संनद्धस्तु महावीर्यो गदापाणिर्विभीषणः। वृतो यत्तैस्तु सचिवैस्तस्थौ यत्र महाबलः
महाशक्तिशाली, गदा हातात घेणारा, पूर्ण शस्त्रबद्ध विभीषण आपल्या दक्ष मंत्र्यांसह जिथे मोठी सेना होती तिथे उभा राहिला.
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः। समन्तात् परिधावन्तो ररक्षुर्हरिवाहिनीम्
गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन हे सर्व बाजूंनी धावत, वानरसेनेचे सर्वत्र रक्षण करत होते.
ततः कोपपरीतात्मा रावणो राक्षसेश्वरः। निर्याणं सर्वसैन्यानां द्रुतमाज्ञापयत् तदा
त्यावेळी रावण, राक्षसांचा राजा, संतापाने भरून आपल्या सर्व सैन्याला त्वरित बाहेर पडण्याचा आदेश दिला.
एतच्छ्रुत्वा तदा वाक्यं रावणस्य मुखेरितम्। सहसा भीमनिर्घोषमुद्घुष्टं रजनीचरैः
रावणाने उच्चारलेले ते शब्द ऐकताच, रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांकडून अचानक भीषण गजर झाला.
ततः प्रबोधिता भेर्यश्चन्द्रपाण्डुरपुष्कराः। हेमकोणैरभिहता राक्षसानां समन्ततः
मग राक्षसांनी चहूकडे चंद्रासारख्या फिक्या आणि मोठ्या ढोलांना सोन्याच्या कड्यांनी वाजवायला सुरुवात केली.
विनेदुश्च महाघोषाः शङ्खाः शतसहस्रशः। राक्षसानां सुघोराणां मुखमारुतपूरिताः
राक्षसांनी आपल्या तोंडात वारा भरून, शेकडो हजार शंख जोरात फुंकले आणि भयंकर आवाज केला.
ते बभुः शुभनीलाङ्गाः सशङ्खा रजनीचराः। विद्युन्मण्डलसंनद्धाः सबलाका इवाम्बुदाः
ते रात्रभर हिंडणारे राक्षस, सुंदर काळ्या अंगाचे, शंख घेऊन, वीजेच्या कड्यांनी सजलेले, जणू विजेसह ढगांसारखे दिसत होते.
निष्पतन्ति ततः सैन्या हृष्टा रावणचोदिताः। समये पूर्यमाणस्य वेगा इव महोदधेः
रावणाच्या आज्ञेने आनंदित झालेले सैन्य, जणू मोठ्या समुद्राच्या लाटा वेळ आली की उसळतात तशी, बाहेर पडू लागले.
ततो वानरसैन्येन मुक्तो नादः समन्ततः। मलयः पूरितो येन ससानुप्रस्थकन्दरः
मग वानरांच्या सैन्याकडून सर्व बाजूंनी असा गजर झाला की मलय पर्वताच्या शिखरांमध्ये, उतारांमध्ये आणि गुहांमध्ये तो भरून गेला.
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः सिंहनादस्तरस्विनाम्। पृथिवीं चान्तरिक्षं च सागरं चाभ्यनादयत्
शंख, ढोल आणि वेगवान वानरांच्या सिंहगर्जना यांनी पृथ्वी, आकाश आणि समुद्र सगळीकडे आवाज घुमला.
गजानां बृंहितैः सार्धं हयानां ह्रेषितैरपि। रथानां नेमिनिर्घोषै रक्षसां वदनस्वनैः
हत्तींच्या डंकारांसोबत, घोड्यांच्या हिणकस, रथांच्या चाकांचा गडगडाट आणि राक्षसांच्या आरोळ्या यांचा आवाज मिसळला.
एतस्मिन्नन्तरे घोरः संग्रामः समपद्यत। रक्षसां वानराणां च यथा देवासुरे पुरा
या सगळ्या गोंधळात राक्षस आणि वानरांमध्ये भीषण युद्ध सुरू झाले, जणू पूर्वी देव आणि दैत्यांमध्ये झाले होते तसे.
ते गदाभिः प्रदीप्ताभिः शक्तिशूलपरश्वधैः। निजघ्नुर्वानरान् सर्वान् कथयन्तः स्वविक्रमान्
ते राक्षस जळत्या गद्या, भाले, त्रिशूळ आणि कुऱ्हाडी घेऊन, स्वतःच्या शौर्याची बढाई मारत, सर्व वानरांवर तुटून पडले.
तथा वृक्षैर्महाकायाः पर्वताग्रैश्च वानराः। निजघ्नुस्तानि रक्षांसि नखैर्दन्तैश्च वेगिनः
त्याचप्रमाणे, बलाढ्य वानरांनी झाडे आणि पर्वतशिखरे उचलून, आपल्या नखांनी आणि दातांनी वेगाने हल्ला करून त्या राक्षसांना मारले.
