वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः। विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
रागावलेले वानर आणि राक्षस, शौर्याच्या मार्गावर चालणारे, तोंड वळवून, क्रूरपणे, निर्भयपणे पराक्रमाचे कृत्य करू लागले.
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः। एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः
नरांतक, कुम्भहन, महानाद आणि हे सर्व प्रहस्ताचे मंत्री—यांनी वनात राहणाऱ्या वानरांना ठार केले.
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्। द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम्
ते राक्षस वानरांवर झडप घालत होते, त्यांना मारत होते, तेव्हा द्विविदानं एका मोठ्या डोंगराचं शिखर उचलून नरांतकाला ठार केलं.
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्। राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत्
दुर्मुख नावाचा वानर पुन्हा उठला आणि मोठं झाड उचलून, उंच उभ्या असलेल्या आणि वेगवान हाताने लढणाऱ्या राक्षसावर जोरात प्रहार केला.
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्। पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि
जांबुवंत खूपच संतापला आणि त्यानं एक मोठी खडक उचलून तेजस्वी महानादाच्या छातीवर फेकून दिली.
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्। वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे
मग पराक्रमी कुम्भहणू तिथे ताराच्या जवळ गेला आणि मोठ्या झाडाने त्याला रणांगणात क्षणात संपवलं.
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः। चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम्
त्या कृत्याचा अपमान सहन न झाल्यामुळे प्रहस्त रथावर चढला आणि धनुष्य हातात घेऊन, वनात राहणाऱ्यांचा भयानक संहार करू लागला.
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा। क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्या वेळी दोन्ही सैन्यांमध्ये प्रचंड गोंधळ उडाला, जणू काही असंख्य समुद्र उसळला आणि त्याचा आवाज सर्वत्र घुमू लागला.
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः। अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे
राक्षस युद्धाच्या वेडात मोठ्या बाणांच्या वर्षावाने संतप्त होऊन त्या महायुद्धात वानरांना फारच छळू लागला.
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी। बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता
वानर आणि राक्षस यांच्या मृतदेहांनी पृथ्वीवर भयंकर डोंगरासारखे मोठे ढीग पडले होते.
सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते। संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः
ती भूमी रक्ताच्या प्रवाहांनी झाकली गेली होती आणि वसंतात फुललेल्या पळसाच्या फुलांनी झाकलेली आहे असं ती चमकत होती.
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्। शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम्
मृत वीरांचे ढीग, तुटलेली शस्त्रं आणि मोठी झाडं, रक्ताच्या प्रवाहासारखी मोठी लाट, हे सगळं यमाच्या समुद्राकडे वाहत असल्यासारखं दिसत होतं.
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्। भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम्
त्या ठिकाणी यकृत, प्लीहा यांचे मोठे चिखल, विखुरलेली आतडी जणू शेवाळासारखी, तुटलेल्या शरीरांचे अवयव आणि डोकी जणू काठावरची गवतासारखी पसरली होती.
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्। मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम्
त्या जागी गिधाडं, हंस, बगळे आणि चकवे जमत होते, मेद आणि फेस पसरलेला होता, आणि जखमींच्या आक्रोशाने वातावरण भरून गेलं होतं.
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्। नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम्
ती रणभूमी नदीसारखी झाली होती, जी भित्र्यांना पार करता येत नव्हती, जणू ढग गेल्यावर हंस आणि चकवे जिथे वावरतात अशी नदी.
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्। यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः
राक्षस आणि वानरांचे प्रमुख त्या कठीण नदीसारख्या रणभूमीवरून असे गेले, जसे हत्तींच्या कळपाने कमळांच्या परागाने भरलेल्या तळ्यातून वाट काढावी.
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्। ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान्
तेव्हा नीलानं वेगाने पाहिलं की प्रहस्त रथावर उभा राहून बाणांचा मारा करत वानरांना घायाळ करत आहे.
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्। समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः
जसं वारा आकाशात मोठ्या ढगांच्या गटाला उडवून लावतो, तसं युद्धात नील वेगाने धावत येताना प्रहस्त सेनापतीनं पाहिलं.
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे। स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे
सूर्यासारखा तेजस्वी रथ घेऊन, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला प्रहस्त, नीलावर चाल करून आला आणि महायुद्धात धनुष्य ताणलं.
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः। ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः
प्रहस्त सेनापतीनं नीलावर बाण सोडले; ते बाण नीलाला भिडले आणि त्याला भेदून गेले.
महीं जग्मुर्महावेगा रोषिता इव पन्नगाः। नीलः शरैरभिहतो निशितैर्ज्वलनोपमैः
ते प्रचंड वेगाने, जणू रागावलेल्या सर्पांसारखे, खाली जमिनीवर कोसळले. नीलाला जणू ज्वाळेसारख्या तेजस्वी आणि धारदार बाणांनी घायाळ केले.
स तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः। प्रहस्तं ताडयामास वृक्षमुत्पाट्य वीर्यवान्
तो महाकपी नीलाने एक झाड उपटून, अत्यंत भयंकर आणि थेट समोर येणाऱ्या प्रहस्तावर जोरात प्रहार केला.
स तेनाभिहतः क्रुद्धो नर्दन् राक्षसपुंगवः। ववर्ष शरवर्षाणि प्लवंगानां चमूपतौ
त्या प्रहाराने संतापलेला राक्षसांचा सेनापती प्रहस्त मोठ्याने गर्जला आणि वानरांच्या सैन्यावर बाणांचा मारा करू लागला.
तस्य बाणगणानेव राक्षसस्य दुरात्मनः। अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः। यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रमागतम्
त्या दुष्ट राक्षसाच्या बाणांच्या वर्षावाला नील थांबवू शकला नाही, म्हणून डोळे मिटून तो ते बाण सहन करू लागला, जसा एखादा बैल झपाट्याने पडणारा शरद ऋतूतील पाऊस सहन करतो.
एवमेव प्रहस्तस्य शरवर्षान् दुरासदान्। निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे दुरासदान्
अशाच प्रकारे, नीलाने डोळे मिटून, अचानक पडणाऱ्या प्रहस्ताच्या भयंकर बाणांचा वर्षाव सहन केला.
रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्। प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः
त्या बाणांच्या वर्षावामुळे संतापून, बलाढ्य नीलाने मोठ्या साळाच्या झाडाने प्रहस्ताच्या घोड्यांवर जबरदस्त प्रहार केला.
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः। बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः
मग रागाने भरलेल्या नीलाने त्या दुष्ट प्रहस्ताचे धनुष्य वेगाने तोडले आणि पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जना केली.
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः। प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे
नीलाने धनुष्य तोडल्यानंतर, सेनापती प्रहस्ताने भयंकर गदा उचलली आणि आपल्या रथातून उडी मारली.
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ। स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ
दोन्ही सैन्यांचे प्रमुख, आता एकमेकांचे शत्रू, दोघेही रक्ताने माखलेले, तुटलेल्या दातांच्या दोन हत्तींसारखे समोरासमोर उभे राहिले.
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्। सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ
दोघेही अत्यंत तीक्ष्ण दातांनी एकमेकांना फाडू लागले, सिंह आणि वाघासारखे दिसत आणि तसेच वागत होते.