचा वध झाल्यावर, थकलेले राक्षस राक्षसाधिपतीच्या घरात गेले आणि गप्प बसले.
प्राप्ताः शोकार्णवं तीव्रं विसंज्ञा इव तेऽभवन्
ते सगळे तीव्र शोकाच्या समुद्रात बुडाले आणि जणू भान हरपल्यासारखे झाले.
ततस्तु नीलो विजयी महाबलः प्रशस्यमानः सुकृतेन कर्मणा। समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः
मग विजय मिळवणारा, बलवान नील आपल्या उत्तम कृत्याबद्दल कौतुक मिळवत राम आणि लक्ष्मण यांच्याजवळ गेला आणि तो सेनापती आनंदाने उजळून निघाला.
thumb|एकोनषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकोणसाठावा सर्ग ऐका.
तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले प्लवंगमानामृषभेण युद्धे। भीमायुधं सागरवेगतुल्यं विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम्
राक्षस सैन्याचा रक्षक प्रहस्त युद्धात वानरांच्या श्रेष्ठाने मारल्यावर, समुद्राच्या लाटेसारख्या वेगवान आणि भयंकर शस्त्रांनी सज्ज असलेलं राक्षस राजाचं सैन्य पळून गेलं.
गत्वा तु रक्षोधिपतेः शशंसुः सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्। तच्चापि तेषां वचनं निशम्य रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम
ते राक्षसाधिपतीकडे गेले आणि सेनापती अग्निपुत्राने मारल्याची बातमी दिली. त्यांचं बोलणं ऐकून राक्षसांचा राजा संतापाने भरून गेला.
संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य क्रोधार्दितः शोकपरीतचेताः। उवाच तान् राक्षसयूथमुख्या- निन्द्रो यथा निर्जरयूथमुख्यान्
युद्धात प्रहस्त मारल्याचं ऐकून, राग आणि दुःखाने भरलेला तो राक्षसांचा राजा, अमरांच्या सेनापतींना जसा इंद्र बोलावं तसा, राक्षसांच्या सेनापतींना बोलला.
नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसादनः। सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः
शत्रूला कधीही कमी लेखू नये, कारण ज्याने इंद्राचं सैन्य नष्ट केलं, त्याने माझा सेनापती, त्याचा सारा समूह आणि हत्तीही ठार केले.
सोऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्। स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम्
म्हणून शत्रूंचा नाश आणि विजय मिळवण्यासाठी, मी स्वतः कोणतीही शंका न ठेवता त्या अद्भुत युद्धभूमीवर पुढे जाईन.
अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्। निर्दहिष्यामि बाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः। अद्य संतर्पयिष्यामि पृथिवीं कपिशोणितैः
आज मी त्या वानरांच्या सैन्याला, राम आणि लक्ष्मणासह, जणू वनात आग लागावी तशा ज्वालामय बाणांच्या वर्षावाने जाळून टाकीन; आज मी पृथ्वीला वानरांच्या रक्ताने तृप्त करीन.
स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्। प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः
असं म्हणून, देवेंद्राचा शत्रू अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसणाऱ्या, उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या आणि झळाळत्या रथावर चढला.
स शङ्खभेरीपणवप्रणादै- रास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः । पुण्यैः स्तवैश्चापि सुपूज्यमान- स्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः
तेव्हा त्या राक्षस राजाने, शंख, भेरी, पणवे यांच्या गजरात, जयजयकार, टाळ्या, शिट्या आणि सिंहगर्जना यांच्यात, शुभ स्तोत्रांनी गौरव मिळवत, प्रस्थान केलं.
स शैलजीमूतनिकाशरूपै- र्मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः। बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो भूतैर्वृतो रुद्र इवामरेशः
तो राक्षसांचा प्रमुख राजा, डोंगर आणि मेघासारखी रूपं असलेल्या, मांसभक्षक आणि अग्निसारख्या डोळ्यांनी तेजस्वी असलेल्या भूतांनी वेढलेला, जणू अमरांचा स्वामी रुद्र वेढला गेला तसा तेजस्वी दिसत होता.
ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्। महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श समुद्यतं पादपशैलहस्तम्
मग तो बलाढ्य राजा अचानक नगरातून बाहेर पडला आणि वानरांचं ते भयंकर सैन्य पाहिलं, जे मोठ्या समुद्राच्या मेघासारखी गडगडाट करत होतं आणि झाडं व डोंगर उचलून हातात घेतलं होतं.
तद् राक्षसानीकमतिप्रचण्ड- मालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः। विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठ- मुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः
ते अतिशय भयंकर राक्षसांचं सैन्य पाहून, भुजंगराजासारख्या भुजा असलेला राम, आपल्या सैन्यासह आणि तेजाने उजळलेला, शस्त्रधारी श्रेष्ठ विभीषणाला म्हणाला.