सा तु चिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतमागतम्। कदा द्रक्ष्यामि सीतां च लक्ष्मणं च सराघवम्
ती नेहमी विचार करत असते—व्रत पूर्ण करून, त्यांच्या परतीची वाट पाहत—'कधी मी सीता, लक्ष्मण आणि रामाला एकत्र पाहीन?'
परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटाब्रवीत्। मा विषादं कृथा देवि भर्तायं तव जीवति
ती शोक करत असताना, राक्षसी त्रिजटा म्हणाली, 'देवी, दुःखी होऊ नकोस; तुझे पती जिवंत आहेत.'
कारणनि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च। यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
मी तुला मोठी आणि योग्य अशी कारणे सांगते, ज्या मुळे हे दोन्ही भाऊ, राम आणि लक्ष्मण, जिवंत आहेत, देवी.
नहि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च। भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ
युद्धात वीरप्रमुख मारला गेला असता, सैनिकांच्या चेहऱ्यावर राग किंवा आनंदाचे भाव दिसत नाहीत.
इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः। दिव्यं त्वां धारयेन् नेदं यद्येतौ गतजीवितौ
वैदेही, हे पुष्पक नावाचे विमान, जर हे दोघे मेल्यास तर, तुला आपल्या दिव्य रूपात घेऊन गेले नसते.
हतवीरप्रधाना हि गतोत्साहा निरुद्यमा। सेना भ्रमति संख्येषु हतकर्णेव नौर्जले
ज्या सैन्याचे वीरप्रमुख मारले गेले, ज्यांचा उत्साह संपला आणि प्रयत्न थांबले, ती सेना युद्धात जणू तुटलेल्या पत्क्याची नौका पाण्यात भरकटते तशी भरकटते.
इयं पुनरसम्भ्रान्ता निरुद्विग्ना तपस्विनि। सेना रक्षति काकुत्स्थौ मया प्रीत्या निवेदितौ
मुनिवरे, ही सेना अजिबात घाबरलेली नाही किंवा गोंधळलेली नाही. मी आनंदाने सांगितल्याप्रमाणे, ही सेना काकुत्स्थांच्या रक्षणासाठी उभी आहे.
सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः। अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहादेतद् ब्रवीमि ते
म्हणून तू आता पूर्ण विश्वास ठेव, या शुभ चिन्हांवर आधार ठेव. काकुत्स्थ बंधू दोघेही सुखरूप आहेत, हे प्रेमापोटी मी तुला सांगतो.
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्यामि मैथिलि। चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टासि मनो मम
मैथिली, मी कधीही खोटं बोललो नाही आणि बोलणारही नाही. तुझ्या चांगल्या स्वभावामुळे आणि सोज्वळपणामुळे तू माझ्या मनात स्थान मिळवलं आहेस.
नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः। तादृशं दर्शनं दृष्ट्वा मया चोदीरितं तव
इंद्रासकट देव किंवा दैत्यही या दोघांना युद्धात जिंकू शकत नाहीत. असं अद्भुत दृश्य पाहून मी तुला हे सांगितलं.
इदं तु सुमहच्चित्रं शरैः पश्यस्व मैथिलि। विसंज्ञौ पतितावेतौ नैव लक्ष्मीर्विमुञ्चति
मैथिली, हे पाहा, किती अद्भुत आणि विलक्षण आहे! बाणांनी जखमी होऊन शुद्ध हरपली असली तरी या दोघांची तेजस्विता काहीच कमी झालेली नाही.
प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम्। दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम्
साधारणपणे, जेव्हा पुरुषांचे प्राण आणि बळ संपतात, तेव्हा त्यांच्या चेहऱ्यावर फारच विद्रूपपणा दिसतो.
त्यज शोकं च दुःखं च मोहं च जनकात्मजे। रामलक्ष्मणयोरर्थे नाद्य शक्यमजीवितुम्
जनकनंदिनी, शोक, दुःख आणि मोह सोड. राम आणि लक्ष्मण यांच्या वियोगात आज जगणं शक्य नाही.
श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा। कृताञ्जलिरुवाचेमामेवमस्त्विति मैथिली
तीचं बोलणं ऐकून, देवकन्येसारखी सीता हात जोडून म्हणाली, 'तसं होवो', असं मैथिलीने उत्तर दिलं.
