यथासौ सम्प्रहृष्टानां वानराणामुपस्थितः। बहूनां सुमहान् नादो मेघानामिव गर्जताम्
जसे अनेक आनंदी वानर एकत्र जमले की मोठा आवाज होतो, जणू काही मेघ गडगडत आहेत, तसा हा आवाज आहे.
सुव्यक्तं महती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः। तथाहि विपुलैर्नादैश्चुक्षुभे लवणार्णवः
हे स्पष्ट आहे की त्यांना मोठा आनंद झाला आहे, यात शंका नाही; कारण त्यांच्या मोठ्या गर्जनेमुळे समुद्रही हलला आहे.
तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। अयं च सुमहान् नादः शङ्कां जनयतीव मे
तरीही ते दोघे भाऊ, राम आणि लक्ष्मण, तीक्ष्ण बाणांनी बांधले आहेत, आणि हा मोठा आवाज माझ्या मनात शंका निर्माण करतो.
एवं च वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः। उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः
असे बोलून, राक्षसांचा राजा आपल्या मंत्र्यांना आणि जवळ उभ्या असलेल्या राक्षसांना म्हणाला.
ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां च वनौकसाम्। शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम्
या वनात राहणाऱ्या सर्वांच्या या दु:खाच्या वेळी निर्माण झालेल्या आनंदाचे कारण त्वरित शोधा.
तथोक्तास्ते सुसम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य च। ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना
असे सांगितल्यावर, ते सगळे घाबरून प्राचीरावर चढले आणि त्यांनी महात्मा सुग्रीवाने राखलेली सेना पाहिली.
तौ च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ। समुत्थितौ महाभागौ विषेदुः सर्वराक्षसाः
आणि ते दोघे रघुकुलपुत्र, भयंकर बाणांच्या बंधनातून मुक्त होऊन उभे राहिले, त्यामुळे सर्व राक्षस निराश झाले.
संत्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते। विवर्णा राक्षसा घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः
सर्व भयंकर राक्षस, भीतीने थरथर कापत, प्राचीरावरून खाली उतरले आणि फिकट तोंडाने आपल्या राक्षसराजाकडे गेले.
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य च राक्षसाः। कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद् वाक्यकोविदाः
दुःखी चेहऱ्याने, त्या राक्षसांनी रावणाला सगळी वाईट बातमी योग्य रीतीने सांगितली.
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ
युद्धात इंद्रजिताने ज्या दोन भावांना, राम आणि लक्ष्मण, बाणांच्या जाळ्यात बांधले होते, त्यांचे हात स्थिर ठेवले होते.
विमुक्तौ शरबन्धेन दृश्येते तौ रणाजिरे। पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ
आता त्या बाणांच्या बंधनातून मुक्त झालेले ते दोघे रणांगणावर दिसत आहेत, जणू मोठ्या हत्तीने आपली दोरी तोडली आहे, आणि ते हत्तींच्या राजासारखे पराक्रमी आहेत.
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः। चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विवर्णवदनोऽभवत्
त्यांचे बोल ऐकून, बलवान राक्षसराज चिंता आणि दुःखाने ग्रासला गेला आणि त्याचा चेहरा फिकट पडला.
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः। अमोघैः सूर्यसंकाशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि
भयंकर आणि विषारी सर्पांसारख्या, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि अचूक अशा बाणांनी, इंद्रजिताने युद्धात माझ्या शत्रूंना घट्ट बांधून टाकले होते.
तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम। संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम्
त्या अस्त्रांच्या बंधनातून जर माझे शत्रू सुटले असतील, तर माझे संपूर्ण सैन्य आता अनिश्चिततेत आहे असे मला वाटते.
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शराः पावकतेजसः। आदत्तं यैस्तु संग्रामे रिपूणां जीवितं मम
युद्धात माझ्या शत्रूंचे प्राण घेणारे, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी ते बाण आता निष्फळ ठरले आहेत.
एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा। अब्रवीद् रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम्
असे म्हणून, अत्यंत रागावलेला आणि सर्पासारखा जोरात श्वास घेत, त्याने राक्षसांच्या मध्ये धूम्राक्ष नावाच्या राक्षसाला संबोधले.
