राक्षसा हरयस्तूर्णं जघ्नुरन्योन्यमोजसा। बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमान्
राक्षस आणि वानर जोरात एकमेकांवर तुटून पडले, लोखंडी गदेसारख्या हातांनी लढत, डोंगरासारखे भासत होते.
हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ्जघ्नुराहवे। राक्षसास्त्वभिसंक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः
भीषण कृत्य करणारे वानर युद्धात राक्षसांना मारू लागले; आणि राक्षस, अत्यंत संतापलेले, भाले आणि टोपले हातात घेऊन,
कपीन् निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः। अकम्पनः सुसंक्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः
त्यांनी त्या ठिकाणी वानरांना अतिशय भयंकर शस्त्रांनी ठार केले; राक्षसांच्या सैन्याचा सेनापती अकंपन, फारच संतापलेला,
संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान्। हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः
त्याने सर्व भयंकर पराक्रमी राक्षसांना उत्तेजित केले; पण वानरांनीही मोठ्या झाडे आणि प्रचंड दगडांनी राक्षसांवर हल्ला चढवला.
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः। एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः
ते वानर पुढाऱ्यांनी धावत जाऊन राक्षसांना फाडून टाकले आणि आपल्या ताकदीने त्यांच्या शस्त्रांचा भंग केला.
मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्। ते तु वृक्षैर्महावीरा राक्षसानां चमूमुखे
कुमुद, नल, मैंद आणि द्विविद हे शूर वानर रागाने पेटून उठले आणि अपूर्व वेग दाखवला.
कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरिपुंगवाः। ममन्थू राक्षसान् सर्वे नानाप्रहरणैर्भृशम्
त्या वानरश्रेष्ठांनी सहजपणे मोठा संहार केला; त्यांनी झाडे आणि विविध शस्त्रांनी राक्षसांना जबरदस्त मार दिला.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील छप्पन्नावा सर्ग येथे संपतो; ऐका छप्पन्नावा सर्ग.
तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः। क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः
वानरश्रेष्ठांनी केलेली ती मोठी कामगिरी पाहून अकंपन युद्धात प्रचंड संतापला.
क्रोधमूिर्च्छत तरूपस्तु धुन्वन् परमकार्मुकम्। दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत्
रागाने पेटलेल्या त्या राक्षसाने आपले मोठे धनुष्य हलवत, शत्रूंची कृत्ये पाहून आपल्या सारथ्याला म्हणाला.
तत्रैव तावत् त्वरितो रथं प्रापय सारथे। एते च बलिनो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे
इथेच, लगेचच रथ पुढे घेऊन जा, हे सारथ्या; हे बलवान वानर युद्धात अनेक राक्षसांचा संहार करत आहेत.
एते च बलवन्तो वा भीमकोपाश्च वानराः। द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम
हे बलवान आणि भयंकर रागावलेले वानर झाडे आणि डोंगर शस्त्र म्हणून घेऊन माझ्यासमोर उभे आहेत.
एतान् निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्। एतैः प्रमथितं सर्वं रक्षसां दृश्यते बलम्
हे युद्धात बढाई मारणारे वानर मला मारायचे आहेत; कारण यांच्यामुळे सर्व राक्षसांची शक्ती संपल्यासारखी दिसते.
ततः प्रचलिताश्वेन रथेन रथिनां वरः। हरीनभ्यपतद् दूराच्छरजालैरकम्पनः
नंतर वेगवान घोड्यांनी ओढलेल्या रथावर बसून, रथीमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अकंपनाने दूरून वानरांवर बाणांचा मारा केला.
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे। अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः
वानरांना तिथे थांबता आले नाही, तर लढणे तर दूरच; अकंपनाच्या बाणांनी जखमी होऊन ते सर्वजण पळून गेले.
तान् मृत्युवशमापन्नानकम्पनशरानुगान्। समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः
अकंपनाच्या बाणांनी घायाळ होऊन मृत्यूच्या छायेत गेलेल्या आपल्या बांधवांना पाहून बलवान हनुमान त्यांच्या जवळ गेला.
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे ते प्लवगर्षभाः। समेत्य समरे वीराः संहृष्टाः पर्यवारयन्
तो महान वानर दिसताच, सर्व वानरश्रेष्ठ रणांगणावर एकत्र येऊन आनंदाने त्याच्या भोवती जमले.
व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा प्लवगर्षभाः। बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः
हनुमान ठामपणे उभा आहे हे पाहून, ते वानरश्रेष्ठही धैर्यवान झाले, कारण त्यांनी बलवानाचा आधार घेतला होता.
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम्। महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह
अकंपनाने, डोंगरासारखा उभा असलेल्या हनुमानावर, महेंद्र जसा पाऊस पाडतो तसा, बाणांचा मारा केला.
अचिन्तयित्वा बाणौघान् शरीरे पातितान् कपिः। अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः
शरीरावर पडणाऱ्या बाणांचा विचार न करता, बलवान हनुमानाने अकंपनाचा वध करण्याचा निर्धार केला.
स प्रहस्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः। अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम्
माऱुतीपुत्र हनुमान तेजाने उजळून, हसतच त्या राक्षसाकडे धावला आणि पृथ्वी हलवली.
तस्याथ नर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा। बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः
त्याच्या गजराने आणि प्रखर तेजाने त्याचे रूप अगदी भयंकर आणि अगम्य झाले, जणू काही प्रज्वलित अग्नीच.
आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः। शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुङ्गवः
स्वतः शस्त्रविहीन असल्याचं जाणून, प्रचंड रागाने भरलेल्या त्या वानरश्रेष्ठाने वाऱ्याच्या वेगाने एक डोंगर उपटला.
गृहीत्वा सुमहाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः। स विनद्य महानादं भ्रामयामास वीर्यवान्
मारुतीने एकाच हाताने मोठा डोंगर उचलला आणि मोठ्या आवाजात गर्जना करत तो डोंगर फिरवू लागला.
ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम्। पुरा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः
मग तो अकंपन राक्षसाधिपतीवर तशीच झेपावला, जशी पूर्वी पुरंदराने युद्धात वज्राने नमुचिवर हल्ला केला होता.
अकम्पनस्तु तद् दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम्। दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत्
अकंपनाने तो डोंगराचा कडा उचललेला पाहून, दूरवरूनच मोठ्या आणि अर्धचंद्रासारख्या बाणांनी त्याला फोडून टाकला.
तं पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम्। विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान् क्रोधमूिर्च्छतः
राक्षसांच्या बाणांनी फाडलेला आणि आकाशातून खाली पडताना विखुरलेला तो डोंगराचा कडा पाहून हनुमानाला जबरदस्त राग आला.
सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः। तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम्
मग राग आणि अभिमानाने भरून, हनुमान अश्वकर्णाजवळ गेला आणि मोठा डोंगर झटकन उपटला.
तं गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः। प्रगृह्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे
मोठ्या फांद्यांचा अश्वकर्ण पकडून, तेजस्वी हनुमानाने अत्यंत आनंदाने त्याला युद्धात फिरवू लागला.
प्रधावन्नुरुवेगेन बभञ्ज तरसा द्रुमान्। हनूमान् परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयन् महीम्
प्रचंड वेगाने धावत, अत्यंत रागाने हनुमानाने झाडं मोडली आणि पायांनी जमीन फाडली.