भल्लैश्चान्यैर्गदाभिश्च शक्तितोमरसायकैः। अपविद्धैश्चापि रथैस्तथा सांग्रामिकैर्हयैः
तीक्ष्ण बाण, गदा, शक्ती, तोमर, बाण, तसेच युद्धात फेकलेले रथ आणि घोडे यांच्या गोंधळात,
निहतैः कुञ्जरैर्मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः। चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर्धरणिसंश्रितैः
मदाने भरलेले मारलेले हत्ती, पडलेले वानर आणि राक्षस, तुटलेली चाकं, आड, जू आणि इतर तुकडे जमिनीवर विखुरलेले होते.
बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसेवितम्। कबन्धानि समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम्। विमर्दे तुमुले तस्मिन् देवासुररणोपमे
ते युद्धभूमी फारच भयंकर दिसू लागली, तिथे कोल्ह्यांचे कळप फिरू लागले; त्या गोंधळात वानर आणि राक्षसांची शिरच्छेद झालेली शरीरं सर्व दिशांना उठून दिसू लागली, जणू काही देव-दैत्यांच्या युद्धासारखे ते दृश्य होते.
निहन्यमाना हरिपुङ्गवैस्तदा निशाचराः शोणितगन्धमूर्च्छिताः। पुनः सुयुद्धं तरसा समाश्रिता दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः
वानर सेनापतींनी त्यांना पराभूत करत असताना, रक्ताचा वास लागून निशाचर पुन्हा एकदा प्रचंड वेगाने युद्धात उतरले, आणि त्यांना सूर्यास्ताची आतुरता वाटू लागली.
thumb|चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center ०४४ इन्द्रजिता अदृश्यरूपेण युद्धरङ्गागमनम् Your browser does not support the audio element, but here is (श्रीराम-हरिसीताराममूर्ति-घनपाठिभ्यां वचनम्) युध्यतामेव तेषां तु तदा वानररक्षसाम्। रविरस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी
वानर आणि राक्षस युद्ध करत असतानाच सूर्य मावळला आणि घातक रात्र पसरली.
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणं जयमिच्छताम्। सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वानररक्षसाम्
एकमेकांवर प्रचंड वैर धरलेले आणि विजयाची इच्छा असलेले वानर आणि राक्षस यांच्यात त्या वेळी भीषण रात्रीचे युद्ध सुरू झाले.
राक्षसोऽसीति हरयो वानरोऽसीति राक्षसाः। अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे
राक्षस ओरडू लागले, 'इथे वानर आहे!' आणि वानर म्हणू लागले, 'इथे राक्षस आहे!'—त्या भयंकर अंधारात एकमेकांवर तुटून पडले.
हत दारय चैहीति कथं विद्रवसीति च। एवं सुतुमुलः शब्दस्तस्मिन् सैन्ये तु शुश्रुवे
'मारा! फाडा! पळा!'—अशा प्रचंड गोंगाटाच्या आरोळ्या त्या सैन्यात ऐकू येऊ लागल्या.
कालाः काञ्चनसंनाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः। सम्प्रदृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव
त्या अंधारात सोन्याच्या कवचातले राक्षस जणू काही तेजस्वी औषधी वनांनी वेढलेले पर्वतराजच भासत होते.
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूिर्च्छताः। परिपेतुर्महावेगा भक्षयन्तः प्लवङ्गमान्
त्या भेदता न येणाऱ्या अंधारात, राक्षस प्रचंड रागाने भरून वानरांना पकडून खात होते.
ते हयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाशीविषोपमान्। आप्लुत्य दशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपा व्यदारयन्
ते भयंकर आणि संतापलेले राक्षस, सोन्याच्या मस्तकपट्ट्या घातलेल्या घोड्यांना आणि सर्पध्वज असलेल्या रथांना उड्या मारून, तीक्ष्ण दातांनी फाडून टाकू लागले.
वानरा बलिनो युद्धेऽक्षोभयन् राक्षसीं चमूम्। कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो रथान्
मजबूत वानरांनी युद्धात राक्षसांची फौज, हत्ती, त्यांच्या स्वारांना आणि झेंड्यांनी सजलेले रथ हादरवून सोडले.
चकर्षुश्च ददंशुश्च दशनैः क्रोधमूिर्च्छताः। लक्ष्मणश्चापि रामश्च शरैराशीविषोपमैः
रागाने भरून त्यांनी दातांनी ओढले, चावले; आणि लक्ष्मण व राम यांनी विषारी सर्पासारखे बाण सोडून शत्रूंना घायाळ केले.
दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः। तुरंगखुरविध्वस्तं रथनेमिसमुत्थितम्
दृश्य आणि अदृश्य अशा श्रेष्ठ राक्षसांना त्यांनी बाणांनी ठार केले; आणि घोड्यांच्या टाचा व रथांच्या चाकांनी उडवलेली धूळ आकाशात पसरली.
रुरोध कर्णनेत्राणि युध्यतां धरणीरजः। वर्तमाने तथा घोरे संग्रामे लोमहर्षणे। रुधिरौघा महाघोरा नद्यस्तत्र विसुस्रुवुः
लढणाऱ्यांनी उडवलेल्या धुळीने सर्वांच्या कानात आणि डोळ्यांत अडथळा निर्माण केला. त्या भयंकर आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, तिथे भयंकर रक्ताच्या नद्या वाहू लागल्या.
