धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्। प्रगृहीतान्यराजन्त वानरानभिधावताम्
विजयाची इच्छा असलेल्या राक्षसांनी रंगीबेरंगी धनुष्ये उचलली होती, ती चमकत होती, ते वानरांवर झेपावत होते.
जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितांस्तु गिरींस्तथा। शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः
युद्धाची इच्छा असलेल्या वानरांनी फुलांनी बहरलेली झाडे, डोंगर आणि मोठमोठ्या, लांब शिळा उचलल्या.
तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्। बहूनामश्मवृष्टिं च शरवर्षं च वर्षताम्
त्यांच्या एकमेकांना भिडताच, मोठा युद्ध सुरू झाला. अनेक जण दगडांचा आणि बाणांचा वर्षाव करू लागले.
बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरपुङ्गवान्। वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून्
युद्धात अनेक राक्षसांनी अनेक वानरश्रेष्ठांना ठार केले आणि अनेक वानरांनीही अनेक राक्षसांचा नाश केला.
शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः। परिघैराहताः केचित् केचिच्छिन्नाः परश्वधैः
काहींना शूलांनी चिरडले, काहींना मोठ्या शस्त्रांनी ठार केले; काहींना लोखंडी सळईने मारले, तर काहींना कुऱ्हाडीने तुकडे केले.
निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले। विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंधानसाधिताः
काही श्वासही घेऊ न शकल्याने जमिनीवर पडले होते; काहींच्या छातीत बाण घुसल्याने हृदय फाटले होते.
केचिद् द्विधा कृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि। वानरा राक्षसैः शूरैः पार्श्वतश्च विदारिताः
काहींना तलवारीने दोन तुकडे केले गेले, ते तडफडत जमिनीवर पडले; शूर राक्षसांनी वानरांना दोन्ही बाजूंनी फाडले.
वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले
आणि संतप्त वानरांनीही सर्व बाजूंनी राक्षसांच्या सैन्याला झाडे आणि डोंगरशिखरे फेकून जमिनीवर चिरडले.
वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्। वमन् शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणाः
वज्रासारख्या हातांनी आणि मुठीने जबरदस्त मार खाल्ल्याने काहींच्या तोंडातून रक्त वाहू लागले, त्यांच्या दहा डोळ्यांचे तुकडे झाले.
आर्तस्वनं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्। बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसामपि
वानर आणि राक्षस यांच्या वेदनांनी आणि सिंहासारख्या गर्जनांनी मोठा गोंगाट झाला.
वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः। विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
रागावलेले वानर आणि राक्षस, शौर्याच्या मार्गावर चालणारे, तोंड वळवून, क्रूरपणे, निर्भयपणे पराक्रमाचे कृत्य करू लागले.
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः। एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः
नरांतक, कुम्भहन, महानाद आणि हे सर्व प्रहस्ताचे मंत्री—यांनी वनात राहणाऱ्या वानरांना ठार केले.
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्। द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम्
ते राक्षस वानरांवर झडप घालत होते, त्यांना मारत होते, तेव्हा द्विविदानं एका मोठ्या डोंगराचं शिखर उचलून नरांतकाला ठार केलं.
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्। राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत्
दुर्मुख नावाचा वानर पुन्हा उठला आणि मोठं झाड उचलून, उंच उभ्या असलेल्या आणि वेगवान हाताने लढणाऱ्या राक्षसावर जोरात प्रहार केला.
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्। पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि
जांबुवंत खूपच संतापला आणि त्यानं एक मोठी खडक उचलून तेजस्वी महानादाच्या छातीवर फेकून दिली.
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्। वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे
मग पराक्रमी कुम्भहणू तिथे ताराच्या जवळ गेला आणि मोठ्या झाडाने त्याला रणांगणात क्षणात संपवलं.
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः। चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम्
त्या कृत्याचा अपमान सहन न झाल्यामुळे प्रहस्त रथावर चढला आणि धनुष्य हातात घेऊन, वनात राहणाऱ्यांचा भयानक संहार करू लागला.
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा। क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्या वेळी दोन्ही सैन्यांमध्ये प्रचंड गोंधळ उडाला, जणू काही असंख्य समुद्र उसळला आणि त्याचा आवाज सर्वत्र घुमू लागला.
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः। अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे
राक्षस युद्धाच्या वेडात मोठ्या बाणांच्या वर्षावाने संतप्त होऊन त्या महायुद्धात वानरांना फारच छळू लागला.
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी। बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता
वानर आणि राक्षस यांच्या मृतदेहांनी पृथ्वीवर भयंकर डोंगरासारखे मोठे ढीग पडले होते.
सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते। संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः
ती भूमी रक्ताच्या प्रवाहांनी झाकली गेली होती आणि वसंतात फुललेल्या पळसाच्या फुलांनी झाकलेली आहे असं ती चमकत होती.
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्। शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम्
मृत वीरांचे ढीग, तुटलेली शस्त्रं आणि मोठी झाडं, रक्ताच्या प्रवाहासारखी मोठी लाट, हे सगळं यमाच्या समुद्राकडे वाहत असल्यासारखं दिसत होतं.
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्। भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम्
त्या ठिकाणी यकृत, प्लीहा यांचे मोठे चिखल, विखुरलेली आतडी जणू शेवाळासारखी, तुटलेल्या शरीरांचे अवयव आणि डोकी जणू काठावरची गवतासारखी पसरली होती.
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्। मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम्
त्या जागी गिधाडं, हंस, बगळे आणि चकवे जमत होते, मेद आणि फेस पसरलेला होता, आणि जखमींच्या आक्रोशाने वातावरण भरून गेलं होतं.
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्। नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम्
ती रणभूमी नदीसारखी झाली होती, जी भित्र्यांना पार करता येत नव्हती, जणू ढग गेल्यावर हंस आणि चकवे जिथे वावरतात अशी नदी.
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्। यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः
राक्षस आणि वानरांचे प्रमुख त्या कठीण नदीसारख्या रणभूमीवरून असे गेले, जसे हत्तींच्या कळपाने कमळांच्या परागाने भरलेल्या तळ्यातून वाट काढावी.
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्। ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान्
तेव्हा नीलानं वेगाने पाहिलं की प्रहस्त रथावर उभा राहून बाणांचा मारा करत वानरांना घायाळ करत आहे.
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्। समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः
जसं वारा आकाशात मोठ्या ढगांच्या गटाला उडवून लावतो, तसं युद्धात नील वेगाने धावत येताना प्रहस्त सेनापतीनं पाहिलं.
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे। स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे
सूर्यासारखा तेजस्वी रथ घेऊन, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला प्रहस्त, नीलावर चाल करून आला आणि महायुद्धात धनुष्य ताणलं.
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः। ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः
प्रहस्त सेनापतीनं नीलावर बाण सोडले; ते बाण नीलाला भिडले आणि त्याला भेदून गेले.