हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः। हतसर्वबलोत्साहो निर्वेदं समपद्यत
पुत्र आणि सामर्थ्य गमावलेला, पंख छाटलेल्या पक्ष्यासारखा निराश, सर्व उत्साह हरवून, तो पूर्णपणे खचून गेला.
स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च। पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवाभ्यपद्यत
त्याने एक पुत्र राज्यासाठी नेमला आणि त्याला क्षत्रिय धर्माने पृथ्वीचे पालन करण्यास सांगितले; मग तो वनात निघून गेला.
स गत्वा हिमवत्पार्श्वे किंनरोरगसेवितम्। महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः
तो हिमालयाच्या कुशीत, जिथे किन्नर आणि सर्प वावरतात, तिथे गेला आणि महादेवांची कृपा मिळवण्यासाठी कठोर तपस्या करू लागला.
केनचित् त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः। दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम्
काही काळानंतर, वृषध्वज असलेल्या देवाधिदेवांनी, वर देण्यासाठी तयार होऊन, विश्वामित्र महर्षीला दर्शन दिले.
किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम्। वरदोऽस्मि वरो यस्ते कांक्षितः सोऽभिधीयताम्
"राजा, तू कोणत्या हेतूने तप करतोस? जे तुला हवे आहे ते सांग. मी वर देणारा आहे—तुला हवा असलेला वर माग."
एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः। प्रणिपत्य महादेवं विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्
देवांनी असे म्हटल्यावर, महातपस्वी विश्वामित्रांनी महादेवांना वंदन करून असे म्हणाले:
यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ। सांगोपांगोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम्
"हे पापरहित महादेव, जर आपण समाधानी असाल तर मला सर्व अंग-उपांग, उपनिषद आणि गुपितांसह धनुर्वेद द्या."
यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु। गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ
"देवतांमध्ये, दानवांमध्ये, महर्षींमध्ये, गंधर्व, यक्ष आणि राक्षसांमध्ये जी अस्त्रे आहेत, ती सर्व मला प्रकट होवोत, हे पापरहित प्रभो."
तव प्रसादाद् भवतु देवदेव ममेप्सितम्। एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा
"तुमच्या कृपेने, हे देवाधिदेव, माझी इच्छा पूर्ण होवो." देवाधिदेवांनी "तसेच होवो" असे म्हणून ते निघून गेले.
प्राप्य चास्त्राणि देवेशाद् विश्वामित्रो महाबलः। दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत् तदा
देवाधिदेवांकडून अस्त्रे मिळाल्यावर, बलवान विश्वामित्र मोठ्या गर्वाने भरून गेला.
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि। हतं मेने तदा राम वसिष्ठमृषिसत्तमम्
वीर्याने वाढत असताना, जणू पौर्णिमेच्या समुद्रासारखा, त्या वेळी, राम, त्याने वसिष्ठ ऋषींना आधीच मारल्यासारखे समजले.
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः। यैस्तत् तपोवनं नाम निर्दग्धं चास्त्रतेजसा
मग राजा आश्रमात परत गेला आणि ज्या अस्त्रांनी तपोवन जळाले होते, ती अस्त्रे त्याने सोडून दिली.
उदीर्यमाणमस्त्रं तद् विश्वामित्रस्य धीमतः। दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः
म्हणूनच जेव्हा बुद्धिमान विश्वामित्रांनी ते अस्त्र सोडलेले पाहिले, तेव्हा शेकडो घाबरलेले ऋषी सर्व दिशांना पळाले.
वसिष्ठस्य च ये शिष्या ये च वै मृगपक्षिणः। विद्रवन्ति भयाद् भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः
वसिष्ठांचे शिष्य, तसेच हरणे आणि पक्षी, हे सगळे भीतीने हजारोंनी वेगवेगळ्या दिशांना पळाले.
वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः। मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम्
महात्मा वसिष्ठांचा आश्रम काही क्षणांसाठी पूर्णपणे ओस पडला आणि शांत झाला, जणू काही तो गवताळ वाळवंटच झाला.
