ततोऽन्यच्छिखरं गृह्य विपुलं द्रुमभूषितम्। वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास वानरः
मग वानराने दुसरं एक मोठं, झाडांनी वेढलेलं शिखर उचलून वज्रदंष्ट्राच्या डोक्यावर फेकलं.
अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः सुमूर्च्छितः। मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन्
वज्रदंष्ट्राच्या तोंडातून रक्ताचा प्रवाह वाहू लागला, तो बेशुद्ध झाला आणि काही क्षण गदा घट्ट धरून जोरजोराने श्वास घेऊ लागला.
स लब्धसंज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम्। जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः
शुद्धीवर येताच रात्री हिंडणारा तो राक्षस प्रचंड संतापाने वानरराज वालिपुत्र अंगदाच्या छातीवर गदा जोरात आपटली.
गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमकुर्वत। अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ
मग त्यांनी गदा टाकून दिल्या आणि दोघांनी मुष्टीयुद्ध सुरू केले; वानर आणि राक्षस एकमेकांना घाव घालू लागले.
रुधिरोद्गारिणौ तौ तु प्रहारैर्जनितश्रमौ। बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव
दोघेही रक्ताने माखलेले, मारामुळे थकलेले, पण तरीही दोघेही धाडसीपणे उभे राहिले, जणू आकाशात तेजस्वी मंगळ आणि बुध चमकत आहेत.
ततः परमतेजस्वी अङ्गदः प्लवगर्षभः। उत्पाट्य वृक्षं स्थितवानासीत् पुष्पफलैर्युतः
मग वानरांचा श्रेष्ठ, तेजस्वी अंगदाने फुलांनी आणि फळांनी लगडलेलं एक झाड उपटून हातात घेतलं आणि सज्ज उभा राहिला.
जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम्। किङ्किणीजालसंछन्नं चर्मणा च परिष्कृतम्
त्याने एक सुंदर, मोठी तलवार आणि घंटांनी सजवलेली वृषभाची कातडी उचलली आणि ती कातडी कमरेला बांधली.
चित्रांश्च रुचिरान् मार्गांश्चेरतुः कपिराक्षसौ। जघ्नतुश्च तदान्योन्यं नर्दन्तौ जयकांक्षिणौ
वानर आणि राक्षस दोघेही सुंदर वाटांवरून रणभूमीत फिरू लागले, एकमेकांवर हल्ला करत आणि विजयाच्या आशेने मोठ्याने गर्जना करत.
व्रणैः सास्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ। युध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ
त्यांच्या अंगावर रक्ताने माखलेल्या जखमा होत्या, त्यामुळे ते दोघे फुललेल्या किंशुकाच्या झाडांसारखे दिसत होते. युद्ध करत करत दमून, ते दोघेही गुडघ्यांवर खाली बसले.
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः। उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः
डोळ्यांत तेज घेऊन, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अंगद क्षणभरातच उभा राहिला, जणू काठीने मारलेला सर्प झटकन वर येतो तसा.
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः। जघान वज्रदंष्ट्रस्य वालिसूनुर्महाबलः
वालिचा बलवान पुत्र अंगदाने, स्वच्छ आणि नीट धुतलेल्या तलवारीने वज्रदंष्ट्राचा मोठा डोके छाटले.
रुधिरोक्षितगात्रस्य बभूव पतितं द्विधा। तच्च तस्य परीताक्षं शुभं खड्गहतं शिरः
त्याचे रक्ताने माखलेले शरीर दोन तुकड्यांत खाली पडले, आणि तलवारीने छाटलेले त्याचे सुंदर डोके, मोठ्या डोळ्यांनी वेगळे पडले.
वज्रदंष्ट्रं हतं दृष्ट्वा राक्षसा भयमोहिताः। त्रस्ता ह्यभ्यद्रवँल्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः। विषण्णवदना दीना ह्रिया किंचिदवाङ्मुखाः
वज्रदंष्ट्राचा मृत्यू पाहून, राक्षस घाबरून आणि गोंधळून गेले. वानरांनी त्यांचा पाठलाग करून मारत असताना, ते सगळे लंकेकडे पळाले. त्यांची तोंडे उतरलेली, मन खचलेले आणि लाजेने खाली वळलेली होती.
