शरैर्विदारयामास कङ्कपत्रैरजिह्मगैः। बिभेद वानरांस्तत्र सप्ताष्टौ नव पञ्च च
बकाच्या पिसांसारख्या टोकदार बाणांनी त्याने तिथल्या वानरांना सात, आठ, नऊ आणि पाच अशा वेगवेगळ्या संख्येने भोसकले.
विव्याध परमक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्। त्रस्ताः सर्वे हरिगणाः शरैः संकृत्तदेहिनः। अङ्गदं सम्प्रधावन्ति प्रजापतिमिव प्रजाः
अत्यंत संतापलेला आणि पराक्रमी वज्रदंष्ट्राने बाणांनी वानरांची शरीरं छिन्नविछिन्न केली; त्यामुळे सगळे वानरघट भयभीत होऊन अंगदाकडे धावले, जणू प्रजांनी आपल्या सर्जन्याकडे धावावे.
ततो हरिगणान् भग्नान् दृष्ट्वा वालिसुतस्तदा। क्रोधेन वज्रदंष्ट्रं तमुदीक्षन्तमुदैक्षत
मग वानरांची फौज तुटून पडलेली पाहून वालिपुत्र अंगदाने रागाने वज्रदंष्ट्राकडे रोखून पाहिले.
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौ योयुध्येते परस्परम्। चेरतुः परमक्रुद्धौ हरिमत्तगजाविव
वज्रदंष्ट्र आणि अंगद, दोघेही प्रचंड संतापलेले, एकमेकांशी लढू लागले, जणू दोन उन्मत्त हत्ती भिडले असावेत.
ततः शतसहस्रेण हरिपुत्रं महाबलम्। जघान मर्मदेशेषु शरैरग्निशिखोपमैः
मग वज्रदंष्ट्राने अग्निसारख्या तेजस्वी लाखो बाणांनी वानरप्रमुखाच्या बलाढ्य पुत्राला शरीराच्या जिव्हाळ्याच्या ठिकाणी मारले.
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो वालिसूनुर्महाबलः। चिक्षेप वज्रदंष्ट्राय वृक्षं भीमपराक्रमः
संपूर्ण शरीर रक्ताने माखलेला, बलवान वालिपुत्र अंगदाने भीषण ताकदीने एक झाड उचलून वज्रदंष्ट्रावर फेकले.
दृष्ट्वा पतन्तं तं वृक्षमसम्भ्रान्तश्च राक्षसः। चिच्छेद बहुधा सोऽपि मथितः प्रापतद् भुवि
ते झाड आपल्यावर येताना पाहूनही राक्षस घाबरला नाही; त्याने ते झाड अनेक तुकड्यांत कापले आणि ते तुकडे खाली पडले.
तं दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रस्य विक्रमं प्लवगर्षभः। प्रगृह्य विपुलं शैलं चिक्षेप च ननाद च
वज्रदंष्ट्राच्या पराक्रमाचे दर्शन पाहून वानरांचा श्रेष्ठ अंगदाने एक मोठा डोंगर उचलून जोरात फेकला आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तमापतन्तं दृष्ट्वा स रथादाप्लुत्य वीर्यवान्। गदापाणिरसम्भ्रान्तः पृथिव्यां समतिष्ठत
तो डोंगर वेगाने येताना पाहून पराक्रमी वज्रदंष्ट्राने रथातून उडी मारली, गदा हातात घेऊन तो निर्भयपणे जमिनीवर उभा राहिला.
अङ्गदेन शिला क्षिप्ता गत्वा तु रणमूर्धनि। सचक्रकूबरं साश्वं प्रममाथ रथं तदा
अंगदाने फेकलेली ती शिला रणभूमीच्या मध्यभागी पडली आणि रथ, त्याची चाकं, दांडा आणि घोडे सगळं चुरगाळून टाकलं.
ततोऽन्यच्छिखरं गृह्य विपुलं द्रुमभूषितम्। वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास वानरः
मग वानराने दुसरं एक मोठं, झाडांनी वेढलेलं शिखर उचलून वज्रदंष्ट्राच्या डोक्यावर फेकलं.
अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः सुमूर्च्छितः। मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन्
वज्रदंष्ट्राच्या तोंडातून रक्ताचा प्रवाह वाहू लागला, तो बेशुद्ध झाला आणि काही क्षण गदा घट्ट धरून जोरजोराने श्वास घेऊ लागला.
स लब्धसंज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम्। जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः
शुद्धीवर येताच रात्री हिंडणारा तो राक्षस प्रचंड संतापाने वानरराज वालिपुत्र अंगदाच्या छातीवर गदा जोरात आपटली.
गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमकुर्वत। अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ
मग त्यांनी गदा टाकून दिल्या आणि दोघांनी मुष्टीयुद्ध सुरू केले; वानर आणि राक्षस एकमेकांना घाव घालू लागले.
