पताकालंकृतं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषितम्। रथं प्रदक्षिणं कृत्वा समारोहच्चमूपतिः
झगमगणाऱ्या सोन्याने मढवलेल्या आणि पताकांनी सजलेल्या आपल्या रथाभोवती प्रदक्षिणा घालून सेनापती त्यावर चढला.
ऋष्टिभिस्तोमरैश्चित्रैः श्लक्ष्णैश्च मुसलैरपि। भिन्दिपालैश्च चापैश्च शक्तिभिः पट्टिशैरपि
त्याच्यासोबत भाले, तोमर, सुंदर आणि गुळगुळीत मूसळ, भिंडिपाळ, धनुष्य, शक्ती, पट्टे अशी अनेक शस्त्रे होती.
खड्गैश्चक्रैर्गदाभिश्च निशितैश्च परश्वधैः। पदातयश्च निर्यान्ति विविधाः शस्त्रपाणयः
तलवारी, चक्र, गदा आणि धारदार कुऱ्हाडी घेऊन पायदळ सैनिक विविध शस्त्रे हातात धरून बाहेर पडले.
विचित्रवाससः सर्वे दीप्ता राक्षसपुङ्गवाः। गजा महोत्कटाः शूराश्चलन्त इव पर्वताः
सर्व राक्षसांचे पुढारी रंगीबेरंगी वस्त्रांत शोभून दिसत होते, आणि बलाढ्य, भयंकर हत्ती पर्वतासारखे हालचाल करीत होते.
ते युद्धकुशला रूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः। अन्ये लक्षणसंयुक्ताः शूरारूढा महाबलाः
युद्धात कुशल असलेले, हातात भाले आणि अंकुश घेऊन बसले होते; काही जण शुभ चिन्हांनी युक्त, पराक्रमी आणि बलवान होते.
तद् राक्षसबलं सर्वं विप्रस्थितमशोभत। प्रावृट्काले यथा मेघा नर्दमानाः सविद्युतः
ते सर्व राक्षसांचे सैन्य निघाले आणि ते गडगडणाऱ्या वीजेसह पावसाळ्यातील ढगांसारखे चमकत होते.
निःसृता दक्षिणद्वारादङ्गदो यत्र यूथपः। तेषां निष्क्रममाणानामशुभं समजायत
दक्षिण दरवाजातून, जिथे अङ्गद प्रमुख होता, ते बाहेर पडले; बाहेर पडताना त्यांना वाईट शकुन दिसला.
आकाशाद् विघनात् तीव्रा उल्काश्चाभ्यपतंस्तदा। वमन्तः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे
त्या घनदाट आकाशातून तीव्र उल्का पडू लागल्या, जणू ज्वाळा ओकत होत्या, आणि भयंकर कोल्हे वाईट आवाज करत होते.
व्याहरन्त मृगा घोरा रक्षसां निधनं तदा। समापतन्तो योधास्तु प्रास्खलंस्तत्र दारुणम्
भयंकर जनावरांनी आवाज काढला, जणू राक्षसांचा विनाश सांगत होते; आणि योद्धे पुढे जात असताना ते घाबरून तिथे अडखळले.
एतानौत्पातिकान् दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रो महाबलः। धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी निर्जगाम रणोत्सुकः
हे सर्व अपशकुन पाहून, बलवान वज्रदंष्ट्राने धैर्य धरले आणि युद्धासाठी उत्सुक होऊन बाहेर पडला.
तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः। प्रणेदुः सुमहानादान् दिशः शब्देन पूरयन्
राक्षस पळताना पाहून, विजयशाली वानरांनी मोठ्या आवाजात गर्जना केली आणि सर्व दिशांना तो आवाज भरून गेला.
ततः प्रवृत्तं तुमुलं हरीणां राक्षसैः सह। घोराणां भीमरूपाणामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्
मग वानर आणि राक्षस यांच्यात भयंकर आणि भीतीदायक रूप असलेल्या, एकमेकांचा संहार करू इच्छिणाऱ्या, घनघोर युद्धाला सुरुवात झाली.
निष्पतन्तो महोत्साहा भिन्नदेहशिरोधराः। रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा न्यपतन् धरणीतले
मोठ्या उत्साहाने धावत, ज्यांची शरीरे, डोकी आणि माने तुटल्या होत्या, आणि सर्व अंग रक्ताने माखले होते, ते जमिनीवर कोसळले.
केचिदन्योन्यमासाद्य शूराः परिघबाहवः। चिक्षिपुर्विविधान् शस्त्रान् समरेष्वनिवर्तिनः
काही शूरवीर समोरासमोर आले आणि लोखंडी गज हातात घेऊन, युद्धात मागे न हटता, विविध शस्त्रे फेकू लागले.
द्रुमाणां च शिलानां च शस्त्राणां चापि निःस्वनः। श्रूयते सुमहांस्तत्र घोरो हृदयभेदनः
तिथे झाडे, दगड आणि शस्त्रांचा प्रचंड, भयंकर आणि काळजाचा ठाव घेणारा आवाज ऐकू येत होता.