निहत्य तं वज्रधरः प्रतापवान् स वालिसूनुः कपिसैन्यमध्ये। जगाम हर्षं महितो महाबलः सहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः
वज्रदंष्ट्राचा वध करून, वालिचा तेजस्वी आणि बलवान पुत्र वानरसेनेच्या मध्ये मोठ्या आनंदाने भरला, जणू हजार डोळ्यांचा इंद्र देवतांनी वेढला आहे तसा.
thumb|पञ्चपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः ॥६-
आता पंचपंचाश सर्ग ऐका.
वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः। बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम्
वालिपुत्राने वज्रदंष्ट्राचा वध केला हे ऐकून, रावणाने आपल्या सैन्यप्रमुखाला, जो हात जोडून समोर उभा होता, असे सांगितले.
शीघ्रं निर्यान्तुदुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः। अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रास्त्रकोविदम्
शक्तिशाली आणि कोणाच्याही आव्हानाला न घाबरणारे राक्षस, अकंपनाला पुढे करून, सर्व शस्त्रास्त्रात निपुण असलेले, लवकर बाहेर पडावेत.
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सत्तमः। भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः
तो माझा शिस्त लावणारा, रक्षण करणारा आणि युद्धात पुढे नेणारा आहे. तो नेहमीच माझ्या कल्याणासाठी आणि युद्धासाठी उत्सुक असतो.
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम्। वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति न संशयः
तो नक्कीच ककुत्स्थांचे वंशज, बलाढ्य सुग्रीव आणि इतर भयंकर वानर यांना हरवेल आणि मारेल, यात शंका नाही.
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः। बलं सम्प्रेरयामास तदा लघुपराक्रमः
रावणाची आज्ञा मिळताच, तो बलवान आणि चपळ अकंपनाने लगेच सैन्याला पुढे पाठवले.
ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः। निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः
त्यावेळी विविध शस्त्रांनी सज्ज, भयंकर डोळ्यांचे आणि भीतीदायक दिसणारे मुख्य राक्षस, सैन्यप्रमुखांच्या आदेशाने बाहेर पडले.
रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनभूषणम्। मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः
तेव्हा अकंपनाने मेघासारखा रंग असलेला, मेघासारखा गडगडाट करणारा आणि तळपत्या सोन्याने सजवलेला मोठा रथ चढला.
राक्षसैः संवृतो घोरैस्तदा निर्यात्यकम्पनः। नहि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे
भयंकर राक्षसांनी वेढलेला अकंपन त्या वेळी बाहेर पडला; मोठ्या युद्धात त्याला देवताही हलवू शकत नव्हते.
अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा। तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयुत्सया
त्यांच्या मध्ये अकंपन तेजाने सूर्यासारखा चमकत होता; तो युद्धाच्या आवेशात, रागाने भरून, पुढे धावत होता.
अकस्माद् दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम्। व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः
अचानक, रथाच्या घोड्यांना निराशा आली; युद्धाची आस असलेल्या त्याच्या डाव्या डोळ्याला उगाचच फडफडू लागले.
विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वनः। अभवत् सुदिने काले दुर्दिनं रूक्षमारुतम्
त्याचा चेहरा फिकट पडला, आवाज थरथरू लागला; चांगल्या दिवशीही वाईट दिवसासारखी कोरडी वाऱ्याची झुळूक वाहू लागली.
ऊचुः खगमृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः। स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः
सर्व पक्षी आणि जनावरांनी भीतीदायक, क्रूर आवाज काढले; त्याचे खांदे सिंहासारखे बलवान झाले होते आणि त्याची धाडस वाघासारखी होती.
तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्। तथा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः
त्या अपशकुनांकडे दुर्लक्ष करून तो राक्षस आपल्या सैन्यासह रणभूमीकडे निघाला.
बभूव सुमहान् नादः क्षोभयन्निव सागरम्। तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः
तेव्हा एक प्रचंड आवाज उठला, जणू समुद्र हलला; त्या आवाजामुळे वानरांची मोठी सेना घाबरली.
द्रुमशैलप्रहाराणां योद्धुं समुपतिष्ठताम्। तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम्
सर्वजण झाडे आणि डोंगर शस्त्र म्हणून घेऊन लढायला सज्ज झाले, आणि वानर-राक्षसांमध्ये भीषण युद्ध सुरू झाले.