विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः। अमर्षजनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
राक्षसांनी फाडले तरी ते बलवान वानर रागाने धाडसी झाले आणि निर्भयपणे पराक्रम करू लागले.
शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः। जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः
बाणांनी शरीर छिन्नविछिन्न झालेले, भाल्यांनी अवयव फाडलेले वानर प्रमुख तिथे झाडे आणि दगड उचलू लागले.
ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः। ममन्थू राक्षसान् वीरान् नामानि च बभाषिरे
भयंकर वेगाने पुन्हा पुन्हा गर्जना करणारे ते वानर, राक्षसांना चिरडू लागले आणि त्यांची नावे मोठ्याने बोलू लागले.
तद् बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम्। शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुशाखैश्च पादपैः
मग वानर आणि राक्षस यांच्यात अनेक दगड आणि असंख्य फांद्या असलेल्या झाडांनी एक अद्भुत आणि भीषण युद्ध झाले.
राक्षसा मथिताः केचिद् वानरैर्जितकाशिभिः। प्रवेमू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः
काही राक्षस वानरांनी चिरडल्यामुळे तोंडातून रक्त ओकू लागले; तर काही, रक्त पिणारे, तोंडातून रक्त सांडू लागले.
पार्श्वेषु दारिताः केचित् केचिद् राशीकृता द्रुमैः। शिलाभिश्चूर्णिताः केचित् केचिद् दन्तैर्विदारिताः
काहींची बाजू फाडली गेली, काही झाडांच्या ढिगाऱ्याखाली गाडले गेले, काही दगडांनी चुरडले गेले, आणि काही दातांनी फाडले गेले.
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खड्गैश्च विनिपातितैः। रथैर्विध्वंसितैः केचिद् व्यथिता रजनीचराः
फाटलेल्या आणि तुटलेल्या ध्वजांनी, पडलेल्या तलवारींनी आणि उध्वस्त रथांनी काही निशाचर त्रस्त झाले.
गजेन्द्रैः पर्वताकारैः पर्वताग्रैर्वनौकसाम्। मथितैर्वाजिभिः कीर्णं सारोहैर्वसुधातलम्
पर्वतासारखे मोठे हत्ती, वानरांनी फेकलेली पर्वतशिखरे आणि तुडवलेले घोडे यामुळे पृथ्वी सर्वत्र भरून गेली होती.
वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्योत्प्लुत्य वेगितैः। राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिदारिताः
भीषण शौर्य असलेल्या वानरांनी वेगाने उड्या मारत राक्षसांना त्यांच्या तिखट नखांनी तोंडात फाडून टाकले.
विषण्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः। मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले
त्यांचे चेहरे उतरलेले, केस विस्कटलेले, रक्ताच्या वासाने गोंधळलेले असे राक्षस पुन्हा पुन्हा जमिनीवर कोसळले.
अन्ये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः। तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन्
पण काही अत्यंत संतप्त आणि प्रचंड बळ असलेले राक्षस फक्त त्यांच्या हातांनी, वज्रासारख्या कठीण तळव्यांनी वानरांवर तुटून पडले.
वानरैः पातयन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः। मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चावपोथिताः
ते राक्षस जरी वेगवान असले तरी त्याहून वेगवान वानरांनी त्यांना मुठी, पाय, दात आणि झाडांनी जबरदस्त मार दिला.
सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः। रोषेण कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम्
आपले सैन्य पळताना पाहून राक्षसांत श्रेष्ठ धूम्राक्ष संतापून लढायाला उत्सुक असलेल्या वानरांचा संहार करू लागला.
प्रासैः प्रमथिताः केचिद् वानराः शोणितस्रवाः। मुद्गरैराहताः केचित् पतिता धरणीतले
काही वानर भाले घुसवून रक्ताने न्हालेल्या अवस्थेत पडले, तर काही गदा लागून जमिनीवर कोसळले.
परिघैर्मथिताः केचिद् भिन्दिपालैश्च दारिताः। पट्टिशैर्मथिताः केचिद् विह्वलन्तो गतासवः
काहींना लोखंडी गजांनी ठेचले, काहींना गोफणांच्या दगडांनी फाडले, तर काहींना भाले घुसवून ते जीव गमावून डगमगत पडले.
