आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् । विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन्
तात्काळ कृती करायची इच्छा असलेला, योग्य क्रम आणि नीतीचे तत्त्व जाणणारा, विभीषणाच्या संमतीने, राजधर्म आठवू लागला.
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्। गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात् कपे
त्याने वालिपुत्र अंगदाला बोलावून सांगितले, "मृदु स्वभावाच्या वानरा, तू जाऊन माझ्या वतीने दशग्रीवाला हे सांग."
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः। भ्रष्टश्रीकं गतैश्वर्यं मुमूर्षानष्टचेतनम्
"लंकापुरी ओलांडून, भीती आणि चिंता दूर करून, तू आता तेजहीन, संपत्तीहीन, मृत्यूची इच्छा असलेला आणि शुद्धी हरवलेला झालास."
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा। नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर
"रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसा, ऋषी, देव, गंधर्व, अप्सरा, नाग, यक्ष आणि राजे — या सर्वांमध्ये..."
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस। नूनं ते विगतो दर्पः स्वयंभूवरदानजः। तस्य पापस्य सम्प्राप्ता व्युष्टिरद्य दुरासदा
"राक्षसा, मोह आणि गर्वामुळे तू जे पाप केलेस, स्वयंभूच्या वरदानामुळे आलेला तुझा अहंकार आता नक्कीच गेला आहे; त्या पापाचा भयंकर परिणाम आज तुला भोगावा लागणार आहे."
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः। दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः
"मी, शिक्षा देणारा, पत्नीच्या अपहरणाने दु:खी झालेला, लंकेच्या दाराशी न्यायाचा दंड घेऊन उभा आहे."
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस। राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि युधि स्थिरः
"राक्षसा, युद्धात जर तू खंबीर राहिलास, तर देव, महर्षी आणि सर्व राजर्षी यांच्या मार्गानेच तू जाशील."
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम। मामतिक्रमयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय
"राक्षसाधम, ज्या बळाने आणि कपटाने तू सीतेचे अपहरण केलेस, तेच सामर्थ्य आता दाखव, त्यापलीकडे जाऊ नकोस."
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः। न चेच्छरणमभ्येषि तामादाय तु मैथिलीम्
"मिथिलाजनकनंदिनीला परत देऊन शरण येत नसशील, तर मी तीक्ष्ण बाणांनी हा सारा जग राक्षसविरहित करीन."
धर्मात्मा राक्षसश्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः। लङ्कैश्वर्यमिदं श्रीमान् ध्रुवं प्राप्नोत्यकण्टकम्
"धर्मात्मा आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असा विभीषण येथे आला आहे; हा तेजस्वी नक्कीच लंकेचे निर्भय राज्य मिळवेल."
नहि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया। शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना
"मूर्ख साथीदारांसह, पापी आणि स्वतःला न ओळखणाऱ्या तुझ्यासाठी, अधर्माने क्षणभरही राज्य भोगता येणार नाही."
युध्यस्व मा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस। मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि
"राक्षसा, धीर धरून आणि शौर्याने लढ; युद्धात माझ्या बाणांनी तू शांत होशील आणि त्यानंतर तू शुद्ध होशील."
यद्याविशसि लोकांस्त्रीन् पक्षीभूतो निशाचर। मम चक्षुःपथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि
"रात्री हिंडणाऱ्या, जरी तू पक्षी होऊन तीनही लोकांत शिरलास, तरी माझ्या नजरेत आला की, जिवंत परतू शकणार नाहीस."
ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदेहिकम्। सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम्
"मी तुझ्या हिताचे बोल सांगतो — अंत्यसंस्काराची तयारी कर, लंकेची नीट राखण कर, कारण तुझे प्राण आता माझ्या हाती आहेत."
इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा। जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट्
"अशा प्रकारे अकल्मषकर्मा रामाने सांगितल्यावर, तारापुत्र आकाशात गेला, जणू हव्यवाट अग्नीच साकार झाला आहे असे भासले."
सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान् रावणमन्दिरम्। ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह
"क्षणातच तो तेजस्वी अंगद रावणाच्या राजवाड्यात पोहोचला आणि मंत्र्यांसह शांतपणे बसलेल्या रावणाला पाहिले."
ततस्तस्याविदूरेण निपत्य हरिपुंगवः। दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः
"त्याच्या जवळच, प्रज्वलित अग्नीसारखा आणि सोन्याच्या कंकणांनी शोभलेला वानरश्रेष्ठ अंगद उतरला आणि उभा राहिला."
तद् रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्। सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना
"त्याने आपली ओळख करून देत, रामाचे सर्व उत्तम आणि संपूर्ण वचन मंत्रिमंडळासमोर स्पष्टपणे सांगितले."
दूतोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः। वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः
मी कोसलराज रामाचा दूत आहे, ज्याची कृत्ये थकवा न जाणणारी आहेत. मी वालीचा मुलगा अंगद आहे, हे नाव तुझ्या कानावर आलं असेल तर.
आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः। निष्पत्य प्रतियुध्यस्व नृशंस पुरुषो भव
कौसल्येला आनंद देणारा राघव राम तुला सांगतो — बाहेर ये आणि लढ, खरा पुरुष हो, निर्दयी नको होऊस.
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम्। निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि
मी तुला तुझ्या मंत्र्यांसह, मुलांसह, नातेवाईकांसह ठार करीन; तू मेल्यावर तिन्ही लोक भयमुक्त होतील.
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्। शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम्
देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, नाग, राक्षस यांच्यातला शत्रू म्हणून मी तुला दूर करीन आणि ऋषींच्या मार्गातील काटा काढून टाकीन.
विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि। न चेत् सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि
तू मेलास की विभीषणाला राज्य मिळेल; पण जर तू वैदेहीला आदराने वाकून परत दिलीस, तर ते टळू शकते.
इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे। अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः
असा कठोर शब्द वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अंगदाने बोलला, तेव्हा रात्री हिंडणाऱ्यांचा राजा संतापाने भरून गेला.
ततः स रोषमापन्नः शशास सचिवांस्तदा। गृह्यतामिति दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत्
मग तो रागाने पेटून आपल्या मंत्र्यांना पुन्हा पुन्हा म्हणू लागला — 'त्याला पकडा! त्याला ठार मारा!' असे त्या दुष्टाने सांगितले.
रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निमिव तेजसा। जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः
रावणाचे आदेश ऐकून, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेले चार भयंकर राक्षसांनी त्याला पकडले.
ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान्। बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा
ताराचा मुलगा, स्वतःवर संयम ठेवून, आपली ताकद दाखवण्यासाठी स्वतःला पकडू दिले.
स तान् बाहुद्वयासक्तानादाय पतगानिव। प्रासादं शैलसंकाशमुत्पपाताङ्गदस्तदा
मग अंगदाने, दोन्ही हातांना चिकटून राहिलेल्या त्या राक्षसांना जणू पक्ष्यांसारखे उचलून, डोंगरासारख्या राजवाड्यावर उडी मारली.
तस्योत्पतनवेगेन निर्धूतास्तत्र राक्षसाः। भूमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः
त्याच्या उडीच्या जोराने ते राक्षस हादरले आणि सर्वजण राक्षसांच्या राजाच्या डोळ्यांसमोर जमिनीवर कोसळले.
ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्। चक्राम राक्षसेन्द्रस्य वालिपुत्रः प्रतापवान्
मग वालीचा शूर मुलगा त्या राजवाड्याच्या उंच शिखरावर गेला, जणू काही डोंगराचं शिखरच.