गजांश्च सगजारोहान् सरथान् रथिनस्तथा। जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश्च पदातिगान्
बुद्धिमान आणि बलवान हनुमानाने हत्ती आणि त्यांचे स्वार, रथांसह रथी, तसेच राक्षस पायदळ सगळ्यांना ठार केले.
तमन्तकमिव क्रुद्धं सद्रुमं प्राणहारिणम्। हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः
रागाने पेटलेला, झाड हातात घेऊन जीव घेणारा आणि मृत्यूसारखा धडका देणारा हनुमान पाहून राक्षस घाबरून पळाले.
तमापतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम्। ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्षोभ च ननाद च
अकंपन वीर राक्षसाने, राक्षसांना भयप्रद असा संतप्त हनुमान धावत येताना पाहिला आणि तो हादरला, मोठ्याने गर्जना केली.
स चतुर्दशभिर्बाणैर्निशितैर्देहदारणैः। निर्बिभेद महावीर्यं हनूमन्तमकम्पनः
मग अकंपनाने, देह छेदणारे चौदा तीक्ष्ण बाण मारून, बलवान हनुमानाचा वेध घेतला.
स तथा विप्रकीर्णस्तु नाराचैः शितशक्तिभिः। हनूमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान्
त्या टोकदार आणि काटेरी बाणांनी विखुरलेला हनुमान, झाडांनी भरलेल्या डोंगरासारखा भासत होता.
विरराज महावीर्यो महाकायो महाबलः। पुष्पिताशोकसंकाशो विधूम इव पावकः
तो महाबली, विशाल देहाचा आणि बलशाली हनुमान फुललेल्या अशोकासारखा किंवा धूर नसलेल्या अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम्। शिरस्याभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम्
मग त्याने दुसरं झाड उपटून, जबरदस्त वेगाने ते घेऊन, राक्षसाधिपती अकंपनाच्या डोक्यावर जोरात मारलं.
स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना। राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात च ममार च
महात्मा हनुमानाने रागाने फेकलेल्या त्या झाडाने लागून, वानरराजाने त्या राक्षसाला खाली पाडलं आणि तो तिथेच मेला.
तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम्। व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः
अकंपन राक्षसाधिपती भूमीवर पडलेला मृत पाहून, सगळे राक्षस घाबरले, जणू भूकंपात झाडं हलतात तसं.
त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः। लङ्कामभिययुस्त्रासाद् वानरैस्तैरभिद्रुताः
सगळे पराभूत राक्षस आपली शस्त्रं टाकून, वानरांनी पाठलाग केल्यामुळे घाबरून लंकेकडे पळाले.
ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः। भयाच्छ्रमजलैरङ्गैः प्रस्रवद्भिर्विदुद्रुवुः
त्यांचे केस विस्कटलेले होते, मन गोंधळलेले, गर्व मोडलेला आणि ते हरलेले होते. भीती आणि दमल्यामुळे त्यांच्या अंगातून घाम वाहत होता आणि ते पळून गेले.
अन्योन्यं ये प्रमथ्नन्तो विविशुर्नगरं भयात्। पृष्ठतस्ते तु सम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः
एकमेकांना धडकत, घाबरून ते सर्व नगरात शिरले. मागे वळून पुन्हा पुन्हा पाहात, ते पूर्णपणे गोंधळलेले होते.
तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः। समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन्
ते बलाढ्य राक्षस लंकेत शिरताच, सर्व वानर एकत्र आले आणि हनुमंताचे मोठ्या आदराने स्वागत केले.
सोऽपि प्रवृद्धस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत्। हनूमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हमनुकूलतः
सत्त्वगुणी हनुमंतानेही सर्व वानरांना योग्य त्या प्रकारे आणि आपुलकीने सन्मान दिला.
विनेदुश्च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः। चकृषुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान्
जिंकलेल्या वानरांनी पूर्ण ताकदीने आनंदाने आरोळ्या दिल्या आणि पुन्हा एकदा त्यांनी तिथल्या राक्षसांकडे जिवंतच आहेत अशा नजरेने पाहिले.
