रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः। उवाचात्महितं काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्
ती नगरी वेढलेली आहे हे पाहून राक्षसांचा राजा रावण युद्धात निपुण असलेल्या प्रहस्ताला योग्य वेळी स्वतःच्या हिताचे बोलला.
पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य ह। नान्ययुद्धात् प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद
नगर अचानक वेढले गेले आणि संकटात सापडले असताना, युद्धाशिवाय सुटका नाही असे मला वाटते, हे युद्धकुशल प्रहस्ता.
अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम। इन्द्रजिद् वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम्
मी, किंवा कुम्भकर्ण, किंवा तू माझा सेनापती, किंवा इंद्रजित, किंवा निकुंभ — आपल्यापैकी कुणीतरी हे मोठे ओझे उचललेच पाहिजे.
स त्वं बलमतः शीघ्रमादाय परिगृह्य च। विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः
म्हणून तू लवकर सैन्य गोळा कर आणि तयार करून, ज्या ठिकाणी सर्व वानर आहेत तिथे विजयासाठी निघ.
निर्याणादेव तूर्णं च चलिता हरिवाहिनी। नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति
तू बाहेर पडताच, राक्षस राजांची गर्जना ऐकून वानरांची सेना पटकन पळून जाईल.
चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः। न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः
वानर चंचल, उद्धट आणि अस्थिर मनाचे आहेत; सिंहाच्या गर्जनेसमोर जसे हत्ती टिकत नाहीत, तसेच ते तुझ्या गर्जनेला तोंड देऊ शकणार नाहीत.
विद्रुते च बले तस्मिन् रामः सौमित्रिणा सह। अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्त वशमेष्यति
त्या सैन्याने पळ काढताच, राम आणि लक्ष्मण दोघेही असहाय्य आणि आधाराविना राहतील, प्रहस्ता, आणि ते तुझ्या ताब्यात येतील.
आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता। प्रतिलोमानुलोमं वा यत् तु नो मन्यसे हितम्
आपत्तीच्या वेळी काय योग्य आहे हे नक्की सांगता येत नाही; इथे काहीही निश्चित नाही. तुला जे आपल्या हिताचं वाटतं, ते मग ते उलट असो किंवा पटणारे असो, स्पष्टपणे सांग.
रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः। राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना
रावणाने असं म्हटल्यावर, प्रहस्त हा सैन्याचा सेनापती, राक्षसांचा राजा रावणाला अगदी उशना जसा असुरराजाला बोलला तसा बोलला.
राजन् मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः। विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम्
राजा, आम्ही कुशल मंत्र्यांसोबत आधीच विचारविनिमय केला आहे आणि एकमेकांचे मत ऐकून चर्चा देखील झाली आहे.
प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया। अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेव तथैव नः
माझ्या मते, सीतेला परत देणं हेच आपल्यासाठी उत्तम आहे; जर ती परत दिली नाही, तर मग आपल्याला युद्ध अटळ आहे.
सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया। सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां हितं तव
तू नेहमी मला दान, मान आणि योग्य वेळी विविध प्रकारच्या समजुती देऊन सन्मान दिलास; मग तुझ्या भल्यासाठी मी काय करणार नाही?
नहि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि च। त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि
माझं जीवन, मुलं, पत्नी आणि संपत्ती हे माझ्यासाठी जपायचं नाही; तुझ्यासाठी मी युद्धात जीव देण्यास तयार आहे, हे तू पाहा.
एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः। उवाचेदं बलाध्यक्षान् प्रहस्तः पुरतः स्थितान्
असं म्हणून प्रहस्त सेनापतीने आपल्या स्वामी रावणाला सांगितलं आणि मग समोर उभ्या असलेल्या सैन्याधिकाऱ्यांना संबोधलं.
समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महाबलम्। मद्बाणानां तु वेगेन हतानां च रणाजिरे
माझ्यासाठी लवकरात लवकर राक्षसांची बलाढ्य फौज एकत्र करा, ज्यात मदाने उन्मत्त आणि रणांगणात पडलेले दोन्ही असतील.
अद्य तृप्यन्तु मांसादाः पक्षिणः काननौकसाम्। तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षा महाबलाः
आज वनात राहणाऱ्यांचे मांस खाणारे पक्षी तृप्त होऊ देत; हे वचन ऐकून ते बलाढ्य सैन्याधिकारी—
बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन् राक्षसमन्दिरे। सा बभूव मुहूर्तेन भीमैर्नानाविधायुधैः
त्यांनी त्या राक्षसांच्या राजवाड्यात सैन्याची मांडणी केली; क्षणातच तिथे विविध शस्त्रांनी सज्ज, भीषण योद्धे भरले.
लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला। हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम्
लंकाही त्या राक्षसवीरांनी, जणू हत्तींच्या झुंडीने, गजबजून गेली; त्यांनी अग्निला होम केला आणि ब्राह्मणांना वंदन केलं.
आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर्मारुतो ववौ। स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः
साजूक तुपाचा सुगंध घेऊन मंद वारा वाहू लागला; आणि विविध प्रकारच्या, मंत्र न घातलेल्या फुलमाळा त्यांनी घेतल्या.
संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन् राक्षसास्तदा। सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः
तेव्हा राक्षस युद्धासाठी सज्ज, आनंदित, धनुष्य घेऊन आणि कवच घालून, वेगाने पुढे झेपावले.
रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं पर्यवारयन्। अथामन्त्र्य तु राजानं भेरीमाहत्य भैरवाम्
राजा रावणाला पाहून, त्यांनी प्रहस्ताला वेढा घातला; मग राजाला अभिवादन करून, भीषण भेरी वाजवली.
आरुरोह रथं युक्तः प्रहस्तः सज्जकल्पितम्। हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतं सुसंयतम्
पूर्ण सज्ज आणि तयार असलेला प्रहस्त, वेगवान घोड्यांनी ओढलेली, उत्तम सारथ्य असलेली आणि मजबूत बांधलेली रथावर चढला.
महाजलदनिर्घोषं साक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम्। उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम्
तो रथ मोठ्या मेघासारखा गडगडणारा, सूर्य-चंद्रासारखा तेजस्वी, सर्पध्वज असलेला, सुवर्ण कवच आणि स्वतःच्या ध्वजाने शोभणारा होता.
सुवर्णजालसंयुक्तं प्रहसन्तमिव श्रिया। ततस्तं रथमास्थाय रावणार्पितशासनः
तो रथ सुवर्ण जाळ्यांनी सजवलेला, श्रीमंतीने जणू हसणारा भासत होता; मग रावणाच्या आज्ञेने प्रहस्त त्या रथावर चढला.
लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः। ततो दुन्दुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः। वादित्राणां च निनदः पूरयन्निव मेदिनीम्
तो मोठ्या सैन्याने वेढलेला, लंकेहून वेगाने बाहेर पडला; मग नगाऱ्यांचा गडगडाट, जणू मेघांचा गडगडाट, आणि वाद्यांचा आवाज साऱ्या भूमीत भरून गेला.
शुश्रुवे शङ्खशब्दश्च प्रयाते वाहिनीपतौ। निनदन्तः स्वरान् घोरान् राक्षसा जग्मुरग्रतः
जेव्हा सेनापती निघाला, तेव्हा शंखांचा आवाज ऐकू आला; राक्षस भीषण गर्जना करत पुढे चालले.
भीमरूपा महाकायाः प्रहस्तस्य पुरःसराः। नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः। प्रहस्तसचिवा ह्येते निर्ययुः परिवार्य तम्
भीतीदायक रूपाचे आणि मोठ्या देहाचे, प्रहस्ताचे मुख्य योद्धे—नरांतक, कुम्भहनु, महानाद आणि समुन्नत—हे त्याचे सल्लागार त्याला वेढून निघाले.
व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात् स निर्ययौ। गजयूथनिकाशेन बलेन महता वृतः
सुस्थित आणि भयंकर अशा मांडणीने, तो पूर्व दरवाजातून बाहेर पडला, आणि हत्तींच्या कळपासारख्या मोठ्या सैन्याने वेढलेला होता.
सागरप्रतिमौघेन वृतस्तेन बलेन सः। प्रहस्तो निर्ययौ क्रुद्धः कालान्तकयमोपमः
त्या सैन्याने वेढलेला, समुद्रासारखा उसळणारा, रागावलेला प्रहस्त काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा बाहेर पडला.
तस्य निर्याणघोषेण राक्षसानां च नर्दताम्। लङ्कायां सर्वभूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्याच्या प्रस्थानाचा आवाज आणि राक्षसांच्या गर्जना यामुळे लंकेतल्या सर्व जीवांनी विचित्र स्वरात आक्रोश केला.