तच्चैत्ररथसंकाशं मनोज्ञं नन्दनोपमम्। वनं सर्वर्तुकं रम्यं शुशुभे षट्पदायुतम्
ते वन चैत्ररथासारखे, नंदनवनासारखे, सर्व ऋतूंमध्ये सुंदर आणि मधमाशांनी गजबजलेले भासत होते.
दात्यूहकोयष्टिबकैर्नृत्यमानैश्च बर्हिणैः। रुतं परभृतानां च शुश्रुवे वननिर्झरे
दात्यूह, कोयष्टि, बक आणि नाचणाऱ्या मोरांनी, तसेच इतर पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने ते वन आणि त्यातील ओढे निनादत होते.
नित्यमत्तविहंगानि भ्रमराचरितानि च। कोकिलाकुलखण्डानि विहंगाभिरुतानि च
नेहमीच मस्त असलेले पक्षी, भुंगे फिरणारे, कोकिळांनी भरलेली गुच्छे, आणि पक्ष्यांच्या गाण्यांनी आसमंत गूंजत होता.
भृङ्गराजाधिगीतानि कुररस्वनितानि च। कोणालकविघुष्टानि सारसाभिरुतानि च। विविशुस्ते ततस्तानि वनान्युपवनानि च
भृंगराज पक्ष्यांची गाणी, कुरर पक्ष्यांचे आवाज, कोणाळकांचे बोल, आणि सारस पक्ष्यांचे स्वर आसमंतात घुमत होते; मग ते त्या वनात आणि उपवनात शिरले.
हृष्टाः प्रमुदिता वीरा हरयः कामरूपिणः। तेषां प्रविशतां तत्र वानराणां महौजसाम्
ते वीर वानर, जे हवे तसे रूप घेऊ शकतात, आनंदी आणि उत्साही होऊन, तिथे मोठ्या जोमाने शिरले.
पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौ घ्राणसुखोऽनिलः। अन्ये तु हरिवीराणां यूथान्निष्क्रम्य यूथपाः। सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता लङ्कां जग्मुः पताकिनीम्
फुलांच्या सुगंधाने दरवळणारा, नाकाला सुखावणारा वारा वाहू लागला; आणि दुसरे काही वानरप्रमुख आपल्या सैन्यातून बाहेर पडून, सुग्रीवाच्या परवानगीने, ध्वज घेऊन लंकेकडे गेले.
वित्रासयन्तो विहगान् ग्लापयन्तो मृगद्विपान्। कम्पयन्तश्च तां लङ्कां नादैः स्वैर्नदतां वराः
पक्ष्यांना घाबरवत, हरणे आणि हत्ती थकवत, आणि आपल्या मोठ्या गर्जनांनी लंका हादरवत, ते बलवान वानर मोठ्याने गर्जना करू लागले.
कुर्वन्तस्ते महावेगा महीं चरणपीडिताम्। रजश्च सहसैवोर्ध्वं जगाम चरणोत्थितम्
ते वेगवान वानर आपल्या पायांनी जमिनीवर जोर देत होते, आणि त्यांच्या पावलांमुळे धूळ एकदम वर उडाली.
ऋक्षाः सिंहाश्च महिषा वारणाश्च मृगाः खगाः। तेन शब्देन वित्रस्ता जग्मुर्भीता दिशो दश
अस्वल, सिंह, म्हशी, हत्ती, हरणे आणि पक्षी, या आवाजाने घाबरून, दहा दिशांना पळाले.
शिखरं तु त्रिकूटस्य प्रांशु चैकं दिविस्पृशम्। समन्तात् पुष्पसंछन्नं महारजतसंनिभम्
त्रिकूट पर्वताचे उंच शिखर, आकाशाला भिडणारे, सर्वत्र फुलांनी आच्छादलेले, मोठ्या चांदीसारखे चमकत होते.
शतयोजनविस्तीर्णं विमलं चारुदर्शनम्। श्लक्ष्णं श्रीमन्महच्चैव दुष्प्रापं शकुनैरपि
शंभर योजन रुंद, निर्मळ आणि सुंदर दिसणारे, गुळगुळीत, तेजस्वी आणि विशाल, जिथपर्यंत पक्ष्यांनाही पोहोचणे कठीण होते.
मनसापि दुरारोहं किं पुनः कर्मणा जनैः। निविष्टा तस्य शिखरे लङ्का रावणपालिता
मनातही तिथे चढणे अशक्य, मग प्रत्यक्ष कृतीने तर सोडाच; त्या शिखरावर रावणाची लंका वसलेली होती.
दशयोजनविस्तीर्णा विंशद्योजनमायता। सा पुरी गोपुरैरुच्चैः पाण्डुराम्बुदसंनिभैः। काञ्चनेन च शालेन राजतेन च शोभते
ती नगरी दहा योजन रुंद आणि वीस योजन लांब, उंच गडकोटांनी, पांढऱ्या मेघांसारख्या मनोऱ्यांनी, आणि सोन्या-चांदीच्या भिंतींनी उजळून निघाली होती.
प्रासादैश्च विमानैश्च लङ्का परमभूषिता। घनैरिवातपापाये मध्यमं वैष्णवं पदम्
प्रासाद आणि विमानांनी सजलेली लंका, घन मेघांनी सूर्यापासून झाकलेली, मधल्या वैष्णव लोकासारखी भासत होती.
