वेगितानां समर्थानामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्। परस्परं चाह्वयतां निनादः श्रूयते महान्
वेगवान आणि सामर्थ्यवान, एकमेकांचा नाश करण्यास उत्सुक असलेल्या त्या वीरांचा मोठा गजर ऐकू येत होता, ते एकमेकांना आव्हान देत होते.
ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनी- मभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः। विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूं यथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम्
मग दुष्टवृत्तीचा प्रहस्त विजयासाठी वानरराजाच्या सैन्यावर चालून गेला; वाढत्या वेगाने धावणाऱ्या त्या सैन्यात तो शलभ जसा ज्वालामध्ये जातो तसा, स्वतःच्या नाशासाठी शिरला.
thumb|अष्टपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील अठ्ठावन्नावा सर्ग.
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं दृष्ट्वा रणकृतोद्यमम्। उवाच सस्मितं रामो विभीषणमरिंदमः
मग युद्धासाठी सज्ज झालेला प्रहस्त निघताना पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा राम हसत विभीषणाला म्हणाला.
क एष सुमहाकायो बलेन महता वृतः। आगच्छति महावेगः किंरूपबलपौरुषः
हा कोण आहे, ज्याचे शरीर इतके मोठे आहे, ज्याच्याभोवती मोठी सेना आहे, आणि जो प्रचंड वेगाने पुढे येतोय? त्याचे रूप, बळ आणि शौर्य कसे आहे?
आचक्ष्व मे महाबाहो वीर्यवन्तं निशाचरम्। राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः
हे महाबाहो, मला सांग, हा सामर्थ्यशाली निशाचर कोण आहे? राघवाचे हे शब्द ऐकून विभीषण उत्तर देतो—
एष सेनापतिस्तस्य प्रहस्तो नाम राक्षसः। लङ्कायां राक्षसेन्द्रस्य त्रिभागबलसंवृतः। वीर्यवानस्त्रविच्छूरः सुप्रख्यातपराक्रमः
हा त्याचा सेनापती आहे, प्रहस्त नावाचा राक्षस. लंकेत राक्षसांचा राजा ज्याच्याकडे आहे, त्याच्या बळाचा तिसरा भाग याच्याकडे आहे. हा अत्यंत बलवान, शस्त्रविद्येत निपुण आणि पराक्रमाने प्रसिद्ध आहे.
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम्। गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैरभिसंवृतम्
मग प्रहस्त, भयंकर आणि प्रचंड पराक्रमी, मोठ्या आवाजात गर्जत, मोठ्या शरीराचा आणि राक्षसांनी वेढलेला, बाहेर पडला.
ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम्। अभिसंजातघोषाणां प्रहस्तमभिगर्जताम्
तेव्हा बलवान वानरांची मोठी सेना, ज्यांच्या गर्जना आसमंतात घुमत होत्या, प्रहस्ताला गर्जत पुढे येताना पाहिली.
खड्गशक्त्यृष्टिशूलाश्च बाणानि मुसलानि च। गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः
राक्षसांकडे तलवारी, भाले, शूल, बाण, गदा, मुसळ, लोखंडी सळई, भिन्न प्रकारची कुऱ्हाडी आणि इतर अनेक शस्त्रे होती.
धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्। प्रगृहीतान्यराजन्त वानरानभिधावताम्
विजयाची इच्छा असलेल्या राक्षसांनी रंगीबेरंगी धनुष्ये उचलली होती, ती चमकत होती, ते वानरांवर झेपावत होते.
जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितांस्तु गिरींस्तथा। शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः
युद्धाची इच्छा असलेल्या वानरांनी फुलांनी बहरलेली झाडे, डोंगर आणि मोठमोठ्या, लांब शिळा उचलल्या.
तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्। बहूनामश्मवृष्टिं च शरवर्षं च वर्षताम्
त्यांच्या एकमेकांना भिडताच, मोठा युद्ध सुरू झाला. अनेक जण दगडांचा आणि बाणांचा वर्षाव करू लागले.
बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरपुङ्गवान्। वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून्
युद्धात अनेक राक्षसांनी अनेक वानरश्रेष्ठांना ठार केले आणि अनेक वानरांनीही अनेक राक्षसांचा नाश केला.
शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः। परिघैराहताः केचित् केचिच्छिन्नाः परश्वधैः
काहींना शूलांनी चिरडले, काहींना मोठ्या शस्त्रांनी ठार केले; काहींना लोखंडी सळईने मारले, तर काहींना कुऱ्हाडीने तुकडे केले.
निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले। विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंधानसाधिताः
काही श्वासही घेऊ न शकल्याने जमिनीवर पडले होते; काहींच्या छातीत बाण घुसल्याने हृदय फाटले होते.
केचिद् द्विधा कृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि। वानरा राक्षसैः शूरैः पार्श्वतश्च विदारिताः
काहींना तलवारीने दोन तुकडे केले गेले, ते तडफडत जमिनीवर पडले; शूर राक्षसांनी वानरांना दोन्ही बाजूंनी फाडले.
वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले
आणि संतप्त वानरांनीही सर्व बाजूंनी राक्षसांच्या सैन्याला झाडे आणि डोंगरशिखरे फेकून जमिनीवर चिरडले.
वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्। वमन् शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणाः
वज्रासारख्या हातांनी आणि मुठीने जबरदस्त मार खाल्ल्याने काहींच्या तोंडातून रक्त वाहू लागले, त्यांच्या दहा डोळ्यांचे तुकडे झाले.
आर्तस्वनं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्। बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसामपि
वानर आणि राक्षस यांच्या वेदनांनी आणि सिंहासारख्या गर्जनांनी मोठा गोंगाट झाला.
वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः। विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
रागावलेले वानर आणि राक्षस, शौर्याच्या मार्गावर चालणारे, तोंड वळवून, क्रूरपणे, निर्भयपणे पराक्रमाचे कृत्य करू लागले.
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः। एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः
नरांतक, कुम्भहन, महानाद आणि हे सर्व प्रहस्ताचे मंत्री—यांनी वनात राहणाऱ्या वानरांना ठार केले.
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्। द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम्
ते राक्षस वानरांवर झडप घालत होते, त्यांना मारत होते, तेव्हा द्विविदानं एका मोठ्या डोंगराचं शिखर उचलून नरांतकाला ठार केलं.
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्। राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत्
दुर्मुख नावाचा वानर पुन्हा उठला आणि मोठं झाड उचलून, उंच उभ्या असलेल्या आणि वेगवान हाताने लढणाऱ्या राक्षसावर जोरात प्रहार केला.
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्। पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि
जांबुवंत खूपच संतापला आणि त्यानं एक मोठी खडक उचलून तेजस्वी महानादाच्या छातीवर फेकून दिली.
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्। वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे
मग पराक्रमी कुम्भहणू तिथे ताराच्या जवळ गेला आणि मोठ्या झाडाने त्याला रणांगणात क्षणात संपवलं.
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः। चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम्
त्या कृत्याचा अपमान सहन न झाल्यामुळे प्रहस्त रथावर चढला आणि धनुष्य हातात घेऊन, वनात राहणाऱ्यांचा भयानक संहार करू लागला.
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा। क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्या वेळी दोन्ही सैन्यांमध्ये प्रचंड गोंधळ उडाला, जणू काही असंख्य समुद्र उसळला आणि त्याचा आवाज सर्वत्र घुमू लागला.
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः। अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे
राक्षस युद्धाच्या वेडात मोठ्या बाणांच्या वर्षावाने संतप्त होऊन त्या महायुद्धात वानरांना फारच छळू लागला.
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी। बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता
वानर आणि राक्षस यांच्या मृतदेहांनी पृथ्वीवर भयंकर डोंगरासारखे मोठे ढीग पडले होते.