ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः। भयाच्छ्रमजलैरङ्गैः प्रस्रवद्भिर्विदुद्रुवुः
त्यांचे केस विस्कटलेले होते, मन गोंधळलेले, गर्व मोडलेला आणि ते हरलेले होते. भीती आणि दमल्यामुळे त्यांच्या अंगातून घाम वाहत होता आणि ते पळून गेले.
अन्योन्यं ये प्रमथ्नन्तो विविशुर्नगरं भयात्। पृष्ठतस्ते तु सम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः
एकमेकांना धडकत, घाबरून ते सर्व नगरात शिरले. मागे वळून पुन्हा पुन्हा पाहात, ते पूर्णपणे गोंधळलेले होते.
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः। समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन्
ते बलाढ्य राक्षस लंकेत शिरताच, सर्व वानर एकत्र आले आणि हनुमंताचे मोठ्या आदराने स्वागत केले.
सोऽपि प्रवृद्धस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत्। हनूमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हमनुकूलतः
सत्त्वगुणी हनुमंतानेही सर्व वानरांना योग्य त्या प्रकारे आणि आपुलकीने सन्मान दिला.
विनेदुश्च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः। चकृषुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान्
जिंकलेल्या वानरांनी पूर्ण ताकदीने आनंदाने आरोळ्या दिल्या आणि पुन्हा एकदा त्यांनी तिथल्या राक्षसांकडे जिवंतच आहेत अशा नजरेने पाहिले.
स वीरशोभामभजन्महाकपिः समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः। महासुरं भीमममित्रनाशनं विष्णुर्यथैवोरुबलं चमूमुखे
महाकपी मारुतीने राक्षसांचा संहार करून वीरतेचा तेज मिळवला. जसा भगवान विष्णू रणभूमीत बलाढ्य, भयंकर असुराचा नाश करून शौर्याने उजळतो, तसा तो शोभला.
अपूजयन् देवगणास्तदाकपिं स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः। तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा विभीषणश्चैव महाबलस्तदा
त्या वेळी देवांचा समूह, राम, अतिबलवान लक्ष्मण, सुग्रीव आणि इतर वानर, तसेच महाबली विभीषण यांनी त्या वानराचा सन्मान केला.
thumb|सप्तपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या युद्धकांडातील सत्तावन्नावा सर्ग ऐका.
अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः। किंचिद् दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षत
अकंपनाचा वध ऐकून राक्षसांचा राजा रावण संतापला आणि त्याचे तोंड थोडेसे उतरले. त्याने आपल्या मंत्र्यांकडे पाहिले.
स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च। ततस्तु रावणः पूर्वदिवसे राक्षसाधिपः। पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान् गुल्मानवेक्षितुम्
थोडा वेळ विचार करून आणि मंत्र्यांशी चर्चा करून, मग राक्षसांचा अधिपती रावण पहाटे लंकेच्या सर्व तुकड्यांची पाहणी करण्यासाठी नगरात फिरला.
तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम्। ददर्श नगरीं राजा पताकाध्वजमालिनीम्
राजाने पाहिले की, ती नगरी राक्षसांच्या सैन्याने राखलेली आहे, अनेक तुकड्यांनी वेढलेली आहे आणि ध्वजांनी व पताकांनी सजलेली आहे.
रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः। उवाचात्महितं काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्
ती नगरी वेढलेली आहे हे पाहून राक्षसांचा राजा रावण युद्धात निपुण असलेल्या प्रहस्ताला योग्य वेळी स्वतःच्या हिताचे बोलला.
पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य ह। नान्ययुद्धात् प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद
नगर अचानक वेढले गेले आणि संकटात सापडले असताना, युद्धाशिवाय सुटका नाही असे मला वाटते, हे युद्धकुशल प्रहस्ता.
अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम। इन्द्रजिद् वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम्
मी, किंवा कुम्भकर्ण, किंवा तू माझा सेनापती, किंवा इंद्रजित, किंवा निकुंभ — आपल्यापैकी कुणीतरी हे मोठे ओझे उचललेच पाहिजे.
स त्वं बलमतः शीघ्रमादाय परिगृह्य च। विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः
म्हणून तू लवकर सैन्य गोळा कर आणि तयार करून, ज्या ठिकाणी सर्व वानर आहेत तिथे विजयासाठी निघ.