रथनेमिस्वनस्तत्र धनुषश्चापि घोरवत्। शङ्खभेरीमृदङ्गानां बभूव तुमुलः स्वनः
तिथे रथाच्या चाकांचा, धनुष्यांचा भीषण आवाज, आणि शंख, भेरी, मृदंग यांचा गोंगाट उठला.
केचिदस्त्राणि संत्यज्य बाहुयुद्धमकुर्वत
काहींनी आपली शस्त्रे टाकून दिली आणि हातानेच झुंजू लागले.
तलैश्च चरणैश्चापि मुष्टिभिश्च द्रुमैरपि। जानुभिश्च हताः केचिद् भग्नदेहाश्च राक्षसाः। शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद् वानरैर्युद्धदुर्मदैः
काही राक्षसांना तळहात, पाय, मुठ, झाडे आणि गुडघ्यांनी मारले गेले; काहींची शरीरे तुटली, आणि युद्धात वेडावाकडा झालेल्या वानरांनी दगडांनी त्यांना चिरडले.
वज्रदंष्ट्रो भृशं बाणै रणे वित्रासयन् हरीन्। चचार लोकसंहारे पाशहस्त इवान्तकः
वज्रदंष्ट्राने युद्धात आपल्या बाणांनी वानरांना घाबरवले आणि तो जणू काळाच्या शेवटी फास घेऊन फिरणाऱ्या मृत्यूसारखा वावरू लागला.
बलवन्तोऽस्त्रविदुषो नानाप्रहरणा रणे। जघ्नुर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधर्मूच्छिताः
बलवान, शस्त्रविद्या जाणणारे, विविध अस्त्रे असलेले राक्षस प्रचंड रागाने वानरांच्या सैन्यावर तुटून पडले.
जघ्ने तान् राक्षसान् सर्वान् धृष्टो वालिसुतो रणे। क्रोधेन द्विगुणाविष्टः संवर्तक इवानलः
वालिचा पुत्र धृष्टाने, द्विगुणित रागाने पेटून, जणू प्रलयकाळातील अग्नीप्रमाणे, त्या सर्व राक्षसांना युद्धात ठार केले.
तान् राक्षसगणान् सर्वान् वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान्। अङ्गदः क्रोधताम्राक्षः सिंहः क्षुद्रमृगानिव
पराक्रमी अङ्गदाने, रागाने डोळे लाल झालेले, एक झाड उचलून, त्या सर्व राक्षसांच्या सैन्यावर जणू सिंहाने लहान प्राण्यांवर झडप घ्यावी तसे हल्ला केला.
चकार कदनं घोरं शक्रतुल्यपराक्रमः। अङ्गदाभिहतास्तत्र राक्षसा भीमविक्रमाः
इंद्रासारखी पराक्रम असलेल्या अङ्गदाने तिथे भयंकर शौर्य असलेल्या राक्षसांचा मोठा संहार केला.
विभिन्नशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पादपाः। रथैश्चित्रैर्ध्वजैरश्वैः शरीरैर्हरिरक्षसाम्
त्यांचे डोके फोडले गेले आणि ते झाडासारखे कोसळले. रंगीबेरंगी पताका असलेले रथ, घोडे, आणि वानर-राक्षसांची मृतदेहे सगळीकडे पडली होती.
रुधिरौघेण संछन्ना भूमिर्भयकरी तदा। हारकेयूरवस्त्रैश्च शस्त्रैश्च समलंकृता
त्या वेळी रक्ताच्या प्रवाहाने झाकलेली पृथ्वी फारच भयंकर दिसत होती, आणि ती हार, कंकण, वस्त्रे आणि शस्त्रांनी सजलेली होती.
भूमिर्भाति रणे तत्र शारदीव यथा निशा। अङ्गदस्य च वेगेन तद् राक्षसबलं महत्। प्राकम्पत तदा तत्र पवनेनाम्बुदो यथा
त्या रणभूमीत पृथ्वी शरद ऋतूच्या रात्रीसारखी तेजस्वी दिसत होती. अङ्गदाच्या वेगामुळे राक्षसांची ती मोठी फौज वाऱ्याने ढवळलेल्या मेघासारखी थरथर कापू लागली.
thumb|चतुष्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुष्पञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चोपन्नावा सर्ग ऐका.
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च। राक्षसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः
स्वतःच्या सैन्याचा संहार आणि अङ्गदाच्या बळामुळे राक्षसांचा बलवान वज्रदंष्ट्र प्रचंड रागावला.
विस्फार्य च धनुर्घोरं शक्राशनिसमप्रभम्। वानराणामनीकानि प्राकिरच्छरवृष्टिभिः
त्याने इंद्राच्या वज्रासारखा तेजस्वी आणि भयंकर धनुष्य ताणले आणि वानरांच्या सैन्यावर बाणांचा मारा केला.
राक्षसाश्चापि मुख्यास्ते रथेषु समवस्थिताः। नानाप्रहरणाः शूराः प्रायुध्यन्त तदा रणे
रथांवर बसलेले राक्षसांचे मुख्य योद्धे, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, त्या युद्धात धैर्याने लढू लागले.