रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तदेहिनः। सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः
राम आणि रावणासाठी सर्वांनी आपले शरीर विसरून, अत्यंत बलवान, शूर आणि डोंगरासारखे भासले.
हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसया। तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगेऽतितरस्विनाम्
वानर आणि राक्षस एकमेकांचा नाश करण्याच्या उद्देशाने, रणांगणात मोठ्या वेगाने ओरडू लागले.
शुश्रुवे सुमहान् कोपादन्योन्यमभिगर्जताम्। रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद् भृशम्
ते एकमेकांवर रागाने गर्जना करत होते, आणि तांबड्या रंगाची धूळ फारच भयंकर वाटत होती.
उद्धृतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश। अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धतपाण्डुना
वानर आणि राक्षसांनी उडवलेल्या धुळीने दहा दिशांना आच्छादले; त्या रेशमी, फिकट धुळीत एकमेकांना दिसेनासे झाले.
संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे। न ध्वजो न पताका वा चर्म वा तुरगोऽपि वा
रणभूमीत कुणीही प्राणी दिसत नव्हते; कुठेही ध्वज, पताका, ढाल किंवा घोडा दिसत नव्हता.
आयुधं स्यन्दनो वापि ददृशे तेन रेणुना। शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम्
त्या धुळीत कोणतेही शस्त्र किंवा रथ दिसत नव्हते; फक्त त्यांचा प्रचंड गजर आणि धावण्याचा आवाज ऐकू येत होता.
श्रूयते तुमुलो युद्धे न रूपाणि चकाशिरे। हरीनेव सुसंरुष्टा हरयो जघ्नुराहवे
त्या प्रचंड युद्धात फक्त गोंगाट ऐकू येत होता; कुणाचेही रूप दिसत नव्हते. वानर राक्षसांवर तडाखेबाजपणे तुटून पडले.
राक्षसा राक्षसांश्चापि निजघ्नुस्तिमिरे तदा। ते परांश्च विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः
त्या अंधारात राक्षसांनी राक्षसांनाच मारले, आणि वानर-राक्षसांनी शत्रू मारताना आपल्याच लोकांनाही ठार केले.
रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम्। ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं ह्यपगतं रजः
मग त्यांनी पृथ्वी रक्ताने भिजवली, जणू चिखलाने माखली आहे; रक्ताच्या प्रवाहाने धूळ वाहून गेली.
शरीरशवसंकीर्णा बभूव च वसुंधरा। द्रुमशक्तिगदाप्रासैः शिलापरिघतोमरैः
पृथ्वी मृतदेहांनी आणि प्रेतांनी भरली, तसेच झाडे, भाले, गदा, भाले, दगड, लोखंडी गदा आणि भाले याने आच्छादली गेली.
राक्षसा हरयस्तूर्णं जघ्नुरन्योन्यमोजसा। बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमान्
राक्षस आणि वानर जोरात एकमेकांवर तुटून पडले, लोखंडी गदेसारख्या हातांनी लढत, डोंगरासारखे भासत होते.
हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ्जघ्नुराहवे। राक्षसास्त्वभिसंक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः
भीषण कृत्य करणारे वानर युद्धात राक्षसांना मारू लागले; आणि राक्षस, अत्यंत संतापलेले, भाले आणि टोपले हातात घेऊन,
कपीन् निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः। अकम्पनः सुसंक्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः
त्यांनी त्या ठिकाणी वानरांना अतिशय भयंकर शस्त्रांनी ठार केले; राक्षसांच्या सैन्याचा सेनापती अकंपन, फारच संतापलेला,
संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान्। हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः
त्याने सर्व भयंकर पराक्रमी राक्षसांना उत्तेजित केले; पण वानरांनीही मोठ्या झाडे आणि प्रचंड दगडांनी राक्षसांवर हल्ला चढवला.