स वीरशोभामभजन्महाकपिः समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः। महासुरं भीमममित्रनाशनं विष्णुर्यथैवोरुबलं चमूमुखे
महाकपी मारुतीने राक्षसांचा संहार करून वीरतेचा तेज मिळवला. जसा भगवान विष्णू रणभूमीत बलाढ्य, भयंकर असुराचा नाश करून शौर्याने उजळतो, तसा तो शोभला.
अपूजयन् देवगणास्तदाकपिं स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः। तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा विभीषणश्चैव महाबलस्तदा
त्या वेळी देवांचा समूह, राम, अतिबलवान लक्ष्मण, सुग्रीव आणि इतर वानर, तसेच महाबली विभीषण यांनी त्या वानराचा सन्मान केला.
thumb|सप्तपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीवाल्मीकि रामायणाच्या युद्धकांडातील सत्तावन्नावा सर्ग ऐका.
अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः। किंचिद् दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षत
अकंपनाचा वध ऐकून राक्षसांचा राजा रावण संतापला आणि त्याचे तोंड थोडेसे उतरले. त्याने आपल्या मंत्र्यांकडे पाहिले.
स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च। ततस्तु रावणः पूर्वदिवसे राक्षसाधिपः। पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान् गुल्मानवेक्षितुम्
थोडा वेळ विचार करून आणि मंत्र्यांशी चर्चा करून, मग राक्षसांचा अधिपती रावण पहाटे लंकेच्या सर्व तुकड्यांची पाहणी करण्यासाठी नगरात फिरला.
तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम्। ददर्श नगरीं राजा पताकाध्वजमालिनीम्
राजाने पाहिले की, ती नगरी राक्षसांच्या सैन्याने राखलेली आहे, अनेक तुकड्यांनी वेढलेली आहे आणि ध्वजांनी व पताकांनी सजलेली आहे.
रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः। उवाचात्महितं काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्
ती नगरी वेढलेली आहे हे पाहून राक्षसांचा राजा रावण युद्धात निपुण असलेल्या प्रहस्ताला योग्य वेळी स्वतःच्या हिताचे बोलला.
पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य ह। नान्ययुद्धात् प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद
नगर अचानक वेढले गेले आणि संकटात सापडले असताना, युद्धाशिवाय सुटका नाही असे मला वाटते, हे युद्धकुशल प्रहस्ता.
अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम। इन्द्रजिद् वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम्
मी, किंवा कुम्भकर्ण, किंवा तू माझा सेनापती, किंवा इंद्रजित, किंवा निकुंभ — आपल्यापैकी कुणीतरी हे मोठे ओझे उचललेच पाहिजे.
स त्वं बलमतः शीघ्रमादाय परिगृह्य च। विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः
म्हणून तू लवकर सैन्य गोळा कर आणि तयार करून, ज्या ठिकाणी सर्व वानर आहेत तिथे विजयासाठी निघ.
निर्याणादेव तूर्णं च चलिता हरिवाहिनी। नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति
तू बाहेर पडताच, राक्षस राजांची गर्जना ऐकून वानरांची सेना पटकन पळून जाईल.
चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः। न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः
वानर चंचल, उद्धट आणि अस्थिर मनाचे आहेत; सिंहाच्या गर्जनेसमोर जसे हत्ती टिकत नाहीत, तसेच ते तुझ्या गर्जनेला तोंड देऊ शकणार नाहीत.
विद्रुते च बले तस्मिन् रामः सौमित्रिणा सह। अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्त वशमेष्यति
त्या सैन्याने पळ काढताच, राम आणि लक्ष्मण दोघेही असहाय्य आणि आधाराविना राहतील, प्रहस्ता, आणि ते तुझ्या ताब्यात येतील.
आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता। प्रतिलोमानुलोमं वा यत् तु नो मन्यसे हितम्
आपत्तीच्या वेळी काय योग्य आहे हे नक्की सांगता येत नाही; इथे काहीही निश्चित नाही. तुला जे आपल्या हिताचं वाटतं, ते मग ते उलट असो किंवा पटणारे असो, स्पष्टपणे सांग.
रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः। राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना
रावणाने असं म्हटल्यावर, प्रहस्त हा सैन्याचा सेनापती, राक्षसांचा राजा रावणाला अगदी उशना जसा असुरराजाला बोलला तसा बोलला.