केचिद् विनिहता भूमौ रुधिरार्द्रा वनौकसः। केचिद् विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धै राक्षसैर्युधि
काही वनवासी रक्ताने ओले होऊन जमिनीवर पडले, तर काही रागावलेल्या राक्षसांनी युद्धात पिटाळून लावल्यामुळे हरवले.
विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन शायिताः। विदारितास्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिःसृताः
काहींची हृदये फाटून ते एका बाजूला पडले होते, तर काहींना त्रिशूळाने विदीर्ण करून त्यांच्या आतडी बाहेर आली होती.
तत् सुभीमं महद्युद्धं हरिराक्षससंकुलम्। प्रबभौ शस्त्रबहुलं शिलापादपसंकुलम्
ते मोठे आणि भीषण युद्ध वानर आणि राक्षसांनी भरलेले होते, शस्त्र, दगड आणि झाडांनी गच्च भरलेले ते युद्ध तेजाने उजळून निघाले.
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम्। मन्दस्तनितगीतं तद् युद्धगान्धर्वमाबभौ
धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा आवाज, तिहेरी ढोलांचा गोड ताल, हिक्का आणि मंद गडगडाट यामुळे ते युद्ध जणू काही गंधर्वांच्या गाण्याप्रमाणे वाटत होते.
धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान् रणमूर्धनि। हसन् विद्रावयामास दिशस्ताञ्छरवृष्टिभिः
धूम्राक्ष धनुष्य हातात घेऊन हसत हसत रणभूमीत सर्व दिशांना बाणांचा वर्षाव करून वानरांना पिटाळू लागला.
धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं प्रेक्ष्य मारुतिः। अभ्यवर्तत संक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्
धूम्राक्षाने सैन्याला त्रस्त केलेले पाहून मारुती संतापून मोठी शिला उचलून पुढे धावला.
क्रोधाद् द्विगुणताम्राक्षः पितुस्तुल्यपराक्रमः। शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति
दुप्पट रागाने त्याचे डोळे लाल झाले, वडिलांसारखे पराक्रमी होऊन त्याने ती शिला धूम्राक्षाच्या रथावर फेकली.
आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य सम्भ्रमात्। रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत
ती शिला वेगाने येताना पाहून धूम्राक्ष घाबरून गदा उचलून झटकन रथातून उडी मारून जमिनीवर उभा राहिला.
सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि। सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम्
ती शिला त्याचा रथ फोडून जमिनीवर पडली, त्याचे चाक, जुवा, घोडे, ध्वज आणि धनुष्य सगळे नष्ट झाले.
स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनूमान् मारुतात्मजः। रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः
रथ फोडल्यानंतर वायुपुत्र हनुमानाने झाडे, फांद्या आणि बुंध्यांनी राक्षसांचा संहार सुरू केला.
विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसा रुधिरोक्षिताः। द्रुमैः प्रमथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले
काही राक्षसांची मस्तके फाटून, रक्ताने माखलेली त्यांची शरीरे झाडांनी ठेचून जमिनीवर पडली.
विद्राव्य राक्षसं सैन्यं हनूमान् मारुतात्मजः। गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे
हनुमान, वायूचा पुत्र, राक्षसांची सेना पांगवून, एका डोंगराचे शिखर उचलून धूम्राक्षावर तुटून पडला.
तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान्। विनर्दमानः सहसा हनूमन्तमभिद्रवत्
हनुमान त्याच्यावर धावत येताना पाहून, बलवान आणि गर्जना करणारा धूम्राक्ष गदा उंचावून हनुमानावर तुटून गेला.
तस्य क्रुद्धस्य रोषेण गदां तां बहुकण्टकाम्। पातयामास धूम्राक्षो मस्तकेऽथ हनूमतः
रागाने धूम्राक्षाने काटेरी गदा उचलून ती थेट हनुमानाच्या डोक्यावर फेकली.
ताडितः स तया तत्र गदया भीमवेगया। स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन्
ती भीषण आणि वेगवान गदा लागली तरी वायूप्रमाणे बळ असलेल्या त्या वानराने तो प्रहार काहीच न मानला.