तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः। प्रणेदुः सुमहानादान् दिशः शब्देन पूरयन्
राक्षस पळताना पाहून, विजयशाली वानरांनी मोठ्या आवाजात गर्जना केली आणि सर्व दिशांना तो आवाज भरून गेला.
ततः प्रवृत्तं तुमुलं हरीणां राक्षसैः सह। घोराणां भीमरूपाणामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्
मग वानर आणि राक्षस यांच्यात भयंकर आणि भीतीदायक रूप असलेल्या, एकमेकांचा संहार करू इच्छिणाऱ्या, घनघोर युद्धाला सुरुवात झाली.
निष्पतन्तो महोत्साहा भिन्नदेहशिरोधराः। रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा न्यपतन् धरणीतले
मोठ्या उत्साहाने धावत, ज्यांची शरीरे, डोकी आणि माने तुटल्या होत्या, आणि सर्व अंग रक्ताने माखले होते, ते जमिनीवर कोसळले.
केचिदन्योन्यमासाद्य शूराः परिघबाहवः। चिक्षिपुर्विविधान् शस्त्रान् समरेष्वनिवर्तिनः
काही शूरवीर समोरासमोर आले आणि लोखंडी गज हातात घेऊन, युद्धात मागे न हटता, विविध शस्त्रे फेकू लागले.
द्रुमाणां च शिलानां च शस्त्राणां चापि निःस्वनः। श्रूयते सुमहांस्तत्र घोरो हृदयभेदनः
तिथे झाडे, दगड आणि शस्त्रांचा प्रचंड, भयंकर आणि काळजाचा ठाव घेणारा आवाज ऐकू येत होता.
रथनेमिस्वनस्तत्र धनुषश्चापि घोरवत्। शङ्खभेरीमृदङ्गानां बभूव तुमुलः स्वनः
तिथे रथाच्या चाकांचा, धनुष्यांचा भीषण आवाज, आणि शंख, भेरी, मृदंग यांचा गोंगाट उठला.
केचिदस्त्राणि संत्यज्य बाहुयुद्धमकुर्वत
काहींनी आपली शस्त्रे टाकून दिली आणि हातानेच झुंजू लागले.
तलैश्च चरणैश्चापि मुष्टिभिश्च द्रुमैरपि। जानुभिश्च हताः केचिद् भग्नदेहाश्च राक्षसाः। शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद् वानरैर्युद्धदुर्मदैः
काही राक्षसांना तळहात, पाय, मुठ, झाडे आणि गुडघ्यांनी मारले गेले; काहींची शरीरे तुटली, आणि युद्धात वेडावाकडा झालेल्या वानरांनी दगडांनी त्यांना चिरडले.
वज्रदंष्ट्रो भृशं बाणै रणे वित्रासयन् हरीन्। चचार लोकसंहारे पाशहस्त इवान्तकः
वज्रदंष्ट्राने युद्धात आपल्या बाणांनी वानरांना घाबरवले आणि तो जणू काळाच्या शेवटी फास घेऊन फिरणाऱ्या मृत्यूसारखा वावरू लागला.
बलवन्तोऽस्त्रविदुषो नानाप्रहरणा रणे। जघ्नुर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधर्मूच्छिताः
बलवान, शस्त्रविद्या जाणणारे, विविध अस्त्रे असलेले राक्षस प्रचंड रागाने वानरांच्या सैन्यावर तुटून पडले.
जघ्ने तान् राक्षसान् सर्वान् धृष्टो वालिसुतो रणे। क्रोधेन द्विगुणाविष्टः संवर्तक इवानलः
वालिचा पुत्र धृष्टाने, द्विगुणित रागाने पेटून, जणू प्रलयकाळातील अग्नीप्रमाणे, त्या सर्व राक्षसांना युद्धात ठार केले.
तान् राक्षसगणान् सर्वान् वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान्। अङ्गदः क्रोधताम्राक्षः सिंहः क्षुद्रमृगानिव
पराक्रमी अङ्गदाने, रागाने डोळे लाल झालेले, एक झाड उचलून, त्या सर्व राक्षसांच्या सैन्यावर जणू सिंहाने लहान प्राण्यांवर झडप घ्यावी तसे हल्ला केला.
चकार कदनं घोरं शक्रतुल्यपराक्रमः। अङ्गदाभिहतास्तत्र राक्षसा भीमविक्रमाः
इंद्रासारखी पराक्रम असलेल्या अङ्गदाने तिथे भयंकर शौर्य असलेल्या राक्षसांचा मोठा संहार केला.
विभिन्नशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पादपाः। रथैश्चित्रैर्ध्वजैरश्वैः शरीरैर्हरिरक्षसाम्
त्यांचे डोके फोडले गेले आणि ते झाडासारखे कोसळले. रंगीबेरंगी पताका असलेले रथ, घोडे, आणि वानर-राक्षसांची मृतदेहे सगळीकडे पडली होती.
रुधिरौघेण संछन्ना भूमिर्भयकरी तदा। हारकेयूरवस्त्रैश्च शस्त्रैश्च समलंकृता
त्या वेळी रक्ताच्या प्रवाहाने झाकलेली पृथ्वी फारच भयंकर दिसत होती, आणि ती हार, कंकण, वस्त्रे आणि शस्त्रांनी सजलेली होती.
