नदन् प्रतपनो घोरो नलं सोऽभ्यनुधावत। नलः प्रतपनस्याशु पातयामास चक्षुषी
भीषण प्रतापन मोठ्याने गर्जत नलाचा पाठलाग करू लागला; पण नलाने लगेच प्रतापनाची दोन्ही डोळे फोडून टाकली.
भिन्नगात्रः शरैस्तीक्ष्णैः क्षिप्रहस्तेन रक्षसा। ग्रसन्तमिव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः
राक्षसाच्या वेगवान हातांनी सुटलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी वानरराजाचे अंग छिन्नभिन्न झाले असतानाही, तो प्रघास नावाच्या सैन्याला गिळणाऱ्या राक्षसावर तुटून पडला.
सुग्रीवः सप्तपर्णेन निजघान जवेन च। प्रपीड्य शरवर्षेण राक्षसं भीमदर्शनम्
सुग्रीवाने बाणांचा मारा सहन करत, वेगाने आणि सात पानांच्या झाडाने त्या भयंकर दिसणाऱ्या राक्षस प्रघासावर प्रहार केला.
निजघान विरूपाक्षं शरेणैकेन लक्ष्मणः। अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः। सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः
लक्ष्मणाने एकाच बाणाने विरूपाक्षाचा वध केला; आणि भयंकर असणारे राक्षस अग्निकेतू, रश्मिकेतू, सुप्तघ्न आणि यज्ञकोप यांनी रामावर बाणांनी जखमा केल्या.
तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि समरे शरैः। क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेद घोरैरग्निशिखोपमैः
रामाने संतापून, त्या चौघांचे शिरं युद्धात ज्वाळेसारख्या भयंकर चार बाणांनी छाटून टाकली.
वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे। पपात सरथः साश्वः पुराट्ट इव भूतले
मैंदाने आपल्या मुठीने युद्धात वज्रमुष्टीवर प्रहार केला आणि तो आपल्या रथासकट, घोड्यांसकट, डोंगरासारखा जमिनीवर कोसळला.
निकुम्भस्तु रणे नीलं नीलाञ्जनचयप्रभम्। निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर्मेघमिवांशुमान्
निकुंभाने युद्धात काळ्या काजळाच्या ढिगासारखा तेजस्वी असलेल्या नीलावर तीक्ष्ण बाणांनी प्रहार केला, जसा सूर्य आपल्या किरणांनी मेघाला भेदतो.
पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो निशाचरः। बिभेद समरे नीलं निकुम्भः प्रजहास च
नंतर पुन्हा त्या वेगवान हाताच्या राक्षस निकुंभाने युद्धात शंभर बाणांनी नीलावर प्रहार केला आणि मोठ्याने हसला.
तस्यैव रथचक्रेण नीलो विष्णुरिवाहवे। शिरश्चिच्छेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः
नीलाने, जणू काही युद्धात विष्णूच, रथाच्या चाकाने निकुंभा आणि त्याच्या सारथ्याचं शिरं युद्धात छाटून टाकलं.
वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदोऽप्यशनिप्रभम्। जघान गिरिशृङ्गेण मिषतां सर्वरक्षसाम्
वज्र आणि वीजेसारखा स्पर्श असलेला द्विविदाने, सर्व राक्षसांच्या डोळ्यांसमोर, डोंगरशिखराने अशनीप्रभावर प्रहार केला.
द्विविदं वानरेन्द्रं तु द्रुमयोधिनमाहवे। शरैरशनिसंकाशैः स विव्याधाशनिप्रभः
पण वीजेसारखा तेजस्वी अशनीप्रभाने, झाडांनी लढणाऱ्या वानरराज द्विविदावर वज्रासारख्या बाणांनी प्रहार केला.
स शरैरभिविद्धाङ्गो द्विविदः क्रोधर्मूच्छितः। सालेन सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम्
बाणांनी शरीर छिन्नभिन्न झालेला आणि संतापाने भरलेला द्विविदाने, सालाच्या झाडाने अशनीप्रभा, त्याचा रथ, घोडे आणि सारथ्याला एकत्रच ठार केले.
विद्युन्माली रथस्थस्तु शरैः काञ्चनभूषणैः। सुषेणं ताडयामास ननाद च मुहुर्मुहुः
रथावर उभा असलेला आणि सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेला विद्युत्माळी, सुसेनावर बाणांनी प्रहार करू लागला आणि पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जना केली.
तं रथस्थमथो दृष्ट्वा सुषेणो वानरोत्तमः। गिरिशृङ्गेण महता रथमाशु न्यपातयत्
तेव्हा वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुसेनाने, त्याला रथावर पाहून, मोठ्या डोंगरशिखराने तो रथ पटकन खाली पाडला.
लाघवेन तु संयुक्तो विद्युन्माली निशाचरः। अपक्रम्य रथात् तूर्णं गदापाणिः क्षितौ स्थितः
चपळ आणि वेगवान असलेला राक्षस विद्युत्माळी, रथातून झेप घेऊन पटकन खाली उतरला आणि गदा हातात घेऊन जमिनीवर उभा राहिला.
ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो हरिपुङ्गवः। शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरमभिद्रवत्
मग वानरांमध्ये प्रमुख असलेला सुसेन, रागाने भरून, मोठी शिला उचलून त्या राक्षसावर धावून गेला.
तमापतन्तं गदया विद्युन्माली निशाचरः। वक्षस्यभिजघानाशु सुषेणं हरिपुङ्गवम्
विद्युतमाळ नावाचा निशाचर सुग्रीवाचा सेनापती सुसेन याच्यावर गदा उगारून, त्याच्या छातीवर जोरात प्रहार करतो.
गदाप्रहारं तं घोरमचिन्त्य प्लवगोत्तमः। तां तूष्णीं पातयामास तस्योरसि महामृधे
तो भीषण आणि कल्पनाही न करता येईल असा गदाप्रहार सुसेनाला काहीच वाटत नाही; तो शांतपणे मोठ्या युद्धात त्या निशाचराच्या छातीवर मोठी शिळा फेकतो.
शिलाप्रहाराभिहतो विद्युन्माली निशाचरः। निष्पिष्टहृदयो भूमौ गतासुर्निपपात ह
त्या शिळेच्या प्रहाराने विद्युतमाळ नावाचा निशाचर, ज्याचं हृदय चिरडलं गेलं होतं, तो तिथेच प्राण सोडून जमिनीवर कोसळतो.
एवं तैर्वानरैः शूरैः शूरास्ते रजनीचराः। द्वन्द्वे विमथितास्तत्र दैत्या इव दिवौकसैः
अशा प्रकारे त्या धाडसी वानरांनी तिथेले निशाचर वीरांना जणू काही देवांनी दैत्यांना हरवल्यासारखे, एकेक करून पराभूत केले.
भल्लैश्चान्यैर्गदाभिश्च शक्तितोमरसायकैः। अपविद्धैश्चापि रथैस्तथा सांग्रामिकैर्हयैः
तीक्ष्ण बाण, गदा, शक्ती, तोमर, बाण, तसेच युद्धात फेकलेले रथ आणि घोडे यांच्या गोंधळात,
निहतैः कुञ्जरैर्मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः। चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर्धरणिसंश्रितैः
मदाने भरलेले मारलेले हत्ती, पडलेले वानर आणि राक्षस, तुटलेली चाकं, आड, जू आणि इतर तुकडे जमिनीवर विखुरलेले होते.
बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसेवितम्। कबन्धानि समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम्। विमर्दे तुमुले तस्मिन् देवासुररणोपमे
ते युद्धभूमी फारच भयंकर दिसू लागली, तिथे कोल्ह्यांचे कळप फिरू लागले; त्या गोंधळात वानर आणि राक्षसांची शिरच्छेद झालेली शरीरं सर्व दिशांना उठून दिसू लागली, जणू काही देव-दैत्यांच्या युद्धासारखे ते दृश्य होते.
निहन्यमाना हरिपुङ्गवैस्तदा निशाचराः शोणितगन्धमूर्च्छिताः। पुनः सुयुद्धं तरसा समाश्रिता दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः
वानर सेनापतींनी त्यांना पराभूत करत असताना, रक्ताचा वास लागून निशाचर पुन्हा एकदा प्रचंड वेगाने युद्धात उतरले, आणि त्यांना सूर्यास्ताची आतुरता वाटू लागली.
thumb|चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center ०४४ इन्द्रजिता अदृश्यरूपेण युद्धरङ्गागमनम् Your browser does not support the audio element, but here is (श्रीराम-हरिसीताराममूर्ति-घनपाठिभ्यां वचनम्) युध्यतामेव तेषां तु तदा वानररक्षसाम्। रविरस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी
वानर आणि राक्षस युद्ध करत असतानाच सूर्य मावळला आणि घातक रात्र पसरली.
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणं जयमिच्छताम्। सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वानररक्षसाम्
एकमेकांवर प्रचंड वैर धरलेले आणि विजयाची इच्छा असलेले वानर आणि राक्षस यांच्यात त्या वेळी भीषण रात्रीचे युद्ध सुरू झाले.
राक्षसोऽसीति हरयो वानरोऽसीति राक्षसाः। अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे
राक्षस ओरडू लागले, 'इथे वानर आहे!' आणि वानर म्हणू लागले, 'इथे राक्षस आहे!'—त्या भयंकर अंधारात एकमेकांवर तुटून पडले.
हत दारय चैहीति कथं विद्रवसीति च। एवं सुतुमुलः शब्दस्तस्मिन् सैन्ये तु शुश्रुवे
'मारा! फाडा! पळा!'—अशा प्रचंड गोंगाटाच्या आरोळ्या त्या सैन्यात ऐकू येऊ लागल्या.
कालाः काञ्चनसंनाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः। सम्प्रदृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव
त्या अंधारात सोन्याच्या कवचातले राक्षस जणू काही तेजस्वी औषधी वनांनी वेढलेले पर्वतराजच भासत होते.
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूिर्च्छताः। परिपेतुर्महावेगा भक्षयन्तः प्लवङ्गमान्
त्या भेदता न येणाऱ्या अंधारात, राक्षस प्रचंड रागाने भरून वानरांना पकडून खात होते.