यस्यां स्तम्भसहस्रेण प्रासादः समलंकृतः। कैलासशिखराकारो दृश्यते खमिवोल्लिखन्
त्या नगरीत, हजार खांबांनी सजलेला एक प्रासाद, कैलास शिखरासारखा, आकाशाला छेदणारा भासत होता.
चैत्यः स राक्षसेन्द्रस्य बभूव पुरभूषणम्। शतेन रक्षसां नित्यं यः समग्रेण रक्ष्यते
राक्षसराजाचा तो चैत्य, नगरीचे भूषण झाले होते, आणि शंभर राक्षसांनी नेहमी पूर्णपणे राखला जात असे.
मनोज्ञां काञ्चनवतीं पर्वतैरुपशोभिताम्। नानाधातुविचित्रैश्च उद्यानैरुपशोभिताम्
त्याने एक मनोहारी, सोन्यासारखी, विविध धातूंच्या पर्वतांनी आणि अनेक बगिच्यांनी सजलेली नगरी पाहिली.
नानाविहगसंघुष्टां नानामृगनिषेविताम्। नानाकुसुमसम्पन्नां नानाराक्षससेविताम्
नानाविध पक्ष्यांनी गूंजणारी, अनेक प्राण्यांनी वावरलेली, विविध फुलांनी भरलेली, आणि अनेक राक्षसांनी सेविलेली ती नगरी होती.
तां समृद्धां समृद्धार्थां लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणाग्रजः। रावणस्य पुरीं रामो ददर्श सह वानरैः
ती समृद्ध, वैभवशाली रावणाची नगरी, लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राम वानरांसह पाहत होता.
तां महागृहसम्बाधां दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः। नगरीं त्रिदिवप्रख्यां विस्मयं प्राप वीर्यवान्
ती मोठ्या घरांनी भरलेली, त्रिदिवासारखी भासणारी नगरी पाहून, वीर लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ आश्चर्यचकित झाला.
तां रत्नपूर्णां बहुसंविधानां प्रासादमालाभिरलंकृतां च। पुरीं महायन्त्रकवाटमुख्यां ददर्श रामो महता बलेन
रामाने आपल्या मोठ्या सैन्यासह, रत्नांनी भरलेली, विविध प्रकारांनी सजवलेली, राजवाड्यांच्या रांगांनी शोभलेली आणि मोठ्या यंत्रांनी बंद केलेली अशी ती नगरी पाहिली.
thumb|चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील चाळीसावा सर्ग ऐका.
ततो रामः सुवेलाग्रं योजनद्वयमण्डलम्। उपारोहत् ससुग्रीवो हरियूथैः समन्वितः
त्यानंतर राम सुग्रीव आणि वानरांसह दोन योजनांच्या परिसराचा सुवेल पर्वतावर चढला.
स्थित्वा मुहूर्तं तत्रैव दिशो दश विलोकयन्। त्रिकूटशिखरे रम्ये निर्मितां विश्वकर्मणा
तेथे थोडा वेळ उभा राहून, दहा दिशा न्याहाळताना त्याने त्रिकूट शिखरावर विश्वकर्म्याने बांधलेली सुंदर नगरी पाहिली.
ददर्श लङ्कां सुन्यस्तां रम्यकाननशोभिताम्। तस्य गोपुरशृङ्गस्थं राक्षसेन्द्रं दुरासदम्
त्याने रम्य बागांनी सजलेली, सुंदरपणे वसलेली लंका आणि तिच्या गडाच्या कळसावर उभा असलेला, सहज न जिंकता येणारा राक्षसांचा राजा पाहिला.
श्वेतचामरपर्यन्तं विजयच्छत्रशोभितम्। रक्तचन्दनसंलिप्तं रत्नाभरणभूषितम्
त्याने पांढऱ्या चामरांनी वेढलेला, विजयछत्राने शोभलेला, लाल चंदन लावलेला आणि रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेला रावण पाहिला.
नीलजीमूतसंकाशं हेमसंछादिताम्बरम्। ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम्
तो निळ्या ढगासारखा दिसत होता, सोन्याच्या वस्त्रांनी मढलेला आणि ऐरावताच्या सुळ्याने छातीवर खुणा असलेला होता.
शशलोहितरागेण संवीतं रक्तवाससा। संध्यातपेन संछन्नं मेघराशिमिवाम्बरे
खाराच्या रक्तासारख्या लाल वस्त्रांनी वेढलेला, संध्याकाळच्या प्रकाशाने झाकलेला, तो आकाशातील मेघांच्या राशीसारखा भासत होता.
पश्यतां वानरेन्द्राणां राघवस्यापि पश्यतः। दर्शनाद् राक्षसेन्द्रस्य सुग्रीवः सहसोत्थितः
वानरांच्या प्रमुखांसह रामही पाहत असताना, राक्षसांच्या राजाला पाहताच सुग्रीव अचानक उठला.
क्रोधवेगेन संयुक्तः सत्त्वेन च बलेन च। अचलाग्रादथोत्थाय पुप्लुवे गोपुरस्थले
राग, धैर्य आणि बळ याने भरून, तो डोंगराच्या टोकावरून उडी मारून गडाच्या माळावर पोहोचला.