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम। त्वं वधायाशु निर्याहि रामस्य सह वानरैः
तू मोठ्या बळाचा आणि भयंकर पराक्रमाचा आहेस, म्हणून त्वरेने निघून जा आणि रामासह वानरांचा वध कर.
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता। परिक्रम्य ततः शीघ्रं निर्जगाम नृपालयात्
राक्षसराजाच्या या आज्ञेवर धूम्राक्षाने त्याची प्रदक्षिणा केली आणि लगेच राजवाड्यातून बाहेर पडला.
अभिनिष्क्रम्य तद् द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह। त्वरयस्व बलं शीघ्रं किं चिरेण युयुत्सतः
तो दरवाज्यातून बाहेर पडताच, त्याने सैन्यप्रमुखाला सांगितले, 'लवकर सैन्य तयार कर, युद्धासाठी उत्सुक असताना उशीर कशाला?'
धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः। बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया भृशम्
धूम्राक्षाचे शब्द ऐकून, सैन्यप्रमुखाने रावणाच्या आज्ञेने जोरात सैन्य सज्ज केले.
ते बद्धघण्टा बलिनो घोररूपा निशाचराः। विनद्यमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन्
बळकट, भयंकर रूपाचे आणि घंटा बांधलेले ते निशाचर, आनंदाने गर्जना करत धूम्राक्षाभोवती जमले.
विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः। गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैरपि
त्यांच्या हातात वेगवेगळी शस्त्रे होती—भाले, गदा, मोठे दांडके, लोखंडी सळई आणि मुसळ.
परिघैर्भिन्दिपालैश्च भल्लैः पाशैः परश्वधैः। निर्ययू राक्षसा घोरा नर्दन्तो जलदा यथा
लोखंडी गज, भाले, बाण, दोर, कुऱ्हाडी अशा शस्त्रांनी सज्ज होऊन, ते भयंकर राक्षस मेघांप्रमाणे गर्जना करत बाहेर पडले.
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलंकृतैः। सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः
काहीजण कवच घालून, झेंड्यांनी आणि सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेल्या रथांमध्ये, तर काही वेगवेगळ्या मुख असलेल्या खारांवर बसले होते.
हयैः परमशीघ्रैश्च गजैश्चैव मदोत्कटैः। निर्ययुर्नैर्ऋतव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः
अत्यंत वेगवान घोडे आणि मदाने भरलेले हत्ती यांवर बसून, ते निशाचर वाघ वाघांसारखे भयंकर आणि अप्राप्य वाटत होते.
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषितैः। आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिःस्वनः
लांडगा आणि सिंह यांच्या मुखांनी युक्त, सोन्याने सजवलेल्या खारांना जोडलेला दिव्य रथ धूम्राक्षाने आरोहित केला आणि खारांचा आवाज घुमत होता.
स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः। हसन् वै पश्चिमद्वाराद्धनूमान् यत्र तिष्ठति
तो पराक्रमी धूम्राक्ष, राक्षसांनी वेढलेला, हसत हसत पश्चिम दरवाजातून निघाला, जिथे हनुमान उभा होता.
रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम्। प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमदर्शनम्
खारांनी जोडलेल्या आणि त्यांच्या आवाजाने घुमणाऱ्या आपल्या उत्तम रथावर बसून, तो अत्यंत भयंकर आणि भीतीदायक राक्षस पुढे निघाला.
अन्तरिक्षगताः क्रूराः शकुनाः प्रत्यषेधयन्। रथशीर्षे महाभीमो गृध्रश्च निपपात ह
आकाशात उडणारे क्रूर पक्षी त्याच्या मार्गात अडथळा आणू लागले आणि एक मोठा, भयंकर गिधाड त्याच्या रथाच्या डोक्यावर पडला.
ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः। रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि
त्याच्या झेंड्याच्या टोकावर मांसाचे तुकडे आणि दगड बांधून पडले; रक्ताने ओथंबलेला एक मोठा, पांढरा, डोके नसलेला धड जमिनीवर कोसळला.