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः। एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः
ते वानर पुढाऱ्यांनी धावत जाऊन राक्षसांना फाडून टाकले आणि आपल्या ताकदीने त्यांच्या शस्त्रांचा भंग केला.
मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्। ते तु वृक्षैर्महावीरा राक्षसानां चमूमुखे
कुमुद, नल, मैंद आणि द्विविद हे शूर वानर रागाने पेटून उठले आणि अपूर्व वेग दाखवला.
कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरिपुंगवाः। ममन्थू राक्षसान् सर्वे नानाप्रहरणैर्भृशम्
त्या वानरश्रेष्ठांनी सहजपणे मोठा संहार केला; त्यांनी झाडे आणि विविध शस्त्रांनी राक्षसांना जबरदस्त मार दिला.
thumb|षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षट्पञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील छप्पन्नावा सर्ग येथे संपतो; ऐका छप्पन्नावा सर्ग.
तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः। क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः
वानरश्रेष्ठांनी केलेली ती मोठी कामगिरी पाहून अकंपन युद्धात प्रचंड संतापला.
क्रोधमूिर्च्छत तरूपस्तु धुन्वन् परमकार्मुकम्। दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत्
रागाने पेटलेल्या त्या राक्षसाने आपले मोठे धनुष्य हलवत, शत्रूंची कृत्ये पाहून आपल्या सारथ्याला म्हणाला.
तत्रैव तावत् त्वरितो रथं प्रापय सारथे। एते च बलिनो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे
इथेच, लगेचच रथ पुढे घेऊन जा, हे सारथ्या; हे बलवान वानर युद्धात अनेक राक्षसांचा संहार करत आहेत.
एते च बलवन्तो वा भीमकोपाश्च वानराः। द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम
हे बलवान आणि भयंकर रागावलेले वानर झाडे आणि डोंगर शस्त्र म्हणून घेऊन माझ्यासमोर उभे आहेत.
एतान् निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्। एतैः प्रमथितं सर्वं रक्षसां दृश्यते बलम्
हे युद्धात बढाई मारणारे वानर मला मारायचे आहेत; कारण यांच्यामुळे सर्व राक्षसांची शक्ती संपल्यासारखी दिसते.
ततः प्रचलिताश्वेन रथेन रथिनां वरः। हरीनभ्यपतद् दूराच्छरजालैरकम्पनः
नंतर वेगवान घोड्यांनी ओढलेल्या रथावर बसून, रथीमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अकंपनाने दूरून वानरांवर बाणांचा मारा केला.
न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे। अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः
वानरांना तिथे थांबता आले नाही, तर लढणे तर दूरच; अकंपनाच्या बाणांनी जखमी होऊन ते सर्वजण पळून गेले.
तान् मृत्युवशमापन्नानकम्पनशरानुगान्। समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः
अकंपनाच्या बाणांनी घायाळ होऊन मृत्यूच्या छायेत गेलेल्या आपल्या बांधवांना पाहून बलवान हनुमान त्यांच्या जवळ गेला.
तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे ते प्लवगर्षभाः। समेत्य समरे वीराः संहृष्टाः पर्यवारयन्
तो महान वानर दिसताच, सर्व वानरश्रेष्ठ रणांगणावर एकत्र येऊन आनंदाने त्याच्या भोवती जमले.
व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा प्लवगर्षभाः। बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः
हनुमान ठामपणे उभा आहे हे पाहून, ते वानरश्रेष्ठही धैर्यवान झाले, कारण त्यांनी बलवानाचा आधार घेतला होता.
अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम्। महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह
अकंपनाने, डोंगरासारखा उभा असलेल्या हनुमानावर, महेंद्र जसा पाऊस पाडतो तसा, बाणांचा मारा केला.
अचिन्तयित्वा बाणौघान् शरीरे पातितान् कपिः। अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः
शरीरावर पडणाऱ्या बाणांचा विचार न करता, बलवान हनुमानाने अकंपनाचा वध करण्याचा निर्धार केला.