भूमिर्भाति रणे तत्र शारदीव यथा निशा। अङ्गदस्य च वेगेन तद् राक्षसबलं महत्। प्राकम्पत तदा तत्र पवनेनाम्बुदो यथा
त्या रणभूमीत पृथ्वी शरद ऋतूच्या रात्रीसारखी तेजस्वी दिसत होती. अङ्गदाच्या वेगामुळे राक्षसांची ती मोठी फौज वाऱ्याने ढवळलेल्या मेघासारखी थरथर कापू लागली.
thumb|चतुष्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुष्पञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चोपन्नावा सर्ग ऐका.
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च। राक्षसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः
स्वतःच्या सैन्याचा संहार आणि अङ्गदाच्या बळामुळे राक्षसांचा बलवान वज्रदंष्ट्र प्रचंड रागावला.
विस्फार्य च धनुर्घोरं शक्राशनिसमप्रभम्। वानराणामनीकानि प्राकिरच्छरवृष्टिभिः
त्याने इंद्राच्या वज्रासारखा तेजस्वी आणि भयंकर धनुष्य ताणले आणि वानरांच्या सैन्यावर बाणांचा मारा केला.
राक्षसाश्चापि मुख्यास्ते रथेषु समवस्थिताः। नानाप्रहरणाः शूराः प्रायुध्यन्त तदा रणे
रथांवर बसलेले राक्षसांचे मुख्य योद्धे, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, त्या युद्धात धैर्याने लढू लागले.
वानराणां च शूरास्तु ते सर्वे प्लवगर्षभाः। अयुध्यन्त शिलाहस्ताः समवेताः समन्ततः
सर्व वानरांचे शूर योद्धे, जे वानरांमध्ये श्रेष्ठ होते, चारही बाजूंनी एकत्र येऊन हातात दगड घेऊन लढू लागले.
तत्रायुधसहस्राणि तस्मिन्नायोधने भृशम्। राक्षसाः कपिमुख्येषु पातयांचक्रिरे तदा
त्या मोठ्या युद्धात राक्षसांनी वानरांच्या प्रमुखांवर हजारो शस्त्रे जोरात फेकली.
वानराश्चैव रक्षःसु गिरिवृक्षान् महाशिलाः। प्रवीराः पातयामासुर्मत्तवारणसंनिभाः
वानरांनीही राक्षसांवर डोंगर, झाडे आणि मोठमोठ्या शिळा, जणू मदमस्त हत्तींसारखे, फेकून मारल्या.
शूराणां युध्यमानानां समरेष्वनिवर्तिनाम्। तद् राक्षसगणानां च सुयुद्धं समवर्तत
जे शूरवीर कधीही मागे हटत नाहीत, अशा दोन्ही बाजूंच्या योद्ध्यांमध्ये त्या वेळी तुफान आणि कौशल्यपूर्ण युद्ध सुरू झाले.
प्रभिन्नशिरसः केचिच्छिन्नैः पादैश्च बाहुभिः। शस्त्रैरर्दितदेहास्तु रुधिरेण समुक्षिताः
काहींची डोकी फोडली गेली, काहींचे पाय आणि हात छाटले गेले; शस्त्रांनी छिन्नविछिन्न झालेली त्यांची शरीरे रक्ताने माखली होती.
हरयो राक्षसाश्चैव शेरते गां समाश्रिताः। कङ्कगृध्रबलाढ्याश्च गोमायुकुलसंकुलाः
वानर आणि राक्षस दोघेही जमिनीवर पडले होते, आणि त्यांच्या भोवती गिधाडांचे थवे, कोल्हे आणि जंगली कुत्र्यांचे टोळके गोळा झाले होते.
कबन्धानि समुत्पेतुर्भीरूणां भीषणानि वै। भुजपाणिशिरश्छिन्नाश्छिन्नकायाश्च भूतले
डोके नसलेली भीषण धडं, जी भित्र्यांना घाबरवणारी होती, उभी राहिली; हात, पाय, डोकी आणि शरीराचे तुकडे जमिनीवर विखुरले होते.
वानरा राक्षसाश्चापि निपेतुस्तत्र भूतले। ततो वानरसैन्येन हन्यमानं निशाचरम्
वानर आणि राक्षस दोघेही तिथे जमिनीवर कोसळले; मग वानर सैन्याने रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांचा संहार केला.
प्राभज्यत बलं सर्वं वज्रदंष्ट्रस्य पश्यतः। राक्षसान् भयवित्रस्तान् हन्यमानान् प्लवंगमैः
वज्रदंष्ट्राच्या डोळ्यांदेखत त्याचे संपूर्ण सैन्य तुटून पडले; वानरांच्या हल्ल्याने राक्षस घाबरून आणि गोंधळून गेले होते.
दृष्ट्वा स रोषताम्राक्षो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्। प्रविवेश धनुष्पाणिस्त्रासयन् हरिवाहिनीम्
हे पाहून वज्रदंष्ट्राचा रागाने डोळे लाल झाले, आणि तो धनुष्य हातात घेऊन रणांगणात उतरला, वानर सैन्याला घाबरवू लागला.