राजा जयति सुग्रीव इति शब्दो महानभूत्। राजञ्जयजयेत्युक्त्वा स्वस्वनामकथां ततः
'राजा सुग्रीव विजय मिळवो!' असा मोठा जयघोष झाला. 'राजा जिंकला, जिंकला!' असे ओरडून प्रत्येकाने आपले नाव सांगितले.
राक्षसास्त्वपरे भीमाः प्राकारस्था महीं गतान्। वानरान् भिन्दिपालैश्च शूलैश्चैव व्यदारयन्
इतर भयंकर राक्षस, जे तटावर उभे होते, त्यांनी खाली आलेल्या वानरांना गोफण आणि भाल्यांनी जखमी केले.
वानराश्चापि संक्रुद्धाः प्राकारस्थान् महीं गताः। राक्षसान् पातयामासुः खमाप्लुत्य स्वबाहुभिः
पण संतप्त वानर, जमिनीवर आलेले, आकाशात उडून आपल्या हातांनी तटावरच्या राक्षसांना खाली खेचू लागले.
स सम्प्रहारस्तुमुलो मांसशोणितकर्दमः। रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः
राक्षस आणि वानर यांच्यातले ते घनघोर युद्ध, मांस आणि रक्ताने भरलेले, पाहणाऱ्याला अचंबित करणारे होते.
thumb|त्रिचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center युध्यतां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम्। रक्षसां सम्बभूवाथ बलरोषः सुदारुणः
त्या महान आत्म्यांच्या वानरांनी युद्ध करत असताना, राक्षसांमध्ये प्रचंड ताकद आणि राग उसळला.
ते हयैः काञ्चनापीडैर्गजैश्चाग्निशिखोपमैः। रथैश्चादित्यसंकाशैः कवचैश्च मनोरमैः
ते सोनेरी सजावट असलेल्या घोड्यांवर, अग्निसारख्या तेजस्वी हत्तीवर, सूर्यासारख्या झळाळत्या रथांवर आणि सुंदर कवच घालून पुढे आले.
निर्ययू राक्षसा वीरा नादयन्तो दिशो दश। राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः
रावणाच्या विजयासाठी भीषण कृत्ये करणारे, दहा दिशांना गजर करत, ते वीर राक्षस बाहेर पडले.
वानराणामपि चमूर्बृहती जयमिच्छताम्। अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां घोरकर्मणाम्
विजयाची इच्छा असलेल्या वानरांची मोठी फौज त्या भयंकर कृत्ये करणाऱ्या राक्षसांच्या सैन्याकडे धावली.
एतस्मिन्नन्तरे तेषामन्योन्यमभिधावताम्। रक्षसां वानराणां च द्वन्द्वयुद्धमवर्तत
यावेळी, एकमेकांवर झेप घेत असताना, वानर आणि राक्षस यांच्यात द्वंद्वयुद्धे सुरू झाली.
अङ्गदेनेन्द्रजित्सार्धं वालिपुत्रेण राक्षसः। अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथान्धकः
अंगद आणि इंद्रजित, वालीपुत्र, या दोघांनी मिळून त्या राक्षसाशी लढाई केली, जणू त्र्यंबकासोबत अंधकासुर लढतो तशी.
प्रजङ्घेन च सम्पातिर्नित्यं दुर्धर्षणो रणे। जम्बुमालिनमारब्धो हनूमानपि वानरः
प्रजंघाशी नेहमीच कठीण असणारा संपाति भिडला; हनुमान वानराने जंबुमालीवर हल्ला केला.
संगतस्तु महाक्रोधो राक्षसो रावणानुजः। समरे तीक्ष्णवेगेन शत्रुघ्नेन विभीषणः
रावणाचा धाकटा भाऊ, प्रचंड रागाने पेटून, रणात शत्रुघ्नासारख्या वेगाने वार करणाऱ्या विभीषणासमोर उभा ठाकला.
तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन महाबलः। निकुम्भेन महातेजा नीलोऽपि समयुध्यत
महाबली गज त्या बलाढ्य राक्षस तपनासोबत लढला; नील तेजस्वीपणे निकुंभाशी भिडला.
वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन सुसंगतः। संगतः समरे श्रीमान् विरूपाक्षेण लक्ष्मणः
वानरांचा राजा सुग्रीव प्रघासाशी भिडला; तेजस्वी लक्ष्मण रणभूमीत विरूपाक्षासमोर उभा राहिला.
अग्निकेतुः सुदुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः। सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामेण सह संगताः
अग्निकेतू, अत्यंत कठीण, आणि रश्मिकेतू हे राक्षस, तसेच सुप्तघ्न आणि यज्ञकोप, रामासोबत युद्धात सामील झाले.
वज्रमुष्टिश्च मैन्देन द्विविदेनाशनिप्रभः। राक्षसाभ्यां सुघोराभ्यां कपिमुख्यौ समागतौ
वज्रमुष्टी मैनदासोबत, आणि द्विविद वीजेसारखा तेजस्वी, त्या दोन भयंकर राक्षसांसमोर उभे राहिले; हे वानरांचे श्रेष्ठ वीर त्यांना सामोरे गेले.