वानराणां च शूरास्तु ते सर्वे प्लवगर्षभाः। अयुध्यन्त शिलाहस्ताः समवेताः समन्ततः
सर्व वानरांचे शूर योद्धे, जे वानरांमध्ये श्रेष्ठ होते, चारही बाजूंनी एकत्र येऊन हातात दगड घेऊन लढू लागले.
तत्रायुधसहस्राणि तस्मिन्नायोधने भृशम्। राक्षसाः कपिमुख्येषु पातयांचक्रिरे तदा
त्या मोठ्या युद्धात राक्षसांनी वानरांच्या प्रमुखांवर हजारो शस्त्रे जोरात फेकली.
वानराश्चैव रक्षःसु गिरिवृक्षान् महाशिलाः। प्रवीराः पातयामासुर्मत्तवारणसंनिभाः
वानरांनीही राक्षसांवर डोंगर, झाडे आणि मोठमोठ्या शिळा, जणू मदमस्त हत्तींसारखे, फेकून मारल्या.
शूराणां युध्यमानानां समरेष्वनिवर्तिनाम्। तद् राक्षसगणानां च सुयुद्धं समवर्तत
जे शूरवीर कधीही मागे हटत नाहीत, अशा दोन्ही बाजूंच्या योद्ध्यांमध्ये त्या वेळी तुफान आणि कौशल्यपूर्ण युद्ध सुरू झाले.
प्रभिन्नशिरसः केचिच्छिन्नैः पादैश्च बाहुभिः। शस्त्रैरर्दितदेहास्तु रुधिरेण समुक्षिताः
काहींची डोकी फोडली गेली, काहींचे पाय आणि हात छाटले गेले; शस्त्रांनी छिन्नविछिन्न झालेली त्यांची शरीरे रक्ताने माखली होती.
हरयो राक्षसाश्चैव शेरते गां समाश्रिताः। कङ्कगृध्रबलाढ्याश्च गोमायुकुलसंकुलाः
वानर आणि राक्षस दोघेही जमिनीवर पडले होते, आणि त्यांच्या भोवती गिधाडांचे थवे, कोल्हे आणि जंगली कुत्र्यांचे टोळके गोळा झाले होते.
कबन्धानि समुत्पेतुर्भीरूणां भीषणानि वै। भुजपाणिशिरश्छिन्नाश्छिन्नकायाश्च भूतले
डोके नसलेली भीषण धडं, जी भित्र्यांना घाबरवणारी होती, उभी राहिली; हात, पाय, डोकी आणि शरीराचे तुकडे जमिनीवर विखुरले होते.
वानरा राक्षसाश्चापि निपेतुस्तत्र भूतले। ततो वानरसैन्येन हन्यमानं निशाचरम्
वानर आणि राक्षस दोघेही तिथे जमिनीवर कोसळले; मग वानर सैन्याने रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचा संहार केला.
प्राभज्यत बलं सर्वं वज्रदंष्ट्रस्य पश्यतः। राक्षसान् भयवित्रस्तान् हन्यमानान् प्लवंगमैः
वज्रदंष्ट्राच्या डोळ्यांदेखत त्याचे संपूर्ण सैन्य तुटून पडले; वानरांच्या हल्ल्याने राक्षस घाबरून आणि गोंधळून गेले होते.
दृष्ट्वा स रोषताम्राक्षो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्। प्रविवेश धनुष्पाणिस्त्रासयन् हरिवाहिनीम्
हे पाहून वज्रदंष्ट्राचा रागाने डोळे लाल झाले, आणि तो धनुष्य हातात घेऊन रणांगणात उतरला, वानर सैन्याला घाबरवू लागला.
शरैर्विदारयामास कङ्कपत्रैरजिह्मगैः। बिभेद वानरांस्तत्र सप्ताष्टौ नव पञ्च च
बकाच्या पिसांसारख्या टोकदार बाणांनी त्याने तिथल्या वानरांना सात, आठ, नऊ आणि पाच अशा वेगवेगळ्या संख्येने भोसकले.
विव्याध परमक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्। त्रस्ताः सर्वे हरिगणाः शरैः संकृत्तदेहिनः। अङ्गदं सम्प्रधावन्ति प्रजापतिमिव प्रजाः
अत्यंत संतापलेला आणि पराक्रमी वज्रदंष्ट्राने बाणांनी वानरांची शरीरं छिन्नविछिन्न केली; त्यामुळे सगळे वानरघट भयभीत होऊन अंगदाकडे धावले, जणू प्रजांनी आपल्या सर्जन्याकडे धावावे.
ततो हरिगणान् भग्नान् दृष्ट्वा वालिसुतस्तदा। क्रोधेन वज्रदंष्ट्रं तमुदीक्षन्तमुदैक्षत
मग वानरांची फौज तुटून पडलेली पाहून वालिपुत्र अंगदाने रागाने वज्रदंष्ट्राकडे रोखून पाहिले.
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौ योयुध्येते परस्परम्। चेरतुः परमक्रुद्धौ हरिमत्तगजाविव
वज्रदंष्ट्र आणि अंगद, दोघेही प्रचंड संतापलेले, एकमेकांशी लढू लागले, जणू दोन उन्मत्त हत्ती भिडले असावेत.