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः। नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः
वसिष्ठ वारंवार म्हणत होते, 'घाबरू नका,' आणि पुढे म्हणाले, 'आज मी गाधीपुत्राचा नाश करीन, जसा सूर्य धुक्याचा नाश करतो.'
एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः। विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत्
असं म्हणून, मंत्रपठणात श्रेष्ठ असलेल्या तेजस्वी वसिष्ठांनी, रागाने विश्वामित्राला हे शब्द सांगितले.
आश्रमं चिरसंवृद्धं यद् विनाशितवानसि। दुराचारो हि यन्मूढस्तस्मात् त्वं न भविष्यसि
'अरे मूढा, वाईट वागणाऱ्या, तू इतक्या वर्षांनी वाढवलेल्या या आश्रमाचा नाश केलास; म्हणूनच तू टिकणार नाहीस.'
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः। विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम्
असं म्हणून, वसिष्ठ अत्यंत रागावले आणि त्यांनी यमाच्या दंडासारखा दंड पटकन उचलला, जणू काही धूर नसलेली प्रलयाची ज्वाळा.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील छप्पन्नावा सर्ग ऐका.
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महाबलः। आग्नेयमस्त्रमुद्दिश्य तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
वसिष्ठांनी असं म्हटल्यावर, बलवान विश्वामित्रांनी अग्नीचे अस्त्र लक्ष करून, 'थांब, थांब!' असं म्हटलं.
ब्रह्मदण्डं समुद्यम्य कालदण्डमिवापरम्। वसिष्ठो भगवान् क्रोधादिदं वचनमब्रवीत्
वसिष्ठांनी ब्रह्मदंड उचलला, जणू काळाचा दंडच, आणि रागाने हे शब्द उच्चारले.
क्षत्रबन्धो स्थितोऽस्म्येष यद् बलं तद् विदर्शय। नाशयाम्यद्य ते दर्पं शस्त्रस्य तव गाधिज
'क्षत्रियांचा नाश करणाऱ्या, मी इथे उभा आहे—तुझं बळ दाखव. आज मी तुझ्या अस्त्राचा गर्व मोडून टाकीन, गाधीपुत्रा.'
क्व च ते क्षत्रियबलं क्व च ब्रह्मबलं महत्। पश्य ब्रह्मबलं दिव्यं मम क्षत्रियपांसन
'तुझं क्षत्रियांचं बळ कुठे आणि ब्राह्मणांचं मोठं बळ कुठे? बघ, माझं दिव्य ब्राह्मणबळ, क्षत्रियांच्या धुळीतला!'
तस्यास्त्रं गाधिपुत्रस्य घोरमाग्नेयमुत्तमम्। ब्रह्मदण्डेन तच्छान्तमग्नेर्वेग इवाम्भसा
गाधीपुत्राने सोडलेलं भयंकर आणि श्रेष्ठ अग्नीअस्त्र ब्रह्मदंडाने शांत झालं, जसं पाण्याने अग्नी शांत होतो.
वारुणं चैव रौद्रं च ऐन्द्रं पाशुपतं तथा। ऐषीकं चापि चिक्षेप कुपितो गाधिनन्दनः
मग गाधीपुत्र रागाने वरुण, रुद्र, इंद्र, पाशुपत आणि ऐषीक ही अस्त्रे सोडली.
मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा। जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने
त्याने मानव, मोहन, गंधर्व, स्वापन, जृंभण, मदन, संतापन आणि विलापन अशी अस्त्रेही सोडली.
शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्। ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च
त्याने शोषण, दारण, जिंकता न येणारे वज्र, ब्रह्मपाश, काळपाश आणि वरुणपाश ही अस्त्रेही सोडली.
पिनाकमस्त्रं दयितं शुष्कार्द्रे अशनी तथा। दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च
त्याने प्रिय पिनाक अस्त्र, कोरडं आणि ओलं अशनी, दंडास्त्र, पैशाचिक आणि क्रौंच अस्त्रही सोडली.
धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च। वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा
त्याने धर्मचक्र, काळचक्र, विष्णुचक्र, वायूचं अस्त्र, मंथनाचं अस्त्र आणि घोड्याच्या डोक्याचं अस्त्र अशी सर्व अस्त्रं सोडली.