ततो भेरीमृदङ्गानां पणवानां च निःस्वनः। शङ्खनेमिस्वनोन्मिश्रः सम्बभूवाद्भुतोपमः
मग तिथे ढोल, मृदंग, पखवाज यांचे आवाज, शंख आणि रथांच्या चाकांचा गडगडाट मिसळून, ऐकायला आश्चर्यकारक असा गजर झाला.
हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निःस्वनः। शस्तानां वानराणां च सम्बभूवात्र दारुणः
त्या ठिकाणी मारले गेलेले आणि जखमी झालेले राक्षस, तसेच जखमी वानर यांच्या भीषण किंकाळ्या उठल्या.
हतैर्वानरमुख्यैश्च शक्तिशूलपरश्वधैः। निहतैः पर्वताकारै राक्षसैः कामरूपिभिः
शक्ती, शूल आणि कुऱ्हाडीने मारलेले वानरांचे प्रमुख, तसेच पर्वतासारखे मोठे, इच्छेनुसार रूप बदलणारे राक्षसही तिथे पडले होते.
शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद् युद्धमेदिनी। दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्त्रावकर्दमा
त्या रणभूमीवर शस्त्रांचा वर्षाव आणि अस्त्रांची उधळण झाली होती. रक्ताच्या चिखलामुळे ती भूमी ओळखू येत नव्हती, चालायला कठीण झाली होती.
सा बभूव निशा घोरा हरिराक्षसहारिणी। कालरात्रीव भूतानां सर्वेषां दुरतिक्रमा
ती रात्र फारच भयंकर झाली, वानर आणि राक्षसांचा संहार करणारी, जणू सर्व जीवांसाठी काळरात्रच झाली होती, जी कोणालाही पार करता येणार नव्हती.
ततस्ते राक्षसास्तत्र तस्मिंस्तमसि दारुणे। राममेवाभ्यवर्तन्त संहृष्टाः शरवृष्टिभिः
त्या भयंकर अंधारात, आनंदित झालेले राक्षस तीरांचा मारा करत रामाकडे झेपावले.
तेषामापततां शब्दः क्रुद्धानामपि गर्जताम्। उद्वर्त इव सप्तानां समुद्राणामभूत् स्वनः
त्या संतप्त राक्षसांचा गजर, ते गर्जना करत पुढे येताना, जणू सातही समुद्र उसळल्याचा आवाज वाटत होता.
तेषां रामः शरैः षड्भिः षड् जघान निशाचरान्। निमेषान्तरमात्रेण शरैरग्निशिखोपमैः
रामाने एका डोळ्याच्या पापणी लवतेत, अग्नीच्या ज्वाळेसारख्या सहा बाणांनी सहा राक्षसांना ठार केले.
यज्ञशत्रुश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ। वज्रदंष्ट्रो महाकायस्तौ चोभौ शुकसारणौ
यज्ञशत्रू, दुर्धर्ष, महापार्श्व, महोदर, वज्रदंष्ट्र हा मोठ्या देहाचा, आणि शुक, सारण हे दोघे—
ते तु रामेण बाणौघैः सर्वमर्मसु ताडिताः। युद्धादपसृतास्तत्र सावशेषायुषोऽभवन्
रामाच्या बाणांच्या वर्षावाने सगळ्या मर्मस्थळी घाव बसल्यामुळे, ते सर्व रणभूमीतून मागे हटले, त्यांचा जीव थोडक्यात वाचला.
निमेषान्तरमात्रेण घोरैरग्निशिखोपमैः। दिशश्चकार विमलाः प्रदिशश्च महारथः
डोळ्याच्या क्षणभरात, त्या महान रथीने अग्नीच्या ज्वाळेसारख्या भयंकर बाणांनी सर्व दिशांना उजळून टाकले.
ये त्वन्ये राक्षसा वीरा रामस्याभिमुखे स्थिताः। तेऽपि नष्टाः समासाद्य पतङ्गा इव पावकम्
रामासमोर उभे असलेले इतर वीर राक्षसही, जसे पतंग ज्वाळेत जळतात तसे, त्याच्याजवळ येताच नष्ट झाले.
सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैः सम्पतद्भिः समन्ततः। बभूव रजनी चित्रा खद्योतैरिव शारदी
सर्व बाजूंनी सोडलेल्या सोन्याच्या पिसाऱ्यांच्या बाणांनी ती रात्र जणू दिवाळून गेली, जणू शरद ऋतूतील काजव्यांनी उजळलेली रात्र.
राक्षसानां च निनदैर्भेरीणां चैव निःस्वनैः। सा बभूव निशा घोरा भूयो घोरतराभवत्
राक्षसांच्या गर्जना आणि बेंड्यांच्या गजराने ती रात्र अधिकच भयंकर झाली, आणि अजूनही भयानक वाटू लागली.
तेन शब्देन महता प्रवृद्धेन समन्ततः। त्रिकूटः कंदराकीर्णः प्रव्याहरदिवाचलः
त्या सर्वत्र घुमणाऱ्या मोठ्या आवाजाने, गुंफांनी भरलेला त्रिकूट पर्वत जणू स्वर्गातील पर्वतासारखा घुमू लागला.