ततः शतसहस्रेण हरिपुत्रं महाबलम्। जघान मर्मदेशेषु शरैरग्निशिखोपमैः
मग वज्रदंष्ट्राने अग्निसारख्या तेजस्वी लाखो बाणांनी वानरप्रमुखाच्या बलाढ्य पुत्राला शरीराच्या जिव्हाळ्याच्या ठिकाणी मारले.
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो वालिसूनुर्महाबलः। चिक्षेप वज्रदंष्ट्राय वृक्षं भीमपराक्रमः
संपूर्ण शरीर रक्ताने माखलेला, बलवान वालिपुत्र अंगदाने भीषण ताकदीने एक झाड उचलून वज्रदंष्ट्रावर फेकले.
दृष्ट्वा पतन्तं तं वृक्षमसम्भ्रान्तश्च राक्षसः। चिच्छेद बहुधा सोऽपि मथितः प्रापतद् भुवि
ते झाड आपल्यावर येताना पाहूनही राक्षस घाबरला नाही; त्याने ते झाड अनेक तुकड्यांत कापले आणि ते तुकडे खाली पडले.
तं दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रस्य विक्रमं प्लवगर्षभः। प्रगृह्य विपुलं शैलं चिक्षेप च ननाद च
वज्रदंष्ट्राच्या पराक्रमाचे दर्शन पाहून वानरांचा श्रेष्ठ अंगदाने एक मोठा डोंगर उचलून जोरात फेकला आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तमापतन्तं दृष्ट्वा स रथादाप्लुत्य वीर्यवान्। गदापाणिरसम्भ्रान्तः पृथिव्यां समतिष्ठत
तो डोंगर वेगाने येताना पाहून पराक्रमी वज्रदंष्ट्राने रथातून उडी मारली, गदा हातात घेऊन तो निर्भयपणे जमिनीवर उभा राहिला.
अङ्गदेन शिला क्षिप्ता गत्वा तु रणमूर्धनि। सचक्रकूबरं साश्वं प्रममाथ रथं तदा
अंगदाने फेकलेली ती शिला रणभूमीच्या मध्यभागी पडली आणि रथ, त्याची चाकं, दांडा आणि घोडे सगळं चुरगाळून टाकलं.
ततोऽन्यच्छिखरं गृह्य विपुलं द्रुमभूषितम्। वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास वानरः
मग वानराने दुसरं एक मोठं, झाडांनी वेढलेलं शिखर उचलून वज्रदंष्ट्राच्या डोक्यावर फेकलं.
अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः सुमूर्च्छितः। मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन्
वज्रदंष्ट्राच्या तोंडातून रक्ताचा प्रवाह वाहू लागला, तो बेशुद्ध झाला आणि काही क्षण गदा घट्ट धरून जोरजोराने श्वास घेऊ लागला.
स लब्धसंज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम्। जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः
शुद्धीवर येताच रात्री हिंडणारा तो राक्षस प्रचंड संतापाने वानरराज वालिपुत्र अंगदाच्या छातीवर गदा जोरात आपटली.
गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमकुर्वत। अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ
मग त्यांनी गदा टाकून दिल्या आणि दोघांनी मुष्टीयुद्ध सुरू केले; वानर आणि राक्षस एकमेकांना घाव घालू लागले.
रुधिरोद्गारिणौ तौ तु प्रहारैर्जनितश्रमौ। बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव
दोघेही रक्ताने माखलेले, मारामुळे थकलेले, पण तरीही दोघेही धाडसीपणे उभे राहिले, जणू आकाशात तेजस्वी मंगळ आणि बुध चमकत आहेत.
ततः परमतेजस्वी अङ्गदः प्लवगर्षभः। उत्पाट्य वृक्षं स्थितवानासीत् पुष्पफलैर्युतः
मग वानरांचा श्रेष्ठ, तेजस्वी अंगदाने फुलांनी आणि फळांनी लगडलेलं एक झाड उपटून हातात घेतलं आणि सज्ज उभा राहिला.
जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम्। किङ्किणीजालसंछन्नं चर्मणा च परिष्कृतम्
त्याने एक सुंदर, मोठी तलवार आणि घंटांनी सजवलेली वृषभाची कातडी उचलली आणि ती कातडी कमरेला बांधली.
चित्रांश्च रुचिरान् मार्गांश्चेरतुः कपिराक्षसौ। जघ्नतुश्च तदान्योन्यं नर्दन्तौ जयकांक्षिणौ
वानर आणि राक्षस दोघेही सुंदर वाटांवरून रणभूमीत फिरू लागले, एकमेकांवर हल्ला करत आणि विजयाच्या आशेने मोठ्याने गर्जना करत.
व्रणैः सास्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ। युध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ
त्यांच्या अंगावर रक्ताने माखलेल्या जखमा होत्या, त्यामुळे ते दोघे फुललेल्या किंशुकाच्या झाडांसारखे दिसत होते. युद्ध करत करत दमून, ते दोघेही गुडघ्यांवर खाली बसले.
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः। उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः
डोळ्यांत तेज घेऊन, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अंगद क्षणभरातच उभा राहिला, जणू काठीने मारलेला सर्प झटकन वर येतो तसा.