अतिष्ठत् सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्। अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः
नील मैनद आणि बलवान द्विविदासह उभा राहिला; तर प्रचंड बळाचा अंगद दक्षिणेकडील दरवाज्याची जबाबदारी घेतो.
ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च। हनूमान् पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान् कपिः
ऋषभ, गवाक्ष, गज आणि गवय यांच्यासह, बलवान हनुमान पश्चिमेकडील दरवाज्याची राखण करत होता.
प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च संगतः। मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत
प्रमाथी, प्रघास आणि इतर वीरांसह सुग्रीव स्वतः मध्य गटात उभा राहिला.
सह सर्वैर्हरिश्रेष्ठैः सुपर्णपवनोपमैः। वानराणां तु षट्त्रिंशत्कोट्यः प्रख्यातयूथपाः
सर्व वानरश्रेष्ठ, गरुड आणि वाऱ्यासारखे वेगवान, असे छत्तीस कोटी प्रसिद्ध वानर सेनापती तिथे होते.
निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः। शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः
सुग्रीव जिथे होता तिथे सर्वजण एकत्रित झाले आणि छावणी केली; रामाच्या आज्ञेने लक्ष्मण आणि विभीषणही तिथे उपस्थित होते.
द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटीर्न्यवेशयत्। पश्चिमेन तु रामस्य सुषेणः सहजाम्बवान्
प्रत्येक दरवाजाजवळ लक्ष्मणाने एक कोटी वानर तैनात केले; रामाच्या पश्चिमेला सुसेन आणि जांबवान आपली जागा घेतली.
अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः। ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः। गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान् हृष्टा युद्धाय तस्थिरे
मध्य गटाजवळच, आपल्या बलवान अनुयायांसह ते उभे राहिले; हे वानरशार्दूल वाघासारखे, झाडांच्या आणि डोंगरांच्या टोकांना धरून, आनंदाने युद्धासाठी सज्ज झाले.
सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः। सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः
सर्वांच्या शेपटा विचित्र होत्या, सर्वांकडे दात आणि नखं शस्त्रासारखी होती; सर्वांचे रंग वेगवेगळे आणि अंग विचित्र, तसेच सर्वांची तोंडे भयंकर होती.
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः। केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः
काहींमध्ये दहा हत्तींचे बळ होते, काहींमध्ये त्याच्या दुप्पट बळ, तर काहींमध्ये हजार हत्तींच्या बरोबरीचे सामर्थ्य होते.
सन्ति चौघबलाः केचित् केचिच्छतगुणोत्तराः। अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन् हरियूथपाः
काहींमध्ये महापुरासारखे बळ होते, काहींमध्ये त्याच्या शंभरपट, आणि काही वानर सेनापतींचे बळ मोजता येणार नाही असे होते.
अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः। तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्गमः
त्यांची एकत्रितता अद्भुत आणि विविधरंगी होती; वानर सैन्याची गर्दी जणू टोळधाडीप्रमाणे वाढत होती.
परिपूर्णमिवाकाशं सम्पूर्णेव च मेदिनी। लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः
लंकाभोवती छावणी केलेल्या आणि उड्या मारणाऱ्या वानरांमुळे आकाश आणि पृथ्वी पूर्णपणे भरून गेल्यासारखी वाटत होती.
शतं शतसहस्राणां पृतनर्क्षवनौकसाम्। लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः
शेकडो हजारो वानर सैनिक लंकेच्या दरवाजांवर सर्व बाजूंनी युद्धासाठी पोहोचले.
आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः। अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत
त्या डोंगराला सर्व बाजूंनी वानरांनी वेढले, आणि दहा हजार सैन्यगट त्या नगरीकडे पुढे गेले.
वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः। सर्वतः संवृता लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना
सर्व बाजूंनी झाडे हातात घेतलेल्या बलाढ्य वानरांनी लंका वेढली, त्यामुळे तिथे वाऱ्यालाही प्रवेश करता येईना.
राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाभिनिपीडिताः। वानरैर्मेघसंकाशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः
मेघांसारखे दिसणारे आणि इंद्रासारखे पराक्रमी वानर अचानक हल्ला करताच राक्षस आश्चर्यचकित झाले.
महाञ्छब्दोऽभवत् तत्र बलौघस्याभिवर्ततः। सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः
त्या सैन्याच्या लोंढ्याचा प्रचंड आवाज उठला, जणू फाटलेल्या समुद्राच्या लाटांचा गडगडाट होत आहे.
तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा। लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना
त्या मोठ्या आवाजाने संपूर्ण लंका — तटबंदी, दरवाजे, डोंगर, वन आणि झाडी — हादरून गेली.
रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी। बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः
राम, लक्ष्मण आणि सुग्रीव यांच्या संरक्षणाखालील ती सेना सर्व देव आणि असुर मिळूनही जिंकू शकणार नाही अशी झाली.
राघवः संनिवेश्यैवं स्वसैन्यं रक्षसां वधे। सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः
राघवाने आपली सेना राक्षसांच्या विनाशासाठी सज्ज करून, आपल्या मंत्र्यांशी पुन्हा पुन्हा सल्लामसलत केली.
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् । विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन्
तात्काळ कृती करायची इच्छा असलेला, योग्य क्रम आणि नीतीचे तत्त्व जाणणारा, विभीषणाच्या संमतीने, राजधर्म आठवू लागला.
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्। गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात् कपे
त्याने वालिपुत्र अंगदाला बोलावून सांगितले, "मृदु स्वभावाच्या वानरा, तू जाऊन माझ्या वतीने दशग्रीवाला हे सांग."
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः। भ्रष्टश्रीकं गतैश्वर्यं मुमूर्षानष्टचेतनम्
"लंकापुरी ओलांडून, भीती आणि चिंता दूर करून, तू आता तेजहीन, संपत्तीहीन, मृत्यूची इच्छा असलेला आणि शुद्धी हरवलेला झालास."
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा। नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर
"रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसा, ऋषी, देव, गंधर्व, अप्सरा, नाग, यक्ष आणि राजे — या सर्वांमध्ये..."
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस। नूनं ते विगतो दर्पः स्वयंभूवरदानजः। तस्य पापस्य सम्प्राप्ता व्युष्टिरद्य दुरासदा
"राक्षसा, मोह आणि गर्वामुळे तू जे पाप केलेस, स्वयंभूच्या वरदानामुळे आलेला तुझा अहंकार आता नक्कीच गेला आहे; त्या पापाचा भयंकर परिणाम आज तुला भोगावा लागणार आहे."
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः। दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः
"मी, शिक्षा देणारा, पत्नीच्या अपहरणाने दु:खी झालेला, लंकेच्या दाराशी न्यायाचा दंड घेऊन उभा आहे."
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस। राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि युधि स्थिरः
"राक्षसा, युद्धात जर तू खंबीर राहिलास, तर देव, महर्षी आणि सर्व राजर्षी यांच्या मार्गानेच तू जाशील."
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम। मामतिक्रमयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय
"राक्षसाधम, ज्या बळाने आणि कपटाने तू सीतेचे अपहरण केलेस, तेच सामर्थ्य आता दाखव, त्यापलीकडे जाऊ नकोस."
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः। न चेच्छरणमभ्येषि तामादाय तु मैथिलीम्
"मिथिलाजनकनंदिनीला परत देऊन शरण येत नसशील, तर मी तीक्ष्ण बाणांनी हा सारा जग राक्षसविरहित करीन."
धर्मात्मा राक्षसश्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः। लङ्कैश्वर्यमिदं श्रीमान् ध्रुवं प्राप्नोत्यकण्टकम्
"धर्मात्मा आणि राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असा विभीषण येथे आला आहे; हा तेजस्वी नक्कीच लंकेचे निर्भय राज्य मिळवेल."