अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः। तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्गमः
त्यांची एकत्रितता अद्भुत आणि विविधरंगी होती; वानर सैन्याची गर्दी जणू टोळधाडीप्रमाणे वाढत होती.
परिपूर्णमिवाकाशं सम्पूर्णेव च मेदिनी। लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः
लंकाभोवती छावणी केलेल्या आणि उड्या मारणाऱ्या वानरांमुळे आकाश आणि पृथ्वी पूर्णपणे भरून गेल्यासारखी वाटत होती.
शतं शतसहस्राणां पृतनर्क्षवनौकसाम्। लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः
शेकडो हजारो वानर सैनिक लंकेच्या दरवाजांवर सर्व बाजूंनी युद्धासाठी पोहोचले.
आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः। अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत
त्या डोंगराला सर्व बाजूंनी वानरांनी वेढले, आणि दहा हजार सैन्यगट त्या नगरीकडे पुढे गेले.
वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः। सर्वतः संवृता लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना
सर्व बाजूंनी झाडे हातात घेतलेल्या बलाढ्य वानरांनी लंका वेढली, त्यामुळे तिथे वाऱ्यालाही प्रवेश करता येईना.
राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाभिनिपीडिताः। वानरैर्मेघसंकाशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः
मेघांसारखे दिसणारे आणि इंद्रासारखे पराक्रमी वानर अचानक हल्ला करताच राक्षस आश्चर्यचकित झाले.
महाञ्छब्दोऽभवत् तत्र बलौघस्याभिवर्ततः। सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः
त्या सैन्याच्या लोंढ्याचा प्रचंड आवाज उठला, जणू फाटलेल्या समुद्राच्या लाटांचा गडगडाट होत आहे.
तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा। लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना
त्या मोठ्या आवाजाने संपूर्ण लंका — तटबंदी, दरवाजे, डोंगर, वन आणि झाडी — हादरून गेली.
रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी। बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
राम, लक्ष्मण आणि सुग्रीव यांच्या संरक्षणाखालील ती सेना सर्व देव आणि असुर मिळूनही जिंकू शकणार नाही अशी झाली.
राघवः संनिवेश्यैवं स्वसैन्यं रक्षसां वधे। सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः
राघवाने आपली सेना राक्षसांच्या विनाशासाठी सज्ज करून, आपल्या मंत्र्यांशी पुन्हा पुन्हा सल्लामसलत केली.
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् । विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन्
तात्काळ कृती करायची इच्छा असलेला, योग्य क्रम आणि नीतीचे तत्त्व जाणणारा, विभीषणाच्या संमतीने, राजधर्म आठवू लागला.
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्। गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात् कपे
त्याने वालिपुत्र अंगदाला बोलावून सांगितले, "मृदु स्वभावाच्या वानरा, तू जाऊन माझ्या वतीने दशग्रीवाला हे सांग."
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः। भ्रष्टश्रीकं गतैश्वर्यं मुमूर्षानष्टचेतनम्
"लंकापुरी ओलांडून, भीती आणि चिंता दूर करून, तू आता तेजहीन, संपत्तीहीन, मृत्यूची इच्छा असलेला आणि शुद्धी हरवलेला झालास."
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा। नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर
"रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसा, ऋषी, देव, गंधर्व, अप्सरा, नाग, यक्ष आणि राजे — या सर्वांमध्ये..."
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस। नूनं ते विगतो दर्पः स्वयंभूवरदानजः। तस्य पापस्य सम्प्राप्ता व्युष्टिरद्य दुरासदा
"राक्षसा, मोह आणि गर्वामुळे तू जे पाप केलेस, स्वयंभूच्या वरदानामुळे आलेला तुझा अहंकार आता नक्कीच गेला आहे; त्या पापाचा भयंकर परिणाम आज तुला भोगावा लागणार आहे."
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः। दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः
"मी, शिक्षा देणारा, पत्नीच्या अपहरणाने दु:खी झालेला, लंकेच्या दाराशी न्यायाचा दंड घेऊन उभा आहे."
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस। राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि युधि स्थिरः
"राक्षसा, युद्धात जर तू खंबीर राहिलास, तर देव, महर्षी आणि सर्व राजर्षी यांच्या मार्गानेच तू जाशील."
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम। मामतिक्रमयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय
"राक्षसाधम, ज्या बळाने आणि कपटाने तू सीतेचे अपहरण केलेस, तेच सामर्थ्य आता दाखव, त्यापलीकडे जाऊ नकोस."
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः। न चेच्छरणमभ्येषि तामादाय तु मैथिलीम्
"मिथिलाजनकनंदिनीला परत देऊन शरण येत नसशील, तर मी तीक्ष्ण बाणांनी हा सारा जग राक्षसविरहित करीन."
धर्मात्मा राक्षसश्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः। लङ्कैश्वर्यमिदं श्रीमान् ध्रुवं प्राप्नोत्यकण्टकम्
"धर्मात्मा आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असा विभीषण येथे आला आहे; हा तेजस्वी नक्कीच लंकेचे निर्भय राज्य मिळवेल."
नहि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया। शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना
"मूर्ख साथीदारांसह, पापी आणि स्वतःला न ओळखणाऱ्या तुझ्यासाठी, अधर्माने क्षणभरही राज्य भोगता येणार नाही."
युध्यस्व मा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस। मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि
"राक्षसा, धीर धरून आणि शौर्याने लढ; युद्धात माझ्या बाणांनी तू शांत होशील आणि त्यानंतर तू शुद्ध होशील."
यद्याविशसि लोकांस्त्रीन् पक्षीभूतो निशाचर। मम चक्षुःपथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि
"रात्री हिंडणाऱ्या, जरी तू पक्षी होऊन तीनही लोकांत शिरलास, तरी माझ्या नजरेत आला की, जिवंत परतू शकणार नाहीस."
ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदेहिकम्। सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम्
"मी तुझ्या हिताचे बोल सांगतो — अंत्यसंस्काराची तयारी कर, लंकेची नीट राखण कर, कारण तुझे प्राण आता माझ्या हाती आहेत."
इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा। जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट्
"अशा प्रकारे अकल्मषकर्मा रामाने सांगितल्यावर, तारापुत्र आकाशात गेला, जणू हव्यवाट अग्नीच साकार झाला आहे असे भासले."
सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान् रावणमन्दिरम्। ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह
"क्षणातच तो तेजस्वी अंगद रावणाच्या राजवाड्यात पोहोचला आणि मंत्र्यांसह शांतपणे बसलेल्या रावणाला पाहिले."
ततस्तस्याविदूरेण निपत्य हरिपुंगवः। दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः
"त्याच्या जवळच, प्रज्वलित अग्नीसारखा आणि सोन्याच्या कंकणांनी शोभलेला वानरश्रेष्ठ अंगद उतरला आणि उभा राहिला."
तद् रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्। सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना
"त्याने आपली ओळख करून देत, रामाचे सर्व उत्तम आणि संपूर्ण वचन मंत्रिमंडळासमोर स्पष्टपणे सांगितले."
दूतोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः। वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः
मी कोसलराज रामाचा दूत आहे, ज्याची कृत्ये थकवा न जाणणारी आहेत. मी वालीचा मुलगा अंगद आहे, हे नाव तुझ्या कानावर आलं असेल तर.
आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः। निष्पत्य प्रतियुध्यस्व नृशंस पुरुषो भव
कौसल्येला आनंद देणारा राघव राम तुला सांगतो — बाहेर ये आणि लढ, खरा पुरुष हो, निर्दयी नको होऊस.