रुधिरोद्गारिणौ तौ तु प्रहारैर्जनितश्रमौ। बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव
दोघेही रक्ताने माखलेले, मारामुळे थकलेले, पण तरीही दोघेही धाडसीपणे उभे राहिले, जणू आकाशात तेजस्वी मंगळ आणि बुध चमकत आहेत.
ततः परमतेजस्वी अङ्गदः प्लवगर्षभः। उत्पाट्य वृक्षं स्थितवानासीत् पुष्पफलैर्युतः
मग वानरांचा श्रेष्ठ, तेजस्वी अंगदाने फुलांनी आणि फळांनी लगडलेलं एक झाड उपटून हातात घेतलं आणि सज्ज उभा राहिला.
जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम्। किङ्किणीजालसंछन्नं चर्मणा च परिष्कृतम्
त्याने एक सुंदर, मोठी तलवार आणि घंटांनी सजवलेली वृषभाची कातडी उचलली आणि ती कातडी कमरेला बांधली.
चित्रांश्च रुचिरान् मार्गांश्चेरतुः कपिराक्षसौ। जघ्नतुश्च तदान्योन्यं नर्दन्तौ जयकांक्षिणौ
वानर आणि राक्षस दोघेही सुंदर वाटांवरून रणभूमीत फिरू लागले, एकमेकांवर हल्ला करत आणि विजयाच्या आशेने मोठ्याने गर्जना करत.
व्रणैः सास्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ। युध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ
त्यांच्या अंगावर रक्ताने माखलेल्या जखमा होत्या, त्यामुळे ते दोघे फुललेल्या किंशुकाच्या झाडांसारखे दिसत होते. युद्ध करत करत दमून, ते दोघेही गुडघ्यांवर खाली बसले.
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः। उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः
डोळ्यांत तेज घेऊन, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अंगद क्षणभरातच उभा राहिला, जणू काठीने मारलेला सर्प झटकन वर येतो तसा.
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः। जघान वज्रदंष्ट्रस्य वालिसूनुर्महाबलः
वालिचा बलवान पुत्र अंगदाने, स्वच्छ आणि नीट धुतलेल्या तलवारीने वज्रदंष्ट्राचा मोठा डोके छाटले.
रुधिरोक्षितगात्रस्य बभूव पतितं द्विधा। तच्च तस्य परीताक्षं शुभं खड्गहतं शिरः
त्याचे रक्ताने माखलेले शरीर दोन तुकड्यांत खाली पडले, आणि तलवारीने छाटलेले त्याचे सुंदर डोके, मोठ्या डोळ्यांनी वेगळे पडले.
वज्रदंष्ट्रं हतं दृष्ट्वा राक्षसा भयमोहिताः। त्रस्ता ह्यभ्यद्रवँल्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः। विषण्णवदना दीना ह्रिया किंचिदवाङ्मुखाः
वज्रदंष्ट्राचा मृत्यू पाहून, राक्षस घाबरून आणि गोंधळून गेले. वानरांनी त्यांचा पाठलाग करून मारत असताना, ते सगळे लंकेकडे पळाले. त्यांची तोंडे उतरलेली, मन खचलेले आणि लाजेने खाली वळलेली होती.
निहत्य तं वज्रधरः प्रतापवान् स वालिसूनुः कपिसैन्यमध्ये। जगाम हर्षं महितो महाबलः सहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः
वज्रदंष्ट्राचा वध करून, वालिचा तेजस्वी आणि बलवान पुत्र वानरसेनेच्या मध्ये मोठ्या आनंदाने भरला, जणू हजार डोळ्यांचा इंद्र देवतांनी वेढला आहे तसा.
thumb|पञ्चपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः ॥६-
आता पंचपंचाश सर्ग ऐका.
वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः। बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम्
वालिपुत्राने वज्रदंष्ट्राचा वध केला हे ऐकून, रावणाने आपल्या सैन्यप्रमुखाला, जो हात जोडून समोर उभा होता, असे सांगितले.
शीघ्रं निर्यान्तुदुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः। अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रास्त्रकोविदम्
शक्तिशाली आणि कोणाच्याही आव्हानाला न घाबरणारे राक्षस, अकंपनाला पुढे करून, सर्व शस्त्रास्त्रात निपुण असलेले, लवकर बाहेर पडावेत.
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सत्तमः। भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः
तो माझा शिस्त लावणारा, रक्षण करणारा आणि युद्धात पुढे नेणारा आहे. तो नेहमीच माझ्या कल्याणासाठी आणि युद्धासाठी उत्सुक असतो.
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम्। वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति न संशयः
तो नक्कीच ककुत्स्थांचे वंशज, बलाढ्य सुग्रीव आणि इतर भयंकर वानर यांना हरवेल आणि मारेल, यात शंका नाही.
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः। बलं सम्प्रेरयामास तदा लघुपराक्रमः
रावणाची आज्ञा मिळताच, तो बलवान आणि चपळ अकंपनाने लगेच सैन्याला पुढे पाठवले.