निर्याणादेव तूर्णं च चलिता हरिवाहिनी। नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति
तू बाहेर पडताच, राक्षस राजांची गर्जना ऐकून वानरांची सेना पटकन पळून जाईल.
चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः। न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः
वानर चंचल, उद्धट आणि अस्थिर मनाचे आहेत; सिंहाच्या गर्जनेसमोर जसे हत्ती टिकत नाहीत, तसेच ते तुझ्या गर्जनेला तोंड देऊ शकणार नाहीत.
विद्रुते च बले तस्मिन् रामः सौमित्रिणा सह। अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्त वशमेष्यति
त्या सैन्याने पळ काढताच, राम आणि लक्ष्मण दोघेही असहाय्य आणि आधाराविना राहतील, प्रहस्ता, आणि ते तुझ्या ताब्यात येतील.
आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता। प्रतिलोमानुलोमं वा यत् तु नो मन्यसे हितम्
आपत्तीच्या वेळी काय योग्य आहे हे नक्की सांगता येत नाही; इथे काहीही निश्चित नाही. तुला जे आपल्या हिताचं वाटतं, ते मग ते उलट असो किंवा पटणारे असो, स्पष्टपणे सांग.
रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः। राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना
रावणाने असं म्हटल्यावर, प्रहस्त हा सैन्याचा सेनापती, राक्षसांचा राजा रावणाला अगदी उशना जसा असुरराजाला बोलला तसा बोलला.
राजन् मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः। विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम्
राजा, आम्ही कुशल मंत्र्यांसोबत आधीच विचारविनिमय केला आहे आणि एकमेकांचे मत ऐकून चर्चा देखील झाली आहे.
प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया। अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेव तथैव नः
माझ्या मते, सीतेला परत देणं हेच आपल्यासाठी उत्तम आहे; जर ती परत दिली नाही, तर मग आपल्याला युद्ध अटळ आहे.
सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया। सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां हितं तव
तू नेहमी मला दान, मान आणि योग्य वेळी विविध प्रकारच्या समजुती देऊन सन्मान दिलास; मग तुझ्या भल्यासाठी मी काय करणार नाही?
नहि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि च। त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि
माझं जीवन, मुलं, पत्नी आणि संपत्ती हे माझ्यासाठी जपायचं नाही; तुझ्यासाठी मी युद्धात जीव देण्यास तयार आहे, हे तू पाहा.
एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः। उवाचेदं बलाध्यक्षान् प्रहस्तः पुरतः स्थितान्
असं म्हणून प्रहस्त सेनापतीने आपल्या स्वामी रावणाला सांगितलं आणि मग समोर उभ्या असलेल्या सैन्याधिकाऱ्यांना संबोधलं.
समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महाबलम्। मद्बाणानां तु वेगेन हतानां च रणाजिरे
माझ्यासाठी लवकरात लवकर राक्षसांची बलाढ्य फौज एकत्र करा, ज्यात मदाने उन्मत्त आणि रणांगणात पडलेले दोन्ही असतील.
अद्य तृप्यन्तु मांसादाः पक्षिणः काननौकसाम्। तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षा महाबलाः
आज वनात राहणाऱ्यांचे मांस खाणारे पक्षी तृप्त होऊ देत; हे वचन ऐकून ते बलाढ्य सैन्याधिकारी—
बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन् राक्षसमन्दिरे। सा बभूव मुहूर्तेन भीमैर्नानाविधायुधैः
त्यांनी त्या राक्षसांच्या राजवाड्यात सैन्याची मांडणी केली; क्षणातच तिथे विविध शस्त्रांनी सज्ज, भीषण योद्धे भरले.
लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला। हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम्
लंकाही त्या राक्षसवीरांनी, जणू हत्तींच्या झुंडीने, गजबजून गेली; त्यांनी अग्निला होम केला आणि ब्राह्मणांना वंदन केलं.
आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर्मारुतो ववौ। स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः
साजूक तुपाचा सुगंध घेऊन मंद वारा वाहू लागला; आणि विविध प्रकारच्या, मंत्र न घातलेल्या फुलमाळा त्यांनी घेतल्या.