विमानं पुष्पकं तत्तु संनिवर्त्य मनोजवम्। दीना त्रिजटया सीता लङ्कामेव प्रवेशिता
मग, मनासारखी वेगवान पुष्पक विमान मागे वळवून, दुःखी सीतेला त्रिजटा घेऊन पुन्हा लंकेत गेली.
ततस्त्रिजटया सार्धं पुष्पकादवरुह्य सा। अशोकवनिकामेव राक्षसीभिः प्रवेशिता
नंतर त्रिजटेसोबत सीता पुष्पकातून खाली उतरली आणि राक्षसींनी तिला अशोकवनात नेलं.
प्रविश्य सीता बहुवृक्षखण्डां तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम्। सम्प्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ परं विषादं समुपाजगाम
सीता त्या अनेक झाडांनी भरलेल्या, राक्षसराजाच्या आनंदभूमीत गेली. राजपुत्रांची आठवण काढून, ती फारच निराश झाली.
thumb|नवचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकोणपन्नासवा सर्ग ऐका.
घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ। निःश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ
भयंकर बाणांच्या जाळ्यात अडकलेले दशरथपुत्र, रक्ताने माखलेले, जखमी हत्तींसारखे जोरजोराने श्वास घेत पडले होते.
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवमहाबलाः। परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः
सुग्रीवासह बलाढ्य वानरश्रेष्ठांनी त्या महात्मा भावंडांना वेढून, दुःखाने भरून उभे राहिले.
एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्। स्थिरत्वात् सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन्
त्याच वेळी, बाणांनी बांधलेला असूनही, राम आपल्या धैर्यामुळे आणि बळामुळे शुद्धीवर आला.
ततो दृष्ट्वा सरुधिरं निषण्णं गाढमर्पितम्। भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः
मग, रक्ताने माखलेला, खोल जखमांनी ग्रस्त आणि दुःखी चेहरा असलेला भाऊ पाहून, राम खूप व्याकुळ झाला आणि हळहळला.
किं नु मे सीतया कार्यं लब्धया जीवितेन वा। शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम्
"आता मला सीतेचं किंवा या जीवाचं काय उपयोग? आज मी माझ्या भावाला युद्धात हरलेला, पडलेला पाहतोय."
शक्या सीतासमा नारी मर्त्यलोके विचिन्वता। न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः
"मर्त्य लोकांत सीतेसारखी स्त्री सापडणार नाही, आणि लक्ष्मणासारखा भाऊ, मित्र किंवा सहकारीही मिळणार नाही."
परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान् वानराणां तु पश्यताम्। यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः
सुमित्रेचा आनंद असलेला लक्ष्मण जर खरंच या जगातून गेला असेल, तर मी या वानरांच्या डोळ्यांसमोरच आपलं प्राण सोडीन.
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्। कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम्
मी कौसल्येला काय सांगू? माझ्या आई कैकेयीला काय सांगू? आणि मुलाच्या दर्शनासाठी आसुसलेल्या सुमित्रेला मी कसं समजावू?
विवत्सां वेपमानां च वेपन्तीं कुररीमिव। कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना
आपल्या वासराला गमावलेल्या गायीसारखी थरथरणारी ती आई, तिचं मी कसं धीर द्यायचं, जर मी त्याच्याशिवाय परत गेलो तर?
कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्। मया सह वनं यातो विना तेनाहमागतः
माझ्यासोबत वनात गेलेल्या तेजस्वी शत्रुघ्न आणि भरत यांना मी त्याच्याशिवाय परत आलो, हे कसं सांगू?
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुमम्बासुमित्रया। इहैव देहं त्यक्ष्यामि नहि जीवितुमुत्सहे
सुमित्रेच्या तक्रारी मी सहन करू शकत नाही; इथेच आपलं शरीर सोडीन, कारण मला असं जगणं शक्य नाही.
धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ। लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत्
माझ्या वाईट कर्मांमुळे आणि माझ्या अयोग्यपणामुळे लक्ष्मण या बाणांच्या शय्येवर प्राण सोडून पडला आहे, याचा मला खूप लाज वाटतो.