सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते। संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः
ती भूमी रक्ताच्या प्रवाहांनी झाकली गेली होती आणि वसंतात फुललेल्या पळसाच्या फुलांनी झाकलेली आहे असं ती चमकत होती.
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्। शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम्
मृत वीरांचे ढीग, तुटलेली शस्त्रं आणि मोठी झाडं, रक्ताच्या प्रवाहासारखी मोठी लाट, हे सगळं यमाच्या समुद्राकडे वाहत असल्यासारखं दिसत होतं.
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्। भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम्
त्या ठिकाणी यकृत, प्लीहा यांचे मोठे चिखल, विखुरलेली आतडी जणू शेवाळासारखी, तुटलेल्या शरीरांचे अवयव आणि डोकी जणू काठावरची गवतासारखी पसरली होती.
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्। मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम्
त्या जागी गिधाडं, हंस, बगळे आणि चकवे जमत होते, मेद आणि फेस पसरलेला होता, आणि जखमींच्या आक्रोशाने वातावरण भरून गेलं होतं.
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्। नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम्
ती रणभूमी नदीसारखी झाली होती, जी भित्र्यांना पार करता येत नव्हती, जणू ढग गेल्यावर हंस आणि चकवे जिथे वावरतात अशी नदी.
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्। यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः
राक्षस आणि वानरांचे प्रमुख त्या कठीण नदीसारख्या रणभूमीवरून असे गेले, जसे हत्तींच्या कळपाने कमळांच्या परागाने भरलेल्या तळ्यातून वाट काढावी.
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्। ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान्
तेव्हा नीलानं वेगाने पाहिलं की प्रहस्त रथावर उभा राहून बाणांचा मारा करत वानरांना घायाळ करत आहे.
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्। समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः
जसं वारा आकाशात मोठ्या ढगांच्या गटाला उडवून लावतो, तसं युद्धात नील वेगाने धावत येताना प्रहस्त सेनापतीनं पाहिलं.
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे। स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे
सूर्यासारखा तेजस्वी रथ घेऊन, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला प्रहस्त, नीलावर चाल करून आला आणि महायुद्धात धनुष्य ताणलं.
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः। ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः
प्रहस्त सेनापतीनं नीलावर बाण सोडले; ते बाण नीलाला भिडले आणि त्याला भेदून गेले.
महीं जग्मुर्महावेगा रोषिता इव पन्नगाः। नीलः शरैरभिहतो निशितैर्ज्वलनोपमैः
ते प्रचंड वेगाने, जणू रागावलेल्या सर्पांसारखे, खाली जमिनीवर कोसळले. नीलाला जणू ज्वाळेसारख्या तेजस्वी आणि धारदार बाणांनी घायाळ केले.
स तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः। प्रहस्तं ताडयामास वृक्षमुत्पाट्य वीर्यवान्
तो महाकपी नीलाने एक झाड उपटून, अत्यंत भयंकर आणि थेट समोर येणाऱ्या प्रहस्तावर जोरात प्रहार केला.
स तेनाभिहतः क्रुद्धो नर्दन् राक्षसपुंगवः। ववर्ष शरवर्षाणि प्लवंगानां चमूपतौ
त्या प्रहाराने संतापलेला राक्षसांचा सेनापती प्रहस्त मोठ्याने गर्जला आणि वानरांच्या सैन्यावर बाणांचा मारा करू लागला.
तस्य बाणगणानेव राक्षसस्य दुरात्मनः। अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः। यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रमागतम्
त्या दुष्ट राक्षसाच्या बाणांच्या वर्षावाला नील थांबवू शकला नाही, म्हणून डोळे मिटून तो ते बाण सहन करू लागला, जसा एखादा बैल झपाट्याने पडणारा शरद ऋतूतील पाऊस सहन करतो.
एवमेव प्रहस्तस्य शरवर्षान् दुरासदान्। निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे दुरासदान्
अशाच प्रकारे, नीलाने डोळे मिटून, अचानक पडणाऱ्या प्रहस्ताच्या भयंकर बाणांचा वर्षाव सहन केला.
रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्। प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः
त्या बाणांच्या वर्षावामुळे संतापून, बलाढ्य नीलाने मोठ्या साळाच्या झाडाने प्रहस्ताच्या घोड्यांवर जबरदस्त प्रहार केला.
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः। बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः
मग रागाने भरलेल्या नीलाने त्या दुष्ट प्रहस्ताचे धनुष्य वेगाने तोडले आणि पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जना केली.
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः। प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे
नीलाने धनुष्य तोडल्यानंतर, सेनापती प्रहस्ताने भयंकर गदा उचलली आणि आपल्या रथातून उडी मारली.
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ। स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ
दोन्ही सैन्यांचे प्रमुख, आता एकमेकांचे शत्रू, दोघेही रक्ताने माखलेले, तुटलेल्या दातांच्या दोन हत्तींसारखे समोरासमोर उभे राहिले.
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्। सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ
दोघेही अत्यंत तीक्ष्ण दातांनी एकमेकांना फाडू लागले, सिंह आणि वाघासारखे दिसत आणि तसेच वागत होते.
विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ। काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव
दोन्ही पराक्रमी, विजयी आणि रणभूमीत कधीही मागे न हटणारे, कीर्ती मिळवण्यासाठी उत्सुक होते, जसे वृत्र आणि इंद्र होते.
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः। प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम्
मग प्रहस्ताने संपूर्ण शक्तीने नीलाच्या कपाळावर गदेद्वारे प्रहार केला आणि त्यातून रक्त वाहू लागले.
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्। प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः
नंतर, रक्ताने माखलेला नील, मोठे झाड उचलून, संतापाने प्रहस्ताच्या छातीवर फेकून मारले.
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्। अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम्
तो अद्भुत प्रहार झाल्यावर, प्रहस्ताने मोठी गदा उचलली आणि बलवान वानर नीलावर जोरात धावून गेला.
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः। ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम्
प्रहस्ता प्रचंड वेगाने आणि संतापाने धावत येताना पाहून, महाकपी नीलाने वाऱ्यासारख्या वेगाने एक मोठी शिळा उचलली.
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः। प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत्
लढाईसाठी तयार असलेल्या, गदाधारी प्रहस्तावर नीलाने ती मोठी शिळा वेगाने त्याच्या डोक्यावर फेकली.
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला। बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा
कपिच्या प्रमुख नीलाने फेकलेली ती मोठी शिळा, प्रहस्ताच्या भयंकर डोक्याचे अनेक तुकडे करून टाकली.
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः। पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः
त्याचे प्राण, तेज, बळ आणि इंद्रिये नष्ट होऊन, प्रहस्ता अचानक जमिनीवर पडला, जणू मुळासकट तोडलेले झाड.
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्। शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा
त्याच्या फोडलेल्या डोक्यातून आणि शरीरातून भरपूर रक्त वाहू लागलं, जणू काही डोंगरातून झरा वाहतो तसं.
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्। राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह
नीलाने प्रहस्तासारखा बलाढ्य आणि अचल असलेला राक्षस मारल्यावर, आनंदी झालेले राक्षस लंकेत परत गेले.